ولی الله خاکدان در سال 1302 ش در باکو به دنيا آمد. وی در دبستان به نقاشى و سينما علاقه مند شد و به توصيه معلمش، طراحى و نقاشى را جدّى تر گرفت و در سالهاى بعد، در نقاشى شاگرد ممتاز شناخته و به اردوهاى تفريحى و آموزشى ويژه در حکومت شوروى فرستاده شد و تحت تأثير افکار کمونيستى قرار گرفت.خاکدان با نام "ولى رسام" يا "نقاش"، علاوه بر طراحى صحنه، گاه به بازيگرى نيز مى پرداخت. او براى فيلم "کاکادو" ديپلم افتخار بهترين جلوه هاى ويژه را از سيزدهمين جشنواره فيلم فجر در سال 1373 ش دريافت کرد. يکى از کارهاى ماندگار ولى اللّه خاکدان همکارى در ساختن شهرک سينمايى "غزالى" زير نظر "على حاتمى" می باشد. خاکدان در زمینه دکورهای واقعگرا، تروکاژهای صحنه ای و ابتکارات دکور سازی بی ماند بود.از وى سه پسر و يک دختر باقى مانده که هر سه پسر او در حوزه هنرهاى تجسمى و نمايشى فعال بودند و بزرگترين فرزندش، "واحد" که در سال 1329 ش متولد شد، از نقاشان مطرح معاصر ايران بود که همواره بر نقش پدرش در تربيت هنرى خود تأکيد داشته است. ولی الله خاکدان پس از فعالیت های بسیار سرانجام در سال 1375 ش درگذشت. 
در سال 1318 ش که دولت شوروى به خارجيهاى مقيم آن کشور اخطار کرد که يا به تابعيت شوروى درآيند يا خاک آن کشور را ترک کنند، خانواده خاکدان از باکو اخراج و در مراغه، زادگاه پدرش، ساکن شدند. در آن سالها ايرانيهاى اخراج شده از شوروى به شدت تحت نظر حکومت پهلوى اول بودند. بدين سبب از کار کردن ولى اللّه و پدرش جلوگيرى شد، تا اينکه خاکدانِ جوان پس از آشنايى با "صمد صباحى"، که در تئاتر فعاليت مى کرد، به عنوان نقاش و صحنه آرا به کار دعوت شد. 
صباحى در تدارک اجراى نمايش "1905" نوشته "جعفر جبارلى" بود، و خاکدان نقاشيها و دکورهاى اين نمايش را طراحى و اجرا کرد و از آن پس همکارى خاکدان و صباحى گسترش يافت. پس از شهريور 1320 و رفع محدوديتها، خانواده خاکدان به تبريز نقل مکان کرد. ولی الله به واسطه صباحى با "عرب اوغلى"، کارگردان نام آور تئاتر تبريز، آشنا شد. طراحى و اجراى دکورهاى نمايش "شاه عباس و خورشيد بانو"، که ابعاد بزرگى داشتند، حاصل فعاليت او در اين دوره است. اجرای نمایش در دوره حکومت فرقه دموکرات، تئاتر تبريز زير نظر اين فرقه قرار گرفت و "صمد صباحى" مدير تئاتر آذربايجان بود. او به کمک خاکدان نمايشهایی را اجرا کرد که عبارتند از: آرشين مالالان کتاب مادرم ناموس 
در تاریخ 20 آذر 1325 با ورود ارتش دولت مرکزى به آذربايجان، خاکدان دستگير شد. او پس از آزادى درسال 1326 ش به تهران رفت و با صمد صباحى در "تئاتر فرهنگ" به همکارى پرداخت. صحنه آرايى نمايشهاى "آرشين مالالان"، "اوژنى گرانده"، "چراغ گاز" و "خسرو و شيرين" حاصل اين دوره از فعاليت اوست که در تماشاخانه هاى "فرهنگ"، "سعدى"، "جامعه باربد" و "فردوسى" اجرا شدند. از ويژگيهاى نقاشيها و طراحيهاى خاکدان براى تئاتر، اغراق در جزئيات صحنه و رنگ آميزيهاى تُند و گرم بود که عنصر مهمى در جلب توجه تماشاگر محسوب مى شد. 
خاکدان نخستين کار طراحى و صحنه آرايى فيلم را درسال 1330 ش براى "خوابهاى طلايى" به کارگردانى "معزديوان فکرى" انجام داد و براى طراحى و صحنه آرايى آن دستمزد کلانى گرفت. او اين صحنه آرايى را به سياق صحنه آراييهاى تئاتر طراحى و اجرا کرد، چون هنوز تصورى از رسانه سينما و تفاوت صحنه آراييهاى آن با تئاتر وجود نداشت. خاکدان در دو دهه 1340 و 1350ش، همچنان فعال بود و براى نمونه صحنه آراى اصلى تئاتر "آناهيتا" به سرپرستى "اسکويى" بود. در مجموع، ارزش کار وى در صحنه آرايى تئاتر به مراتب مهمتر و خلاقانه تر از فعاليت او در سينما ارزيابى شده است. 
در آغاز دهه 1330 ش، با تأسيس استوديو "عصرطلايى"، خاکدان در حياط اين استوديو پشت صحنه اى به طول چهارده و عرض يازده متر ساخت که نخستين فيلم اين استوديو، "مشهدى عباد" در سال 1332 ش، به کارگردانى صمد صباحى، در آنجا فيلمبردارى شد. به جز يک صحنه باغ، که در فضاى باز فيلمبردارى شد. خاکدان سالها همه صحنه آراييهاى "عصر طلايى" را مى ساخت. 
با انتقال استوديو "پارس فيلم" به جاده مخصوص کرج، "اسماعيل کوشان" (فیلمنامه نویس، کارگردان و مؤسس استدیو پارس فیلم) از خاکدان دعوت به همکارى کرد. "اميرارسلان نامدار" به کارگردانى "شاپور ياسمى" در سال 1334 ش در پشت صحنه هاى اين استوديو فيلمبردارى شد که خاکدان افزون بر طراحى و صحنهآرايى اين فيلم، جلوه هاى ويژه آن را نيز انجام داد. در همين ايام، خاکدان به نگارش فيلمنامه نيز پرداخت که حاصل آن فيلمنامه "گمگشته" در سال 1331 ش، و "راه زندگى" در سال 1332 ش بود. در اين سالها که فيلمها و نمايشهاى تاريخى با استقبال مخاطبان مواجه مى شد، تجربه و تخيل قوى و صرفه جويى مالى خاکدان در اين زمينه، تهيه کنندگان را به سوى وى مى کشاند. 
شمارى از فیلمهاى تاریخى که طراحى، فضاسازى، معمارى و آرایش صحنه و لباس آنها بر عهده خاکدان بوده است، عبارتند از: نویسنده فیلم نامه گمگشته، به کارگردانی صمد صباحی، محصول سال 1333، طراح صحنه و لباس وکیل اول، به کارگردانی جمشید حیدری، 1365 طراح صحنه روز باشکوه به کارگردانی کیانوش عیاری، 1367 طراح لباس کفشهای میرزا نوروز، به کارگردانی محمد متوسلانی، 1364 مجری دکور کانی مانگا، به کارگردانی سیف الله داد، 1366 دکور تهران روزگار نو (1358) -  پرستش (1357) -  خاتون (1356) -  شیر خفته (1355) -  شبگرد (1354) -  عروس پابرهنه (1353) -  شیخ صالح (1352) -  قصه شب (1352) -  آبشار طلا (1351) -  حسن دینامیت (1351) -  خیلی هم ممنون (1351) -  مرغ تخم طلا (1351) -  غلام ژاندارم (1350) -  ماجرای یك دزد (1350) -  سكه شانس (1349) -  كوچه مردها (1349) -  قصر زرین (1348) -  بهرام شیردل (1347) -  گرداب گناه (1347) -  هفت دختر برای هفت پسر (1347) -  زن خون آشام (1346) -  علی بابا و چهل دزد (1346) -  گوهر شب چراغ (1346) -  امیرارسلان نامدار (1345) -  بیست سال انتظار (1345) -  جهان پهلوان (1345) -  حسین كرد (1345) -  داماد فراری (1345) -  دو انسان (1345) -  شمسی پهلوان (1345) -  مأمور دو جانبه (1345) -  مومیایی (1345) -  ببر كوهستان (1344) -  جلاد (1344) -  خوشگل خوشگلا (1344) -  ده سایه خطرناك (1344) -  سه تا بزن بهادر (1344) -  سه كارآگاه خصوصی (1344) -  عروس دریا (1344) -  مرد ده میلیون تومانی (1344) -  آقای قرن بیستم (1343) -  افسانه دهكده (1343) -  انسان ها (1343) -  جاهل ها و ژیگول ها (1343) -  چهار تا شیطون (1343) -  دختر ولگرد (1343) -  دختران با معرفت (1343) -  دزد شهر (1343) -  سه تفنگدار (1343) -  گناه من چیست (1343) -  لذت گناه (1343) -  آقای هفت رنگ (1342) -  ساحل انتظار (1342) -  فرار (1342) -  فرشته ای در خانه من (1342) -  مادر فداكار (1342) -  نابغه هفت ماهه (1342) -  پنجه (1341) -  خداداد (1341) -  گربه وحشی (1341) -  گل گمشده (1341) -  دختر همسایه (1340) -  فریاد نیمه شب (1340) -  دو قلوها (1338) -  فرشته وحشی (1338) طراح دكور   - روز باشكوه (1367) - كفشهاي ميرزانوروز (1364) - كمال الملك (1362) جلوه های ويژه - كاكادو (1373) طراحى صحنه فیلم-"عروس دجله" محصول سال 1333 -"یوسف و زلیخا" محصول سال 1335 -"قزل ارسلان یا پسر امیرارسلان" محصول سال 1336 -"یعقوب لیث" محصول سال 1336-"کمال الملک" محصول سال 1363 -"کفشهاى میرزانوروز" محصول سال 1365 -"وکیل اول" محصول سال 1367 -"روز باشکوه شهر کوچک" محصول سال 1368 -"آرزوى بزرگ" محصول سال 1374 -"کاکادو" محصول سال 1374 
ولى اللّه خاکدان درسال 1375 ش در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۰۴

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۰۶

ولی الله خاکدان

خلاصه زندگی نامه

 ولی الله خاکدان، از نخستين و پرکارترين صحنه آراهاى تئاتر و سينماى ايران که شکل طراحی صحنه و لباس را به کل در هنرهای نمایشی ایران تغییر داده و آن را به اوج رساند. او به عنوان برجسته ترین دکوراتور تاریخ طراحی صحنه تئاتر در ایران سازنده شهرک سینمایی غزالی است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع