جستجو در مطالب و اشخاص
بدرالدین (نورالدین) هلالی جغتایی و یا استرآبادی، در قرن دهم ه.ق، در "استرآباد" (گرگان کنونی) به دنیا آمد و به سبب انتساب به ترکان جغتاى به "جغتایى" مشهور شد. هلالی جغتایی در همان زادگاه خود "استرآباد" به تحصیل و کسب کمالات پرداخت و پس از آن به "هرات" رفته و به دستگاه "سلطان ابوالغازی حسین بایقرا" و وزیر او "امیر عیشیر نوایی" رسید و در سایه‏ تربیت "نوایی" به کسب فضایل و فنون شاعرى نائل آمد. وى با "سام میرزاى صفوى" (م 975/ 974 ق)، صاحب "تحفه سامى"، معاصر و معاشر بود. هلالى طبع شعر خوبى داشت، از او قصایدى در مدح "عبیداللَّه خان" و ائمه اطهار(ع) به جاى مانده است، شهرت او در غزل بوده و مثنوی های "شاه و درویش" (شاه و گدا)، "صفات‌العاشقین" و "لیلی و مجنون" او نیز معروف است. بعد از فوت "سلطان حسین"، "هرات" به تصرف "عبیداللَّه خان ازبک" درآمد و هلالى به همراه گروهى از شیعیان یا متهمان به تشیع، در اوایل عهد صفویان، به وسیله‏ "عبیداللَّه خان" به قتل رسیدند. البته گفته‏اند که وى ابتدا مورد محبت خان ازبک و از ملازمان او بود تا آنکه مورد حسادت اطرافیان شاه قرار گرفت و به شیعه بودن محکوم شد و به همین علت سلطان او را ابتدا به زندان افکند و پس از چندى در چهار سوق هرات به قتل رساند. 

بدرالدین (نورالدین) هلالی جغتایی و یا استرآبادی، در قرن دهم ه.ق، در "استرآباد" (گرگان کنونی) به دنیا آمد و به سبب انتساب به ترکان جغتاى به "جغتایى" مشهور شد. هلالی جغتایی در همان زادگاه خود "استرآباد" به تحصیل و کسب کمالات پرداخت و پس از آن به "هرات" رفته و به دستگاه "سلطان ابوالغازی حسین بایقرا" و وزیر او "امیر عیشیر نوایی" رسید و در سایه‏ تربیت "نوایی" به کسب فضایل و فنون شاعرى نائل آمد. وى با "سام میرزاى صفوى" (م 975/ 974 ق)، صاحب "تحفه سامى"، معاصر و معاشر بود. هلالى طبع شعر خوبى داشت، از او قصایدى در مدح "عبیداللَّه خان" و ائمه اطهار(ع) به جاى مانده است، شهرت او در غزل بوده و مثنوی های "شاه و درویش" (شاه و گدا)، "صفات‌العاشقین" و "لیلی و مجنون" او نیز معروف است. بعد از فوت "سلطان حسین"، "هرات" به تصرف "عبیداللَّه خان ازبک" درآمد و هلالى به همراه گروهى از شیعیان یا متهمان به تشیع، در اوایل عهد صفویان، به وسیله‏ "عبیداللَّه خان" به قتل رسیدند. البته گفته‏اند که وى ابتدا مورد محبت خان ازبک و از ملازمان او بود تا آنکه مورد حسادت اطرافیان شاه قرار گرفت و به شیعه بودن محکوم شد و به همین علت سلطان او را ابتدا به زندان افکند و پس از چندى در چهار سوق هرات به قتل رساند. 


این که هلالی به راستی شیعه بوده یا نه را از روی اشعارش نمی‌ توان استخراج کرد چرا که وی در آثارش گاه از خلفای سه گانه و گاه از ائمهٔ شیعه علیهم السلام نام برده و چنان می ‌نماید که به مقتضای زمان به این سو و آن سو متمایل ‌شده است. 

این که هلالی به راستی شیعه بوده یا نه را از روی اشعارش نمی‌ توان استخراج کرد چرا که وی در آثارش گاه از خلفای سه گانه و گاه از ائمهٔ شیعه علیهم السلام نام برده و چنان می ‌نماید که به مقتضای زمان به این سو و آن سو متمایل ‌شده است. 


بعد از فوت سلطان حسین، هرات به تصرف عبیداللَّه خان ازبک درآمد و هلالى به همراه گروهى از شیعیان یا متهمان به تشیع، به وسیله‏ عبیداللَّه خان در بین سال های 939/ 936/ 935 ق به قتل رسیدند. داستان به قتل رساندن هلالی جغتایی از این قرار بود که: در هنگام محاصره هرات توسط عبیدالله خان ازبک شیبانی در زمان شاه تهماسب یکم که جزئی از ایران بود، هلالی جغتایی نیز در هرات بود. در آن زمان از سوی سپاه ازبک مستزادی (مستزاد: نوعی قالب شعری ) به درون شهر فرستاده شد با این محتوا : ای اهل هری ز خاص تا عام شما از شاه و گدا دانم که به‌هم خورد سرانجام شما از لشکر ما چون باعث صلح خواجه اسحاق شده یعنی که بود گبری بهتر ز شیخ‌الاسلام شما در مذهب ما هلالی در پاسخ این رباعی مستزاد را برای آنها می‌فرستد : ای شهره شده به ظالمی نام شما از شاه و گدا آزار بود ز اهل دین کام شما این هست روا بستید بر اولاد علی نان و نمک چون قوم یزید صد لعنت معبود بر اسلام شما در مذهب ما عبیدالله خان ازبک شیبانی پس از اشغال هرات، نخست هلالی جغتایی را همراه خود کرد اما بعد شعر بالا و برخی از اشعار دیگر را به آگاهی عبید خان رساندند، مانند: گه در پی آزار دل و جان باشی گاهی ز پی غارت ایمان باشی با این همه دعوی مسلمانی چیست کافر باشم گر تو مسلمان باشی بعد او را به جرم شیعه بودن و در پی تحریک حسودان، شکنجه داد و مأمورانش هلالی را با سری شکسته و خون‌آلود در چهارسوق هرات کشتند . شاعری به نام مهری به دیدار هلالی آمد و این بیت را برای او خواند: این قطره خون چیست به روی تو هلالی گویا که خون از غصه به روی تو دویدست 

بعد از فوت سلطان حسین، هرات به تصرف عبیداللَّه خان ازبک درآمد و هلالى به همراه گروهى از شیعیان یا متهمان به تشیع، به وسیله‏ عبیداللَّه خان در بین سال های 939/ 936/ 935 ق به قتل رسیدند. داستان به قتل رساندن هلالی جغتایی از این قرار بود که: در هنگام محاصره هرات توسط عبیدالله خان ازبک شیبانی در زمان شاه تهماسب یکم که جزئی از ایران بود، هلالی جغتایی نیز در هرات بود. در آن زمان از سوی سپاه ازبک مستزادی (مستزاد: نوعی قالب شعری ) به درون شهر فرستاده شد با این محتوا : ای اهل هری ز خاص تا عام شما از شاه و گدا دانم که به‌هم خورد سرانجام شما از لشکر ما چون باعث صلح خواجه اسحاق شده یعنی که بود گبری بهتر ز شیخ‌الاسلام شما در مذهب ما هلالی در پاسخ این رباعی مستزاد را برای آنها می‌فرستد : ای شهره شده به ظالمی نام شما از شاه و گدا آزار بود ز اهل دین کام شما این هست روا بستید بر اولاد علی نان و نمک چون قوم یزید صد لعنت معبود بر اسلام شما در مذهب ما عبیدالله خان ازبک شیبانی پس از اشغال هرات، نخست هلالی جغتایی را همراه خود کرد اما بعد شعر بالا و برخی از اشعار دیگر را به آگاهی عبید خان رساندند، مانند: گه در پی آزار دل و جان باشی گاهی ز پی غارت ایمان باشی با این همه دعوی مسلمانی چیست کافر باشم گر تو مسلمان باشی بعد او را به جرم شیعه بودن و در پی تحریک حسودان، شکنجه داد و مأمورانش هلالی را با سری شکسته و خون‌آلود در چهارسوق هرات کشتند . شاعری به نام مهری به دیدار هلالی آمد و این بیت را برای او خواند: این قطره خون چیست به روی تو هلالی گویا که خون از غصه به روی تو دویدست 


آثار هلالی جغتایی با استفاده از نسخه تصحیح شده توسط شادروان "سعید نفیسی" در دسترس قرار گرفته که مهمترین آنها عبارتند از: - غزلیات (250 غزل) - قصاید (4 قصیده) - قطعات (10 قطعه) - رباعیات (35 رباعی) - مخمس بر غزل سعدی - شاه و درویش (53 بخش)  

آثار هلالی جغتایی با استفاده از نسخه تصحیح شده توسط شادروان "سعید نفیسی" در دسترس قرار گرفته که مهمترین آنها عبارتند از: - غزلیات (250 غزل) - قصاید (4 قصیده) - قطعات (10 قطعه) - رباعیات (35 رباعی) - مخمس بر غزل سعدی - شاه و درویش (53 بخش)  


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۲۵:۳۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۱۱/۱۱ ۲۰:۳۹:۵۳

هلالی جغتایی

خلاصه زندگی نامه

 بدرالدین (نورالدین) هلالی جغتایی یا استرآبادی، متخلص به هلالی، مشهور به جغتایی و هلالی جغتایی، از بزرگترین شاعران اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم بوده که اصالتاً از ترکان جغتایی است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع