سید یعقوب بن علی بروسوی معروف به "ابن سیدی علی"، "سیدعلی زاده" و ملقب به "شارح الشرعه"، در شهر "بروسه" در "ترکیه" کنونی زاده شد. از زمان تولد وی اطلاعی در دست نیست جز اینکه وی تحصیلات خود را نزد علمای وقت گذرانده و پس از اتمام تحصيلات به تدريس در مدرسه "حمزه بک بروسه" پرداخته، و پس از آن مدرّس مدرسه "ابن الملک" در "آیدین" و سپس مدرّس مدارس "سلطانیه"، "بایزیدخان" و "سلطان مراد" در "بروسه" شد.   چندی بعد مقام قضای شهر "أدرنۀ" عثمانی به وی واگذار شده اما پس از مدتی، از مقام قضا کناره گیری کرده و دوباره در یکی از مدارس به تدریس پرداخت. وی به زبانهای فارسی، عربی و ترکی تسلط کامل داشته و شرحی عربی بر گلستان سعدی نوشته که حائز اهمیت بسیار بود. یعقوب بروسوی سرانجام در سال 931 ه.ق، هنگام مراجعت از حج در مصر درگذشت. 
مهمترین کتاب یعقوب بروسوی "مفاتیح الجنان فی شرح شرعه الاسلام" در تصوف بوده که به سبب همین تألیف، بروسوی به "شارح الشرعه" ملقب شد. 
بعضی از شاگردان یعقوب بروسوی عبارت‌اند از: -محمد چلبی -محیی الدین قراباغی -سعدالدین چلبی -حسام الدین تالش  
پس از جستجوی گسترده پیرامون شروح گلستان و پژوهش در فهارسِ متعددِ نسخ خطی در سطح جهان دریافتیم که نسخه ‌پردازان همگی شرح عربی یعقوب بروسوی را به عنوان نخستین شرح عربی بر گلستان ذکر کرده‌اند. در فهرستگان نسخه های خطی ایران "فنخا"، ذیل شرح گلستان از یعقوب 12 نسخه فهرست شده، که یکی از آنها به خط وی نیز بوده، هم چنین این نسخ در سطح جهان و در کتابخانه های مجلس، مرعشی، بروجردی، مسجد أعظم، ملّی تبریز و ملک نگهداری میشود. برخلاف مترجمین معاصر که عنوان کتاب گلستان را نیز ترجمه کره اند، از جمله "امین عبدالمجید بدوی" به "جنه الورد" و "محمد فراتی" به "روضه الورد"؛ یعقوب بروسوی در شرح خود نام "گلستان" را ترجمه نکرد. اسلوب شناسی شرح عربی بر گلستان یعقوب بروسوی در شرح گلستان، مزجی به آسان سازی نثر گلستان و تفهیم آن به وسیله شرح لفظی و معنایی لغات پرداخته، و گاه برای تأیید و تأکید مطلبی، داستانی را به شکل مبسوط و با استفاده از آیات و احادیث، نظم و نثر، پند و حکمت، به عربی شرح کرد. وی گاهی نیز تنها به شرح برخی واژگان و ذکر نکات لغوی و نحوی اکتفا کرده و گاه نیز افزون بر شرح عربی، جهت ساده سازی مفاهیم از معادل هایی به زبان فارسی و ترکی نیز بهره جست. وی متن فارسی گلستان را به صورت عبارت عبارت آورده و به شرح عربی آن، لابلای هم پرداخت. اتهام سرقت شرح گلستان توسط یعقوب از مَنیری ادعای سرقت شرح گلستان توسط یعقوب بروسوی از "مَنیری نامی" نخستین بار از جانب "حاجی خلیفه چلبی" در "کشف الظنون" مطرح شده و سپس دیگران به نقل از وی، آن را تکرار کرده اند. اما طی بررسی های به عمل آمده، دریافتند که نسخه چاپی با نسخه خطی "کشف الظنون" مغایرت داشته و بر اساس نسخه خطی، "حاجی خلیفه" مدعی سرقت یعقوب از مَنیری نشده، بلکه به عنوان ادعایی اثبات نشده و به صورت نقل قول از فردی که نامش را نبرده و با اشاره ای کوتاه در حاشیه و نه در متن کتاب، ذکر کرد. در حالی که در نسخه چاپی "کشف الظنون" این اتهام به متن کتاب و لابلای دیگر سخنان "حاجی خلیفه" نقل شده، که گویی ادعای "حاجی خلیفه" بود. رد اتهام سرقت ادبی از بروسوی با این همه، جهت بررسی اتهام سرقت که در آن نقل قول اظهار شده، پژوهش هایی صورت گرفته که نتیجه آن قابل تأمل بود. در جستجوی ردّپایی از "شرح مَنیری" نامی بر گلستان، در کلیه فهرستگان خطی ایران و جهان هیچ نشانی از آن یافت نشده و از طرفی در پژوهش نام "مَنیری" جهت شناسایی، سه نفر به نام مَنیری وجود داشته که اسامی آنها به شرح زیر بود: 1-شرف الدین احمد بن یحیی (متوفی 782 ق) کلیه آثار وی در زمینه تصوف و عرفان بوده، و هیچ یک از محققان سخنی از اینکه وی شرح گلستان داشته به میان نیاوردند. 2-ابراهیم چلبی بن محمد الآماسی العثمانی (متوفی 927 ق) متخلص به "مَنیری" و همدوره یعقوب بروسوی، آثار وی مشتمل بر "دیوان" و "مثنوی منظومی" بود. درواقع احتمال سرقت یعقوب از وی دور از منطق بوده زیرا نخستین نُسخ تاریخ دارِ شرح گلستان یعقوب متعلق به سال 902 ه.ق، در "قونیه" ترکیه و سال 907 ه.ق، در مجلس و به خط یعقوب بود. این در حالی بوده که تا حدود 20 سال پس از این تاریخ، "ابراهیم چلبی" هنوز در قید حیات بوده، و در طول این مدت زمان هیچ ادعایی و یا اتهامی به یعقوب وارد نشده و هیچ کس در هیچ کجا گزارشی از شرح گلستان از وی ارائه نکرد. از طرفی در همه فهرستگان نسخ خطی در کتابخانه های سراسر دنیا شرح گلستان یعقوب موجود بوده، و انتساب آن به یعقوب را تأیید می کنند. 3-عبدالمجید ابوالبرکات هندی لاهوری مَنیری (متوفی 1054 ق) ادیب و لغوی هندی و ملقب به "مَنیری" بوده، اما از آنجایی که بیش از یک قرن پس از یعقوب می زیسته، نیاز به بررسی ندارد. در نتیجه با توجه به بررسی های به عمل آمده، ادعای اتهام سرقت به یعقوب، که بر اساس نقل قولی از فردی مجهول توسط "حاجی خلیفه چلبی" ناصواب بوده و ظن را بدان سو می برد که شاید چلبی ها (برخی از شاگردان سید یعقوب بوده اند) با وی دشمنی داشته اند، و چنین ادعای بی اساسی را بدون ارائه هیچ سندی، نقل کردند. به هر روی حجم وسیع منابع و نسخ خطی و گاه دست نویس از شرح عربی یعقوب بر گلستان سعدی، موجود در سراسر جهان، بر صحت انتساب آن به یعقوب صحه گذاشته، و ضرورت پرداختن به آن و تصحیح و مقابله و تعلیق بر آن را آشکار ساخت. 
آثار یعقوب بروسوی بیش ‌تر به صورت حاشیه و شرح بر کتب متقدمان بوده که نام آن ها به شرح زیر است: - مفاتیح الجنان فی شرح شرعه الاسلام -حاشیه بر شرح دیباجه المصباح در نحو -حاشیه بر شرح السّراجیه در فرایض -پاسخ پرسشهای حمیدی بر شرح مفاتیح العلوم جرجانی -التذکره در حدیث -مختصر مرآه الجنان یافعی در تاریخ -شرح گلستان سعدی به عربی البته "حاجی خلیفه چلبی" و "بغدادی" اثر دیگری را با نام "مرآه الکائنات فی العمل بالا´لات" در علم هیئت به وی نسبت داده اند. 
یعقوب بن علی بروسوی پس از مدتی از تدریس بازنشسته شده و سرانجام در سال 931 ه.ق، هنگام مراجعت از حج، در "برکه الحاج" مصر درگذشت، البته " محمد ثریا" در کتاب "سجل عثمانی" تاریخ وفات او را 932 ه.ق، می‌داند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۲:۳۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۲:۳۲

یعقوب بن علی بروسوی

خلاصه زندگی نامه

 سید یعقوب بن علی بُروسَوی معروف به ابن سیدی علی، سیدعلی زاده و ملقب به شارح الشرعه، فقیه، ادیب، مدرس و قاضی حنفی بروسه در عصر عثمانی بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع