شهرام امیری

شهرام امیری در 17 آبان ماه 1357 در "کرمانشاه" به دنیا آمد. او پس از گذراندن دوران تحصیلات مقدماتی به تحصیل در دانشگاه صنعتی "مالک اشتر" پرداخت و به عنوان پژوهشگر و متخصص رادیو ‌ایزوتوپ ‌های پزشکی در دانشگاه صنعتی مالک اشتر مشغول به فعالیت شد.این پژوهشگر ایرانی در طرح "فرار مغزها" در لیست سازمان اطلاعات امنیت آمریکا، "سیا" قرار گرفت و با این نهاد همکاری نمود و اطلاعات امنیتی کشور را به آنان فروخت.پس از محرز شدن جرم شهرام امیری در دادگاه جمهوری اسلامی ایران او به اتهام جاسوسی هسته ای به اعدام محکوم شد و این حکم در مرداد ماه 1395 در سن 38 سالگی برای وی به اجرا در آمد. 
در خرداد ماه 1389 مصادف با سال 2009 میلادی شهرام امیری برای سفر حج از ایران خارج شد اما در اندک زمانی خبر مفقود شدن او در رسانه ها مطرح گردید.در فاصله ناپدید شدن تا بازگشت امیری، رسانه‌ های آمریکایی گمانه ‌زنی‌ هایی را در مورد اینکه امیری احتمالا جذب برنامه فرار مغزها شده را مطرح کردند اما مقامات آمریکایی هرگز حاضر نشدند این ادعا را تایید کنند. 
در سال 2005 میلادی کشور "ایران" فعالیت برنامه هسته‌ ای خود را براساس توافقی با 3 کشور اروپایی، "آلمان"، "بریتانیا" و "فرانسه" به حالت تعلیق درآورد و مرکز U.C.F در "اصفهان" پلمپ شد و تمام فعالیتهای مربوط به ساخت سانتریفیوژ و راکتور آب سنگین متوقف گشت.بر اساس تفاهماتی که در "تهران"، "بروکسل" و "پاریس" به دست آمد، قرار بود که در پاسخ به این اقدامات داوطلبانه کشور "ایران"، اروپا از رفتن پرونده اتمی "ایران" به شورای امنیت جلوگیری و راه را برای عضویت "تهران" در سازمان تجارت جهانی باز کند.پس از توافق هسته ای در "تهران"، "ایالات متحده آمریکا" تحت رهبری "جورج بوش"، رئیس جمهور وقت، در فکر آغاز عملیاتی تازه علیه "ایران" بود. دولت "آمریکا" که به واسطه جنگ در "عراق" و "افغانستان" تا حدی تمرکز بر "ایران" را از دست داده بود، دوباره برای تمرکز بر "تهران" برنامه تاز‌ه ‌ای را به آژانس ‌های اطلاعاتی سفارش داد. برنامه ‌ای که دو هدف دستیابی به اطلاعات طبقه‌ بندی ‌شده و تضعیف توان برنامه نوپای اتمی "ایران" را دنبال می کرد. طراحی فرار مغزها از ایران در سیاآژانس مرکزی اطلاعات آمریکا "سیا" در سال 2005 میلادی برنامه ای موسوم به فرار مغزها را کلید زد و از محل بودجه "سیا"، مبالغ کلانی را برای فریفتن دانشمندان هسته ‌ای و مقامات مطلع از اسرار "ایران" کنار گذاشت. نقشه او شناسایی افراد آگاه به اطلاعات طبقه‌ بندی ‌شده برنامه هسته ‌ای "ایران"، برقراری ارتباط پنهانی با آنها، طرح پیشهادات وسوسه‌ کننده مالی و رفاهی و انتقال آنها به آمریکا و تخلیه اطلاعاتی بود.بر اساس قانون سال 1949 میلادی، کنگره سازمان "سیا" این اختیار را دارد که سالانه تا سقف 100 نفر را خارج از برنامه عادی مهاجرت به "آمریکا" به این کشور منتقل کرده و به آ‌نها حق اقامت اعطا کند. در برنامه فرار مغزها هم که تمرکز اصلی ‌اش بر برنامه اتمی "ایران" بود، مشوق‌ های مالی و وعده اقامت در "آمریکا"، دو ابزار اصلی "سیا" برای فریب دانشمندان ایرانی بود.بر این اساس سازمان "سیا" به ریاست "پورتر گاس" فهرستی از چند دانشمند و مقام ایرانی تهیه کرد که احتمالا هم اطلاعات مناسبی از برنامه هسته‌ ای "ایران" داشتند و هم نبودن آنها به پیشرفت برنامه "ایران" لطمه می ‌زد.از سال 2005 میلادی به بعد، گزارشهای جسته و گریخته ‌ای از تلاش‌ های آمریکا برای جذب نیروهای ایرانی منتشر شد. تلاش‌ هایی که به نوشته رسانه ‌های آمریکایی نتیجه چندانی در بر نداشته ‌اند و تعداد انگشت‌ شماری هم که از طریق این برنامه راهی آمریکا شدند، افراد رده پایینی بودند که دسترسی چندانی به اطلاعات پرونده هسته‌ ای ایران نداشتند. تماس سیا با افراد مورد نظر با چند واسطه، دستگیری امیری در جدهروزنامه "لس‌ آنجلس" تایمز قبلا نوشته بود که تماس با اهداف مورد نظر آمریکا ابتدا با سه واسطه فاصله انجام می‌ شد و رابطه ابتدایی از طریق ماموران "سیا" برقرار نمی ‌شد. پس از این مرحله، فرد مستقیما توسط "سیا" یا یکی از آژانس‌ های اطلاعاتی متحد مورد مصاحبه قرار گرفته و بعد به "آمریکا" یا کشور دیگری منتقل می ‌شد.بر اساس گزارش‌ هایی که در خرداد ماه 1388 منتشر شد، امیری ابتدا توسط نیروهای امنیتی "عربستان سعودی" در فرودگاه "جده" برای چند ساعت بازداشت شد و مورد بازجویی قرار گرفت.او سپس به خانه ای نامعلوم منتقل شد و در آنجا بیهوش شد و توسط هواپیمایی به "آمریکا" منتقل شد. در زمان اقامتش در "آمریکا" ویدئوهایی ضد و نقیض از او منتشر شد که بعدها سوء ظن این موضوع که وی به خواسته خودش به آمریکا رفته، قوت گرفت. 
اندکی بعد از ناپدید شدن شهرام امیری، مقامات ایرانی، واشنگتن را عامل این رخداد معرفی کرده و "منوچهر متکی"، وزیر خارجه وقت ایران با ارسال نامه ‌ای به دبیر کل سازمان ملل رسما اعلام کرد که بر اساس اطلاعات "تهران"، "آمریکا" و "عربستان" در گم شدن این فرد نقش‌ آفرینی کرده‌ اند.اما "یان کلی"، سخنگوی وقت وزارت خارجه "آمریکا" چند روز پس از صحبتهای "منوچهر متکی" گفت: «واشنگتن هیچ اطلاعی از وضعیت امیری ندارد و نمی ‌داند که او کجاست.» او گفت: «حتی نام این فرد هم برای "آمریکا" آشنا نیست و "واشنگتن" او را نمی‌ شناسد.»اما انتشار ایمیل ‌های "هیلاری کلینتون" وزیر خارجه سابق "آمریکا" نشان داد که علاوه بر نهادهای اطلاعاتی، این وزارتخانه هم در جریان پرونده امیری بوده است.در ایمیلی به تاریخ 5 جولای 2010، "ریچارد مورنینگ استون" نماینده موقت وزارت خارجه آمریکا در امور انرژى اوراسیا (ترکیب دو قاره اروپا و آسیا) بدون نام بردن از امیری گفت که وی می ‌خواهد برای دیدن خانواده ‌اش به ایران بازگردد. او به "کلینتون" توصیه کرد که "واشنگتن" اجازه این کار را به امیری بدهد. 
مفقود شدن شهرام امیری که در خرداد ماه 1388 از "ایران" خارج شده بود در هاله ای از ابهام بود تا اینکه او با انتشار 4 ویدئو سعی در توضیح این غیبت داشت. ویدئوی اول، ادعای ربایش توسط آمریکا در ویدئوی اول که در 18 خرداد ماه 1398 در صدا و سیمای ایران منتشر شد، شهرام امیری در آن با معرفی خود به عنوان کارشناس و محقق دانشگاه "صنعتی مالک اشتر" بیان داشت این فیلم را 17 فروردین ماه 1389 مطابق با 5 آپریل 2010 میلادی در شهر "توسان" در "ایالت آریزونا" در "آمریکا" ضبط کرده است و مدعی شد در 13 خرداد ماه 1388 در عملیات مشترک تیم های ترور و ربایش سازمان اطلاعات آمریکا "سیا" و "استخبارات" عربستان سعودی در "مدینه منوره" دزدیده شده است. او ادامه داد که او را به منزلی نامعلوم در کشور عربستان منتقل کرده اند و در آن خانه او را بیهوش کرده اند و زمانی به هوش آمده است که در یک هواپیمای پهن پیکر در راه آمریکا بوده است.او مدعی شد که در این مدت تحت شکنجه گروههای امنیتی سازمان "سیا" قرار گرفته است. او گفت آنها از وی خواسته اند تا در یک شبکه خبری "آمریکا" اعلام کند که او فردی مهم در برنامه هسته ای ایران است و به خواست خود به "آمریکا" پناهنده شده تا اسنادی از انرژی هسته ای "ایران" را که در لپ تاپی به همراه داشته به آنها تحویل دهد و علت این امر را فشار بر "ایران" و اثبات دروغ های کشور "آمریکا" دانست. او در انتها از سازمانهای حقوق بشر خواست تا برای آزادیش تلاش کنند. ویدئوی دوم، ادعای ادامه تحصیل در آمریکا بلافاصله ویدئوی دیگری در سایت "یوتیوب" از شهرام امیری منتشر شد. امیری در این ویدئوی 162 ثانیه‌ ای اظهار داشت: «من هیچ علاقه ای به تحقیقات تسلیحاتی نداشته و در این زمینه هیچ گونه تجربه و دانشی ندارم و یک پژوهشگر ساده فیزیک بهداشت هستم که در زمینه حفاظت در برابر اشعه مطالعه و تحقیق می کنم برنامه من در مدت حضور در "آمریکا" دریافت درجه دکترا در زمینه فیزیک بهداشت به منظور ارتقای سطح بهداشت "ایران" و جامعه بین المللی می باشد و پس از پایان تحصیل اگر امنیت لازم فراهم شود امیدوارم تحصیلاتم برای "ایران" و جامعه بین المللی سودمند واقع شود. من به همسرم و پسرم علاقه مند هستم و آنها را ترک نکرده ام و آرزوی دیدار آنان را دارم و در انتظار هستم تا به محض خاتمه تحصیلات در آمریکا، به خانواده ام ملحق شوم. من در اینجا از همه می خواهم انتشار تصویر غیر واقع از من را متوقف کنند و از جامعه جهانی بابت درک و حمایت درستی که از پیشرفت های مثبت کشور ایران و موفقیت های مردم پر افتخار ایران دارند، تشکر و قدردانی می کنم. » ویدئوی سوم، اعلام بازگشت به ایران ویدئوی سوم در 2 تیر ماه 1389 منتشر شد که طی 53 ثانیه، شهرام امیری ضمن اعلام قصدش برای بازگشت به ایران، از خانواده خود می ‌خواهد برای او دعا کنند. ویدئوی چهارم، اعلام مجدد ربایش توسط آمریکا ویدئوی چهارم در 11 تیرماه 1389 روی سایت "یوتیوب" بارگذاری شد ولی بنا به اظهار او، این ویدئو در 24 خرداد ماه 1389 ضبط شده بود. در این ویدئو که در انتهای آن صدای فرد دیگری هم شنیده می‌ شود، امیری مدعی شد که در ایالت "ویرجینیا" در "آمریکا" است و از دست ماموران اطلاعاتی "آمریکا" فرار کرده و هر لحظه ممکن است دستگیر شود او ادعا کرد که ویدئویی که از او در صدا و سیما پخش شده‌ است، کاملا صحت داشته و ویدئوی دیگری را که در "یوتیوب" منتشر شده و در آن اعلام کرده بود که آزادانه به "آمریکا" آمده ‌است را ساخته دولت آمریکا دانست و مجددا از سازمان های حقوق بشر خواست که در آزادی او تلاش کنند. 
شهرام امیری پس از 1 سال در تیرماه 1389 خود را به دفتر "حافظ منافع ایران" در سفارت "پاکستان" معرفی کرد. "جیک سالیوان" دستیار وقت وزیر خارجه در ایمیلی به "هیلاری کلینتون" دلیل این کار امیری را ناخرسندی او از طولانی شدن روند خروج از آمریکا اعلام کرد.او نهایتا در تیر ماه سال 1389 به ایران بازگشت. همان زمان "منوچهر متکی"، وزیر وقت ایران در مورد امیری گفت: «باید اول ببینیم که در این مدت چه گذشته و بعد ببینیم آیا او قهرمان است یا نه. باید برای "ایران" محرز شود که ادعاهای او در خصوص ربوده شدندش درست است.»شهرام امیری در بازگشت به ایران در جمع خبرنگاران ادعای منبی بر ربایشش را که در ویدئوی اول منتشر کرده بود تکرار کرد و اظهار کرد که ضربه روحی که به او و خانواده اش وارد شده را در مجامع بین المللی دنبال خواهد کرد.همان زمان برخی رسانه ‌ها مدعی شدند امیری مدتی پس از ورود به "ایران" بازداشت شد. 
بعد از بازگشت شهرام امیری، "واشنگتن"، که احتمالا این فرد را یک مهره سوخته به شمار می‌ آورد به صورت غیررسمی تایید کرد که وی هدف برنامه سازمان "سیا" بوده است. روزنامه "واشنگتن‌ پست" اندکی بعد از بازگشت این پژوهشگر ایرانی به "تهران" از قول مقامات بی‌ نام آمریکایی نوشت که "سیا" در قبال دریافت اطلاعات محرمانه به امیری پول داده است. به ادعای آن گزارش به شهرام امیری بیش از 5 میلیون دلار پول و وعده اقامت در "آمریکا" داده شده بود. یک مقام آمریکایی به روزنامه "واشنگتن‌ پست" گفته بود: «همین رقم نشان می‌ دهد که اطلاعات دریافتی از وی تا چه حد ارزشمند بوده است.»یک مقام آمریکایی دیگر هم گفت: «یک بسته مزایای بلند مدت به امیری پیشنهاد شده بود، که این امکان را به وی می‌ داد که یک زندگی مرفه و راحت در "آمریکا" داشته باشد. پس از آنکه امیری این پیشنهاد را پذیرفت، در ایالت "آریزونا" مستقر شده و مبلغ وعده داده شده در حسابی بلند مدت یا یک حساب سرمایه ‌گذاری واریز شده به نحوی که بتواند زندگی وی را تامین کند.» مقامات آمریکایی به "واشنگتن‌ پست" گفته بودند که شهرام امیری به حساس‌ ترین اطلاعات هسته ‌ای "ایران" دسترسی نداشته اما در تایید اطلاعاتی که "واشنگتن" از منابع دیگر به دست آورده بوده و همچنین ارائه جزئیات در مورد چند سایت هسته‌ ای "ایران" نقشی ارزشمند ایفا کرده است.روزنامه "نیویورک تایمز" در سال 2010 میلادی نوشت: «همکاری امیری با سرویس‌ های اطلاعاتی "آمریکا" سابقه ‌ای چند ساله داشته و او زمانی که در "ایران" بوده، اطلاعات مهمی را در اختیار "واشنگتن" قرار داده است. بر اساس آن گزارش، اطلاعات امیری حتی در گزارش سال 2007 میلادی جامعه اطلاعاتی آمریکا در مورد برنامه هسته‌ ای "ایران" هم نقش داشته است.»یک مقام آمریکایی بعد از بازگشت امیری گفت: «به لطف تحریم ‌های مالی علیه "ایران"، هرچیزی که او دریافت کرده بود، حالا از دسترسش خارج است. او رفته اما پولش نه. ما اطلاعاتش را داریم و ایرانی ‌ها خودش را.» 
17 مرداد ماه 1395، "حجت الاسلام محسنی اژه ای"، سخنگوی قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «شهرام امیری پس از اثبات جرم جاسوسی هسته ای برای "آمریکا" و تایید حکم وی در دادگاه بدوی و عالی "ایران" به اعدام محکوم شد و این حکم در مورد وی به اجرا درآمد.»"اژه ای" تاکید کرد: «که وی اسرار نظام را در اختیار دشمن قرار داده است و بدین ترتیب جاسوس بودن وی را تایید کرد.»به گفته "محسنی اژه‌ ای"، این فرد طبق قانون در جلسات متعدد محاکمه شد و حکم دادگاه بدوی او مورد اعتراض قرار گرفت بعد در دیوان عالی کشور با وسواس پرونده را مورد بررسی قرار دادند و در نهایت حکم اعدام تایید شد. با کمال تاسف این فرد توبه نکرد و خطای خودش را جبران نکرد و تلاش کرد تا از درون زندان نیز یک سری اطلاعات را بفروشد.»"محسنی اژه ای" اعلام کرد: «که برخی از دروغ پردازان عنوان کردند که وی به 10 سال زندان و تبعید محکوم شده است در حالی که این موضوع به هیچ وجه صحت ندارد و حکم وی در دادگاه بدوی نیز اعدام بود.» 
اسناد و مراجع