ابوالفضل میدانی

ابوالفضل احمد بن محمد بن احمد بن ابراهیم مِیدانی نیشابوری مشهور به ابوالفضل میدانی و شیخ الادب و الامام ابوالفضل المیدانی در نیشابور متولد شد. از سال تولد او اطلاعات دقیقی در دست نیست. وی در زادگاهش رشد و نمو یافت و چون ساکن محله میدان نیشابور بود به میدانی مشهور شد.میدانی به دو زبان فارسی و عربی کاملا مسلط بود و آثار کم نظیرری از خود بجای گذاشته است. وی در سال 518 قمری وفات یافت. 


اساتیدابوالحسن علی بن احمد واحدییعقوب بن احمد نیشابوری شاگردانسعید بن احمد میدانی؛ فرزند ویابوجعفر احمد بن علی مقری بیهقی  


مرحوم علاّمه میرزا محمّد باقر موسوی خوانساری در "روضات الجنّات" درباره‌ میدانی گفته است: «الشیخ الادیب الامام الأفضل ملک افاضل الشرق و الغرب، ابوالفضل أحمد بن محمّد بن احمد بن ابراهیم المیدانی النیسابوری اللغوی النحوی، کان من ارباب الفضل و الأدب المشاهیر، منعوتاً بما قدّمناه له من الاوصاف الفائقه فی بعضِ الأساطیر، أدیباً فاضلاً عارفاً باللغه» مرحوم خوانساری در ادامه نوشته است: «صاحب التصانیف المفیده فیها و فی غیرها و قرأ علی الامام أبی الحسن بن علیّ بن احمد بن محمّد بن علیّ الواحدی، المفسّر و غیره و قرأ علیه ائمه کما نقل عن یاقوت، و کان قد سمع الحدیث ایضاً و رواه کما ذکره بعضهم»  مرحوم دهخدا ذیل ابوالفضل احمد بن محمّد بن احمد گفته است: «ابوالفضل احمد بن محمّد بن احمد بن ابراهیم میدانی نیشابوری، ادیب.  ابن خلکان گوید: «او ادیبی فاضل و عارف به لغت و از خصیصینِ ابوالحسنِ واحدی صاحب تفسیر بود و سپس نزد دانشمندان دیگر به تکمیل دانش خویش پرداخت و در فن عربیت، خصوصاً در لغت و امثال عرب استاد شد و در آن دو، صاحب تصانیف مفیده است از جمله: کتاب "الأمثال"، و آن در باب خود بی‌نظیر است، و کتاب "السامی فی الاسامی". و او استماع و روایت حدیث کرده است و غالباً به این دو بیت مترنّم بود و گمان می‌کنم او را است. تَنَفَّسَ صبح الشّیب فی لیل عارضی ففلت عساه یکتفی بعذاری فلمّـا فشـا عـاتبتـه فـأجـابنـی اَیا هَل تری صبحاً بغیر نهارٍ 


ابوالفضل میدانی در سال 518 هجری قمری در نیشابور در گذشت و پیکر او را در گورستان "میدان زیاد" به خاک سپردند. 


  • السامی فی الاسامی - کتاب فی المصادر - الانموذج فی النحو - مجمع الأمثال (در 20000 بیت که در نوع خود بی نظیر است و معروفترین اثر وی می باشد)- منیه الراضی فی رسائل القاضی- اساس العربیه- قید الأوابد من الفوائد- نزهه الطرف فی علم الصرف مرحوم شیخ محمود شفیعی این کتاب را در سال‌‌های گذشته که تاریخ چاپ آن در کتاب ذکر نگردیده است، چاپ نموده است. او کتاب را به ابی‌نصر شهریار بن شیرزاد، هدیه می‌کند؛ چنانچه در خطبه فرموده است: و جعلته تحفه لمجلس الکیا العمید الجلیل ابی‌نصر شهریار بن شیرزاد، المستوفی اقسام الکمال فی الفضل و الافضال... - شرح المفضلیات برای میدانی در کتب، فرزندی ذکر گردیده است به نام ابوسعید سعید، صاحب کتاب "الأسماء فی الأسماء". او در سال 539ق. درگذشت. - الهادی للشادی  فی مدالیل الأدوات و طرق استعمالاتها میدانی این کتاب را پس از فراغت از تألیف کتاب السامی فی الاسامی، در سه قسم تألیف و تنظیم کرده است بدین قرار: الف) القسم الأوّل فی الأسماء، اثنی عشر باباً (فی الأسماء المضمره، فی الأسماء المبهمه، فی الأسماء الموصوله، فی ظروف الزمان، فی ظروف المکان، فی أسماء الأفعال، فی الأسماء الجاریه مجری الأصوات، فی المصادر المثنّاه و المضافه، فیما ینتصب باضمار الفعل، فی أسماء التوکید، فی الأسماء المبنیه مع غیرها، فی أسماء مفرده) ب) القسم الثانی فی الأفعال، و فیه أربعه ابواب (فی الأفعال المتصرّفه، فی غیر المتصرّفه، فی الأفعال الأمریه، فی أفعال منتفرّفه) ج) القسم الثالث فی الحروف و فیه عشره ابواب (فی الحروف الجاره للأسماء، فی الحروف الناصبه لها، فی نواصب الفعل المستقبل، فی الجوازم له، فی الحروف العاطفه، فی طرف من الادغام، فی الاماله و بعض احکامها، فی حروف مفرده غیر عامله، فی کلمات تکون إسماً و فعلاً، فی معانی حروف المعجم) میدانی این کتاب را به قاضی امام اجلّ سیّد فخرالقضاه ، ابی‌القاسم منصور بن محمّد بن احمد بن صاعد هدیه می‌کند. او در همین کتاب این چنین ذکر فرموده است: و سمّیته بالهادی للشادی و خدمت به حضره القاضی الامام الأجلّ السیّد فخرالقضاه ابی‌القاسم منصور بن محمّد بن احمد بن صاعد ادام الله شرفها و عقد بناصیه العزّ و الرفعه، شرفها 


اسناد و مراجع