میرزا نصرالله خان نائینی، معروف به مصباح الملک، مشیرالملک و مشیرالدوله، در سال 1261 ه.ق در نائین متولد شد. پدرش، آقا محمد، اصالتی یزدی داشت ولی پس از آنکه به سلک درویشان درآمد و در نائین ساکن شد، به "نائینی" معروف گردید. میرزا نصرالله در جوانی عازم تهران شد و با توجه به اینکه خط خوشی داشت مدتی در این شهر به کار عریضه نویسی (کتابت) مشغول شد و از این راه امرار معاش می کرد. سپس با معاضدت میرزا سعید خان‏ موتمن الملک در وزارت خارجه مشغول کار گردیده و سپس در مقام معین نایب الوزرا عازم تبریز شده و در آن‏ جا با دختر میرزا تقی خان‏ آجودان،(کارگزار آذربایجان) ازدواج و بعد از برگشت به تهران به جهات‏ ادب، صداقت و محرم بودنش به تقاضای میرزا یحیی خان مشیر الدوله (وزیر خارجه‏ وقت) لقب مصباح الملک به وی اعطا می‏ شود و سپس با لقب مشیر الدوله به وزارت خارجه منصوب می‏گردد. وی رسیدن به مقام وزارت خارجه را مدیون توجهات میرزا علی اصغرخان امین السلطان بود و لقب مشیرالدوله را نیز او برای میرزا نصرالله از مظفرالدین شاه تقاضا کرد. میرزا نصر اللّه خان مشیر الدوله به ‏عنوان اولین نخست وزیر دوران‏ مشروطیت به مجلس شورای ملی معرفی و پس از مرگ مظفر الدین شاه‏ در دوران محمد علی شاه قاجار مدتی نخست ‏وزیر بود. وی در سن 66 سالگی در گذشت. 

میرزا نصرالله خان نائینی، معروف به مصباح الملک، مشیرالملک و مشیرالدوله، در سال 1261 ه.ق در نائین متولد شد. پدرش، آقا محمد، اصالتی یزدی داشت ولی پس از آنکه به سلک درویشان درآمد و در نائین ساکن شد، به "نائینی" معروف گردید. میرزا نصرالله در جوانی عازم تهران شد و با توجه به اینکه خط خوشی داشت مدتی در این شهر به کار عریضه نویسی (کتابت) مشغول شد و از این راه امرار معاش می کرد. سپس با معاضدت میرزا سعید خان‏ موتمن الملک در وزارت خارجه مشغول کار گردیده و سپس در مقام معین نایب الوزرا عازم تبریز شده و در آن‏ جا با دختر میرزا تقی خان‏ آجودان،(کارگزار آذربایجان) ازدواج و بعد از برگشت به تهران به جهات‏ ادب، صداقت و محرم بودنش به تقاضای میرزا یحیی خان مشیر الدوله (وزیر خارجه‏ وقت) لقب مصباح الملک به وی اعطا می‏ شود و سپس با لقب مشیر الدوله به وزارت خارجه منصوب می‏گردد. وی رسیدن به مقام وزارت خارجه را مدیون توجهات میرزا علی اصغرخان امین السلطان بود و لقب مشیرالدوله را نیز او برای میرزا نصرالله از مظفرالدین شاه تقاضا کرد. میرزا نصر اللّه خان مشیر الدوله به ‏عنوان اولین نخست وزیر دوران‏ مشروطیت به مجلس شورای ملی معرفی و پس از مرگ مظفر الدین شاه‏ در دوران محمد علی شاه قاجار مدتی نخست ‏وزیر بود. وی در سن 66 سالگی در گذشت. 


در شهر نائین‏ زیارتگاهی به نام مصلی‏ است که عارفی صوفی مسلک به نام "میر عبد الوهاب مراد" در آنجا مدفون است. وی جد پدری میرزا نصراللّه خان محسوب می شود. میرزا نصر اللّه خان دو فرزند به نام حسین و حسن با القاب موتمن الملک و مشیر الدوله داشت که‏ هر دو رشد فوق العاده کردند، بعد از الغای القاب، اولاد دختری میرعبد الوهاب‏ (پیر)پیرزاده و اولاد پسری پیرنیارا به عنوان نام‏ خانوادگی خویش انتخاب نمودند. 

در شهر نائین‏ زیارتگاهی به نام مصلی‏ است که عارفی صوفی مسلک به نام "میر عبد الوهاب مراد" در آنجا مدفون است. وی جد پدری میرزا نصراللّه خان محسوب می شود. میرزا نصر اللّه خان دو فرزند به نام حسین و حسن با القاب موتمن الملک و مشیر الدوله داشت که‏ هر دو رشد فوق العاده کردند، بعد از الغای القاب، اولاد دختری میرعبد الوهاب‏ (پیر)پیرزاده و اولاد پسری پیرنیارا به عنوان نام‏ خانوادگی خویش انتخاب نمودند. 


میرزا نصرالله خان در مسکو به مدرسه "کادکسی کرپوس" که مدرسه نظامی بود وارد شد و تحصیلات نظامی و حقوقی خود را در دانشکده حقوق مسکو تمام کرد. پس از اتمام تحصیلات به سمت وابسته سفارت ایران در «پطرزبورگ» روسیه تعیین شد. 

میرزا نصرالله خان در مسکو به مدرسه "کادکسی کرپوس" که مدرسه نظامی بود وارد شد و تحصیلات نظامی و حقوقی خود را در دانشکده حقوق مسکو تمام کرد. پس از اتمام تحصیلات به سمت وابسته سفارت ایران در «پطرزبورگ» روسیه تعیین شد. 


میرزا نصرالله خان ابتدا عضو فراموشخانه ملكم بود. وقتى ميرزا ملكم خان فراموشخانه را در تهران ايجاد كرده بود، میرزا نصرالله خان و اتباعش را از تهران به بغداد فرستاد. میرزا نصرالله خان  پس از آنكه به ايران مراجعت كرد به طور پنهانى فعاليت خود را دوباره شروع كرد و به عضويت لژ فراماسونرى شيخ محسن خان مشير الدوله در آمد و بعد از او هم پسرش ميرزا حسن مشيرالدوله كه عضو لژ گرانداوريانت دوفرانس بود كارهاى او را دنبال كرد. 

میرزا نصرالله خان ابتدا عضو فراموشخانه ملكم بود. وقتى ميرزا ملكم خان فراموشخانه را در تهران ايجاد كرده بود، میرزا نصرالله خان و اتباعش را از تهران به بغداد فرستاد. میرزا نصرالله خان  پس از آنكه به ايران مراجعت كرد به طور پنهانى فعاليت خود را دوباره شروع كرد و به عضويت لژ فراماسونرى شيخ محسن خان مشير الدوله در آمد و بعد از او هم پسرش ميرزا حسن مشيرالدوله كه عضو لژ گرانداوريانت دوفرانس بود كارهاى او را دنبال كرد. 


میرزا نصرالله خان حداکثر تلاشش را هنگام اشتغال در سمتهای مهم اداری به کار بست که رعایت اصول و قوانین بشود و روزی که به ایران آمد متوجه شد که باید مرکز و کانونی را برای تعلیم اصول و مبانی حقوق بشر فراهم آید و مکتبی باز شود که مردم ایران را به قانون دانی و حق و حدگذاری وادار کند. برای این کار در سال 1317 ه.ق. مدرسه سیاسی را تاسیس کرد و مدرسه سیاسی در حقیقت پایه و مرکز اساسی مدرسه حقوق و بالاخره دانشکده حقوق امروزی بود. 

میرزا نصرالله خان حداکثر تلاشش را هنگام اشتغال در سمتهای مهم اداری به کار بست که رعایت اصول و قوانین بشود و روزی که به ایران آمد متوجه شد که باید مرکز و کانونی را برای تعلیم اصول و مبانی حقوق بشر فراهم آید و مکتبی باز شود که مردم ایران را به قانون دانی و حق و حدگذاری وادار کند. برای این کار در سال 1317 ه.ق. مدرسه سیاسی را تاسیس کرد و مدرسه سیاسی در حقیقت پایه و مرکز اساسی مدرسه حقوق و بالاخره دانشکده حقوق امروزی بود. 


میرزا نصرالله خان پس از آنکه در سال 1283 با پای پیاده از نائین به تهران آمد یک شبه ره صد ساله را طی کرد. وی در سال 1298 به مديريت اداره روس رسيد و در سال 1303 لقب مصباح الملكى گرفت و در 1308، مشير الملک شد و آنگاه به جرگه هواداران امين السلطان پيوست و در اين مقام سمت نوكرى اتابک را داشت. وزیر خارجه ایران در 1317 ه.ق محسن‌ خان‌ مشیرالدوله‌ (وزیر خارجه) فوت‌ کرد و معاونش میرزا نصرالله‌ خان‌ به‌ لقب‌ مشیرالدوله‌ و به‌ مقام‌ وزارت‌ خارجه‌ نائل‌ شد و تا سال 1324 ه.ق در این منصب باقی ماند. در سال 1319 ه.ق و دوران وزارت او بود که امتیاز استخراج نفت به مدت 60 سال به ویلیام دارسی واگذار شد. معاون وزارت خارجه ایران میرزا نصرالله خان در سال 1299 ه.ق در زمان ریاست ناصر الملک قراگزلو ملقب به مصباح الملک شد و نیابت اول وزارتخانه را برعهده داشت. در سال 1308 ه.ق زمانی که میرزا عباس خان قوام الدوله به وزارت رسید، میرزا نصرالله ملقب به مشیرالملک و همه کاره وزارت خارجه شد. در 1314 ه.ق پس از سفر محسن خان مشیرالدوله به اروپا به دلیل بیماری، او که معاون وزارتخانه بود، ریاست وزارت خارجه را بر عهده گرفت. 

میرزا نصرالله خان پس از آنکه در سال 1283 با پای پیاده از نائین به تهران آمد یک شبه ره صد ساله را طی کرد. وی در سال 1298 به مديريت اداره روس رسيد و در سال 1303 لقب مصباح الملكى گرفت و در 1308، مشير الملک شد و آنگاه به جرگه هواداران امين السلطان پيوست و در اين مقام سمت نوكرى اتابک را داشت. وزیر خارجه ایران در 1317 ه.ق محسن‌ خان‌ مشیرالدوله‌ (وزیر خارجه) فوت‌ کرد و معاونش میرزا نصرالله‌ خان‌ به‌ لقب‌ مشیرالدوله‌ و به‌ مقام‌ وزارت‌ خارجه‌ نائل‌ شد و تا سال 1324 ه.ق در این منصب باقی ماند. در سال 1319 ه.ق و دوران وزارت او بود که امتیاز استخراج نفت به مدت 60 سال به ویلیام دارسی واگذار شد. معاون وزارت خارجه ایران میرزا نصرالله خان در سال 1299 ه.ق در زمان ریاست ناصر الملک قراگزلو ملقب به مصباح الملک شد و نیابت اول وزارتخانه را برعهده داشت. در سال 1308 ه.ق زمانی که میرزا عباس خان قوام الدوله به وزارت رسید، میرزا نصرالله ملقب به مشیرالملک و همه کاره وزارت خارجه شد. در 1314 ه.ق پس از سفر محسن خان مشیرالدوله به اروپا به دلیل بیماری، او که معاون وزارتخانه بود، ریاست وزارت خارجه را بر عهده گرفت. 


میرزا نصرالله خان مشیرالدوله در سال 1324ه.ق پس از سقوط عین الدوله، صدراعظم مظفرالدین شاه شد. نخستین اقدام وی آزادی زندانیان سیاسی بود. چند روز بعد فرمان مشروطیت را از مظفرالدین‌شاه گرفت و از علما درخواست کرد تا به تهران بازگردند و با انجام انتخابات، اولین مجلس شورای ملی را تشکیل داد. او در 18 شعبان 1324 ه.ش در باغ گلستان اولین دولت مشروطه را تشکیل داد و پس از مرگ مظفرالدین شاه در پائیز آن سال تاج پادشاهی را بر سر محمدعلی میرزا نهاد. مدت 6 ماه در سلطنت مظفرالدین شاه و دو ماه در سلطنت محمدعلی شاه، رئیس الوزرا بود. 

میرزا نصرالله خان مشیرالدوله در سال 1324ه.ق پس از سقوط عین الدوله، صدراعظم مظفرالدین شاه شد. نخستین اقدام وی آزادی زندانیان سیاسی بود. چند روز بعد فرمان مشروطیت را از مظفرالدین‌شاه گرفت و از علما درخواست کرد تا به تهران بازگردند و با انجام انتخابات، اولین مجلس شورای ملی را تشکیل داد. او در 18 شعبان 1324 ه.ش در باغ گلستان اولین دولت مشروطه را تشکیل داد و پس از مرگ مظفرالدین شاه در پائیز آن سال تاج پادشاهی را بر سر محمدعلی میرزا نهاد. مدت 6 ماه در سلطنت مظفرالدین شاه و دو ماه در سلطنت محمدعلی شاه، رئیس الوزرا بود. 


در زمان مظفرالدین شاه، انقلاب مشروطیت ایران به مرحله نهایی رسیده و ظهور کرد و آزادیخواهان از گوشه و کنار سربلند کرده و آزادی و عدالت می خواستند، البته دربار و اطرافیان مظفرالدین شاه که "عین الدوله" (صدر اعظم شاه) در راس آنان بود و چون دیواری قطور ایستادگی می کردند.    در همان روزهایی که عین الدوله در برابر علما و مشروطه خواهان ایستاده و تجار و علما به قم مهاجرت کردند مشیرالدوله نقش میانجی را داشت و حتی مقرر شد مشیرالدوله با جمعی از روسای تجار روانه قم شود و علما را برگرداند. مشیرالدوله با روحانیون و علمای عصر روابط دوستانه داشت، به خصوص با "حاج شیخ فضل الله" و "حاج آقا علی اکبر بروجردی" که هر دو از علمای طراز اول آن زمان بودند. 

در زمان مظفرالدین شاه، انقلاب مشروطیت ایران به مرحله نهایی رسیده و ظهور کرد و آزادیخواهان از گوشه و کنار سربلند کرده و آزادی و عدالت می خواستند، البته دربار و اطرافیان مظفرالدین شاه که "عین الدوله" (صدر اعظم شاه) در راس آنان بود و چون دیواری قطور ایستادگی می کردند.    در همان روزهایی که عین الدوله در برابر علما و مشروطه خواهان ایستاده و تجار و علما به قم مهاجرت کردند مشیرالدوله نقش میانجی را داشت و حتی مقرر شد مشیرالدوله با جمعی از روسای تجار روانه قم شود و علما را برگرداند. مشیرالدوله با روحانیون و علمای عصر روابط دوستانه داشت، به خصوص با "حاج شیخ فضل الله" و "حاج آقا علی اکبر بروجردی" که هر دو از علمای طراز اول آن زمان بودند. 


مظفرالدین شاه در سال 1324 ه. ق. درگذشت. مشیرالدوله علی رغم میل باطنی، تاج بر سر محمد علی شاه جوان گذاشت، حال آنکه قلبش بدین سلطنت گواه نمی داد. مشیرالدوله صدارت "محمدعلی شاه" را برعهده گرفت و از آنجا که محمد علی شاه با مشروطه خواهان و مجلس میانه خوبی نداشت و مشیرالدوله هم به هواداری از مشروطه خواهان و مجلس متهم بود درباریان، شاه را علیه او تحریک می کردند.این عوامل باعث شد که محمدعلی شاه از "میرزا علی اصغرخان امین السلطان" که در آن زمان در اروپا بود برای تشکیل کابینه دعوت کند، به امید آنکه وی بتواند با کیاست و درایت خود مجلس شورای ملی را دچار تفرقه کند و بساط مشروطه را برچیند و پس از اینکه معلوم شد امین السطان به ایران خواهد آمد، مشیرالدوله استعفا نمود. 

مظفرالدین شاه در سال 1324 ه. ق. درگذشت. مشیرالدوله علی رغم میل باطنی، تاج بر سر محمد علی شاه جوان گذاشت، حال آنکه قلبش بدین سلطنت گواه نمی داد. مشیرالدوله صدارت "محمدعلی شاه" را برعهده گرفت و از آنجا که محمد علی شاه با مشروطه خواهان و مجلس میانه خوبی نداشت و مشیرالدوله هم به هواداری از مشروطه خواهان و مجلس متهم بود درباریان، شاه را علیه او تحریک می کردند.این عوامل باعث شد که محمدعلی شاه از "میرزا علی اصغرخان امین السلطان" که در آن زمان در اروپا بود برای تشکیل کابینه دعوت کند، به امید آنکه وی بتواند با کیاست و درایت خود مجلس شورای ملی را دچار تفرقه کند و بساط مشروطه را برچیند و پس از اینکه معلوم شد امین السطان به ایران خواهد آمد، مشیرالدوله استعفا نمود. 


میرزا نصرالله خان مشیرالدوله در چهارم شعبان سال 1327 هجری قمری در تهران درگذشت و در امامزاده صالح واقع در منطقه تجریش دفن شد. 

میرزا نصرالله خان مشیرالدوله در چهارم شعبان سال 1327 هجری قمری در تهران درگذشت و در امامزاده صالح واقع در منطقه تجریش دفن شد. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۶:۵۸:۱۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۱۱/۲۱ ۲۲:۳۲:۴۷

نصرالله مشیرالدوله

خلاصه زندگی نامه

 میرزا نصرالله خان نائینی، معروف به مصباح الملک، مشیرالملک و مشیرالدوله، اولین نخست ‏وزیر دوران‏ مشروطیت بود که به مجلس شورای ملی معرفی شد. وی پس از مرگ مظفر الدین شاه‏ در دوران محمد علی شاه قاجار نیز مدتی نخست ‏وزیر بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع