میرزا علیرضا اصفهانی، متخلص به پرتو و مشهور به "میرزا آقاجان" یا "آقاجان"، تاریخ دقیق ولادتش معلوم نیست، اما به قرینه تاریخ وفات و مدت عمرش احتمالاً در حدود سال 1213 قمری به دنیا آمده است و از آنجا که وی در "لنجان" اصفهان زاده شده بود و پدرش هم "آقامحمدعلی لنجانی اصفهانی" نام داشت، در برخی منابع، از او با نام "پرتو لنجانی" نیز نام برده اند. پرتو در مراکز ادبی دوره قاجار، جایگاه بلندی داشت و در منابع مختلف، شعر، خط و نیک‌ خویی اش را ستوده‌اند. میرزا آقاجان پس از 90 سال زندگی در سال 1304 در گذشت. 
پرتو تحصیلات مقدماتی را در شهر اصفهان به پایان رساند و تحصیل علم و خوشنویسی به ویژه خط نسخ را پی گرفت تا بدانجاکه در خوشنویسی استاد و در اصفهان نامور گشت. وی به ویژه استاد خط نسخ و ثلث و رقاع بود، البته خط نستعلیق را نیز نیکو می ‌نوشت. او خوشنویسی را نزد چیره ‌دستانی چون "آقا زین ‌العابدین اصفهانی" ملقب به "اشرف ‌الکتّاب"، یکی از استادان بزرگ ایرانی خط نسخ آموخت، گرچه شیوه پرتو با او فرق می ‌کرد و ترکیبی از سبک "اشرف‌ الکتاب" و "آقاغلامعلی اصفهانی" که او هم از استادان برجسته خط نسخ می‌ باشد، بود. 
پرتو نیز به نوبه خود، شاگردان فراوانی را پرورد، که عبارتند از: میرزا غلامعلی ثانی سید علی ‌اکبر زواره‌ای ملا محمد تقی ملا باقر و … 
پرتو در "مدرسه نوریّه" اصفهان حجره داشت و چندی در آنجا ساکن بود و کتابت می ‌کرد. شاگردانش هفته‌ای دو روز به آنجا می‌ آمدند. حجره‌ اش اغلب، محل گرد همایی شاعران و هنرمندان اصفهان بود. وی همنشین تنی چند از صاحب ‌قلمهای نامی دوره قاجار، مانند "رضا قلی ‌خان هدایت" و "عبدالمحمد خان ایرانی اصفهانی"، "مدیر روزنامه چهره ‌نما در مصر" بود. پرتو در اواخر زندگی، به عنوان یکی از خوشنویسان مخصوص شاه در دربار "ناصرالدین شاه قاجار" در تهران در کمال احترام و بزرگداشت می ‌زیست. او قرآن، کتاب دعا و دیگر کتا‌بها را برای شاه و دیگر بزرگان به خط خوش می‌ نوشت و به انجام این کار بنام بود. 
پرتو در قالبهای گوناگونی شعر می‌ سرود که این گوناگونی به خوبی در دیوان اشعار او ملاحظه‌ پذیر است. قالبهای شعری پرتو عبارتند از: غزل قطعه قصیده رباعی مثنوی مسمط ماده تاریخ پرتو در سرودن ماده تاریخ نیز چیره ‌دست بود که برخی آنها با یاد کرد مناسبتشان در کتاب "مواد التواریخ"نوشته "حسین نخجوانی" نقل شده ‌است. نظر به همسانی بسیار برخی از شعرهای او به چندی از آثار بزرگان ادب پارسی، چون سعدی و حافظ، چنین برمی آید که او دست کم گاه شعرهایش را به تقلید از ایشان می ‌سروده‌ است. ویژگی ها و موضوعات دیوان اشعار دیوان اشعار پرتو را "میرزا حسین‌ خان انصاری"، متخلص به "ثمر"، گرد آورد، البته در انتهای آن هم شعرهای خود را افزود. سرانجام، کل این مجموعه در سال 1305 قمری، با دیباچه‌ای به قلم "محمد حسین فروغی ذکاء الملک" در تهران، به صورت یک جلد کتاب، چاپ سنگی شد که بعدها نیز نسخه‌ هایی، هرچند اندک، از آن در دست بود. درون ‌مایه بسیاری از شعرهای پرتو، ستایش پیغمبر اسلام(ص)، امام علی(ع)، حسین بن علی(ع) و حضرت زینب(س)، و همچنین مرثیه بیشتر در رثای امام حسین(ع) و پیرامون واقعه کربلا، پند و اندرز، گلایه از روزگار، عشق و عرفان می باشد. 
از آثار مهم به ‌جامانده خوشنویسی پرتو می ‌توان موارد زیر را برشمرد: قرآنی تذهیب‌ شده و نفیس به خط نسخ این اثر درسال 1297 قمری به دستور "فرهاد میرزا معتمدالدوله"، پسر "عباس میرزا" نوشته شده و محل نگهداری آن کتابخانه و موزه ملی "ملک" می باشد. قرآنی تذهیب‌ شده به خط نسخ این اثردرسال 1277 قمری برای "ناصرالدین شاه"، نوشته شده است. دعای کمیل به خط نسخ این اثر در سال 1266 قمری در تهران نوشته شده است. ماده تاریخ بنای مسجد این اثر که سروده خود پرتو هم بوده ‌است در کتیبه سردر ورودی مسجد "صفا" اصفهان، به خط نستعلیق قرار گرفته است. 
"آقابزرگ طهرانی" کتاب شناس و پژوهشگر در نسخه های خطی، وفات پرتو را درسال 1304 دانسته است. به نوشته "علی راهجیری"استاد خوشنویسی، او پس ازسال 1305 درگذشته است. اما چون "محمدحسین فروغی"از رجال صاحب علم و معرفت و ادب دوره قاجار، در رجب 1304 بر دیوان پرتو مقدمه نوشته و ذکر کرده است که پرتو 90 سال عمر کرد، میرزا آقاجان باید پیش از رجب 1304 درگذشته باشد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۰:۰۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۰:۰۲

پرتو اصفهانی

خلاصه زندگی نامه

 میرزا علیرضا اصفهانی، متخلص به پرتو و مشهور به میرزا آقاجان، شاعر و خوشنویس سده سیزدهم هجری قمری بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع