جستجو در مطالب و اشخاص
سید منوچهر مرتضوی فرزند "سید ابراهیم" (از معتمدین شهر تبریز) در 1 تیر ماه 1307 ه.ش در محله "ششگلان" در تبریز به دنیا آمد. وی مقدمات علوم را در تبریز کسب کرد و سپس مقطع متوسطه را در دبیرستان فیروز بهرام تهران گذرانید. پس از اتمام تحصیلات متوسطه در سال 1325 ه.ش وارد دانشگاه ادبیات تهران شد و از محضر استادان بزرگواری چون "ملک الشعرای بهار" (شاعر، ادیب، سیاستمدار)، "بدیع الزمان فروزانفر" (ادیب برجسته و استاد زبان و ادبیات فارسی)، "سعید نفیسی" (ادیب، نویسنده و تاریخ نگار) و…کسب علم کرد. وی در سال 1329 ه.ش از دانشگاه تهران مدرک لیسانس رشته ادبیات و زبان فارسی را دریافت کرد و پس از آن در اردیبهشت 1337 ه.ش در رشته زبان و ادبیات فارسی دکتری گرفت. وی از سال 1337 ه.ش تدریس در دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز را آغاز کرد و سال ‌ها ریاست دانشکده ادبیات آن دانشگاه را بر عهده داشت. وی در 1 مرداد سال 1343 ه.ش به موجب حکم ابلاغی از طرف وزارت فرهنگ به درجه استادی رسید و در اواسط همان دهه موسسه "‌تاریخ و فرهنگ ایران" که به دانشگاه آذرآبادگان وابسته بود را بنیان ‌گذاری نمود. مرتضوی در 12 شهریور 1356 ه.ش ریاست دانشگاه "تبریز" (آذرآبادگان آن زمان) را به عهده گرفت و پس از انقلاب اسلامی به دلیل وقوع حوادثی تدریس خود را در دانشگاه تعطیل کرد و به تحقیق و تفحص در زمینه های ادبی پرداخت. از جمله تالیفات این پژوهشگر می توان به کتاب "مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ شناسی" که مرجع حافظ شناسی است، اشاره کرد. تربیت دانشجویان پژوهشگر و انتشار مجله پژوهشی دانشکده ادبیات تبریز، تألیف ‌ها و ترجمه‌ های ادبی و... چندی از فعالیت های  مرتضوی بوده است. سرانجام وی پس از 81 سال تلاش علمی و ادبی به علت بیماری و کهولت، در سال 1389 ه.ش در منزل شخصی خود درگذشت. 

سید منوچهر مرتضوی فرزند "سید ابراهیم" (از معتمدین شهر تبریز) در 1 تیر ماه 1307 ه.ش در محله "ششگلان" در تبریز به دنیا آمد. وی مقدمات علوم را در تبریز کسب کرد و سپس مقطع متوسطه را در دبیرستان فیروز بهرام تهران گذرانید. پس از اتمام تحصیلات متوسطه در سال 1325 ه.ش وارد دانشگاه ادبیات تهران شد و از محضر استادان بزرگواری چون "ملک الشعرای بهار" (شاعر، ادیب، سیاستمدار)، "بدیع الزمان فروزانفر" (ادیب برجسته و استاد زبان و ادبیات فارسی)، "سعید نفیسی" (ادیب، نویسنده و تاریخ نگار) و…کسب علم کرد. وی در سال 1329 ه.ش از دانشگاه تهران مدرک لیسانس رشته ادبیات و زبان فارسی را دریافت کرد و پس از آن در اردیبهشت 1337 ه.ش در رشته زبان و ادبیات فارسی دکتری گرفت. وی از سال 1337 ه.ش تدریس در دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز را آغاز کرد و سال ‌ها ریاست دانشکده ادبیات آن دانشگاه را بر عهده داشت. وی در 1 مرداد سال 1343 ه.ش به موجب حکم ابلاغی از طرف وزارت فرهنگ به درجه استادی رسید و در اواسط همان دهه موسسه "‌تاریخ و فرهنگ ایران" که به دانشگاه آذرآبادگان وابسته بود را بنیان ‌گذاری نمود. مرتضوی در 12 شهریور 1356 ه.ش ریاست دانشگاه "تبریز" (آذرآبادگان آن زمان) را به عهده گرفت و پس از انقلاب اسلامی به دلیل وقوع حوادثی تدریس خود را در دانشگاه تعطیل کرد و به تحقیق و تفحص در زمینه های ادبی پرداخت. از جمله تالیفات این پژوهشگر می توان به کتاب "مکتب حافظ یا مقدمه بر حافظ شناسی" که مرجع حافظ شناسی است، اشاره کرد. تربیت دانشجویان پژوهشگر و انتشار مجله پژوهشی دانشکده ادبیات تبریز، تألیف ‌ها و ترجمه‌ های ادبی و... چندی از فعالیت های  مرتضوی بوده است. سرانجام وی پس از 81 سال تلاش علمی و ادبی به علت بیماری و کهولت، در سال 1389 ه.ش در منزل شخصی خود درگذشت. 


"سيد مرتضی" جد منوچهر مرتضوی بود که در عهد "عباس‌ ميرزا" (نائب‌ السلطنه) به تبريز آمد و خانواده مرتضوی را تشكيل داد. هم چنین نسب خانواده مرتضوی، طبق شجره ‌نامه شان به امام چهارم، حضرت زين ‌العابدين(ع) می ‌رسد. 

"سيد مرتضی" جد منوچهر مرتضوی بود که در عهد "عباس‌ ميرزا" (نائب‌ السلطنه) به تبريز آمد و خانواده مرتضوی را تشكيل داد. هم چنین نسب خانواده مرتضوی، طبق شجره ‌نامه شان به امام چهارم، حضرت زين ‌العابدين(ع) می ‌رسد. 


- چراغ نیم مرده (مجموعه شعر) (1333 ه.ش) - جام جم یا تحقیق در دیوان حافظ (1334 ه.ش) - مکتب حافظ (1344 ه.ش) - فردوسی و شاهنامه (1369 ه.ش) - مسایل عصر ایلخانان (1385 ه.ش) - زبان دیرین آذربایجان (1385 ه.ش) 
  • چراغ نیم مرده (مجموعه شعر) (1333 ه.ش) - جام جم یا تحقیق در دیوان حافظ (1334 ه.ش) - مکتب حافظ (1344 ه.ش) - فردوسی و شاهنامه (1369 ه.ش) - مسایل عصر ایلخانان (1385 ه.ش) - زبان دیرین آذربایجان (1385 ه.ش) 


پس از درگذشت منوچهر مرتضوی، برخی از دوستان و شاگردان وی به پاس قدردانی از زحمات او و در پی شناساندن این محقق و حافظ شناس برجسته، به تالیف آثار مکتوبی در مضامین احوال و خلقیات و فعالیت های ادبی مرتضوی، دست زدند. از جمله آثار مکتوب، علاوه بر تالیف کتاب می توان به مقاله هایی که به توصیف مرتضوی پرداخته هم اشاره کرد که از آن جمله مقاله تأملی بر زندگی و آثار حافظ‌ شناس برجسته معاصر پروفسور منوچهر مرتضوی است که نوشته "محمّدتقی سبک ‌دل" و چاپ شده در فصلنامه علمی-تخصصی سورستان می باشد. ارمغان منوچهری مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی دست به انتشار کتابی با عنوان " ارمغان منوچهری" زد. این کتاب شامل مقالات تعدادی از استادان بزرگ زبان و ادب فارسی و بعضی از شاگردان مستقیم یا با واسطه منوچهر مرتضوی است که از احوال و آثار وی را تا بعضی مقالات تحقیقی در زمینه ادب و تاریخ را در بر می گیرد. این کتاب شامل بخش هایی چون احوال و آثار، مقالات اهدایی به استاد، گزیده ای از آثار و اشعار استاد و اسناد و عکس ها می باشد که تصویری نسبتاً جامع از زندگی علمی و علائق پژوهشی منوچهر مرتضوی را نشان می دهد. این کتاب را "توفیق هاشم پور سبحانی" (از استادان زبان و ادبیات فارسی) در مرداد 1392 ه.ش، توسط انتشارات مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی به چاپ رساند. یادنامه منوچهر مرتضوی درپی درگذشت مرتضوی، در تیر 1389 ه.ش و به پیشنهاد "سید محمد تقی علوی" (رییس وقت دانشگاه تبریز) و به کوشش "محمد طاهری خسروشاهی"، یادنامه ای برای وی تدوین یافت. این یادنامه که با عنوان "سایه سرو سهی"، از سوی انتشارات ستوده تبریز و با همکاری دانشگاه تبریز انتشار یافت و در شهریور 1391 ه.ش در مرکز فرهنگی شهر کتاب رونمایی شد. این اثر شامل پنج بخش: درباره استاد، شعر، مقاله، سخنرانی و برخی اسناد و تصاویر می باشد که به شناخت آثار و بررسی زندگی علمی وی پرداخته است. 

پس از درگذشت منوچهر مرتضوی، برخی از دوستان و شاگردان وی به پاس قدردانی از زحمات او و در پی شناساندن این محقق و حافظ شناس برجسته، به تالیف آثار مکتوبی در مضامین احوال و خلقیات و فعالیت های ادبی مرتضوی، دست زدند. از جمله آثار مکتوب، علاوه بر تالیف کتاب می توان به مقاله هایی که به توصیف مرتضوی پرداخته هم اشاره کرد که از آن جمله مقاله تأملی بر زندگی و آثار حافظ‌ شناس برجسته معاصر پروفسور منوچهر مرتضوی است که نوشته "محمّدتقی سبک ‌دل" و چاپ شده در فصلنامه علمی-تخصصی سورستان می باشد. ارمغان منوچهری مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی دست به انتشار کتابی با عنوان " ارمغان منوچهری" زد. این کتاب شامل مقالات تعدادی از استادان بزرگ زبان و ادب فارسی و بعضی از شاگردان مستقیم یا با واسطه منوچهر مرتضوی است که از احوال و آثار وی را تا بعضی مقالات تحقیقی در زمینه ادب و تاریخ را در بر می گیرد. این کتاب شامل بخش هایی چون احوال و آثار، مقالات اهدایی به استاد، گزیده ای از آثار و اشعار استاد و اسناد و عکس ها می باشد که تصویری نسبتاً جامع از زندگی علمی و علائق پژوهشی منوچهر مرتضوی را نشان می دهد. این کتاب را "توفیق هاشم پور سبحانی" (از استادان زبان و ادبیات فارسی) در مرداد 1392 ه.ش، توسط انتشارات مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی به چاپ رساند. یادنامه منوچهر مرتضوی درپی درگذشت مرتضوی، در تیر 1389 ه.ش و به پیشنهاد "سید محمد تقی علوی" (رییس وقت دانشگاه تبریز) و به کوشش "محمد طاهری خسروشاهی"، یادنامه ای برای وی تدوین یافت. این یادنامه که با عنوان "سایه سرو سهی"، از سوی انتشارات ستوده تبریز و با همکاری دانشگاه تبریز انتشار یافت و در شهریور 1391 ه.ش در مرکز فرهنگی شهر کتاب رونمایی شد. این اثر شامل پنج بخش: درباره استاد، شعر، مقاله، سخنرانی و برخی اسناد و تصاویر می باشد که به شناخت آثار و بررسی زندگی علمی وی پرداخته است. 


در مراسم رونمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی  که در شهریور 1391 ه.ش برگزار شده بود، دوستان و همکاران مرتضوی در خصوص خصایص و احوال او به سخنرانی پرداختند. "محمد علی موحد" (مورخ و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران و مصحح نامدار) در خصوص مرتضوی گفت: «...گذشته از مقام علمی و استادی که داشتند به لحاظ فضائل اخلاقی، تقوی و وارستگی در میان اماثل و اقران ممتاز بود...» در مراسم رو نمایی از یادبود مرتضوی، "فتح الله مجتبایی" ( نویسنده تاریخ و فرهنگ ایران، استاد دانشگاه) در خصوص زندگی و آثار مرحوم مرتضوی به سخنرانی پرداخت و گفت: «...مرتضوی بسیار منزوی، گوشه¬ گیر و دیرآشنا بود و رخنه کردن در وجود او بسیار دشوار می ¬نمود؛ اما من همیشه دوست داشتم با او آشنایی داشته باشم و این مهم در بهار سال 1330 ه.ش که "ملک الشعرا بهار" فوت شد و بنا شد ما مجلس یادبودی برای او بگیریم، رخ داد...» او پس از آن که در خصوص آراستگی ظاهر و فروتنی مرتضوی تعریف کرد، به حس عمیق ایران دوستی اشاره کرد و گفت: «...او به شدت با آن چه که با ایران دوستی منافات داشت، مقابله می ¬کرد...» "حسن انوری" (فرهنگ نویس و حافظ پژوه) که از شاگردان مرتضوی بود، در خصوص او با اشاره به توانایی اش در خطابه به ویژگی کمتر بیان شده از او اشاره کرد و اظهار داشت که وی کارهایش را به طور کامل و تمام عیار انجام می داد. " اصغر دادبه" (استاد ادبیات و حافظ شناس) با اشاره به ایران دوستی و توجه و علاقه مرتضوی به زبان و هویت ایرانی گفت: «...بسیاری از محرومیت ¬های دکتر مرتضوی به خاطر ایران دوستی ¬اش بود؛ ایران دوستی که در تمام عمر بر سر آن ایستاد و شاهکارش هم همین بود...» همچنین "توفیق هاشم پور سبحانی" (از استادان زبان و ادبیات فارسی) در خصوص مرتضوی که هم استاد و هم از دوستان نزدیک او بود به تبحر او در زمینه تدریس درس هایی که می داد و همچنین تسلط به زبان آذربایجانی اشاره کرد و در ادامه گفت: «... درباره تئاتر و ... تالیف دارند. شیفته تاریخ بیهقی بودند و ... اما به هر حال در حافظ شناسی شهره بودند...» در مراسم بزرگداشت منوچهر مرتضوی که در مهرماه 1393 ه.ش در محل انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار گردید، "سید کاظم موسوی بجنوردی" (فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی) در خصوص مرتضوی این چنین گفت: «...این استاد فرزانه در ضمن چهره مظلومی هم بود. او حتی در قبیله خود تا حدودی مورد ستم قرار گرفت. به این دلیل که او با تفکر علمی و با حق گویی توانست در برابر کج اندیشی و سوء فهم‌ هایی که در بین گروه اندکی وجود داشت بایستد و از انصاف علمی خارج نشود...» 

در مراسم رونمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی  که در شهریور 1391 ه.ش برگزار شده بود، دوستان و همکاران مرتضوی در خصوص خصایص و احوال او به سخنرانی پرداختند. "محمد علی موحد" (مورخ و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران و مصحح نامدار) در خصوص مرتضوی گفت: «...گذشته از مقام علمی و استادی که داشتند به لحاظ فضائل اخلاقی، تقوی و وارستگی در میان اماثل و اقران ممتاز بود...» در مراسم رو نمایی از یادبود مرتضوی، "فتح الله مجتبایی" ( نویسنده تاریخ و فرهنگ ایران، استاد دانشگاه) در خصوص زندگی و آثار مرحوم مرتضوی به سخنرانی پرداخت و گفت: «...مرتضوی بسیار منزوی، گوشه¬ گیر و دیرآشنا بود و رخنه کردن در وجود او بسیار دشوار می ¬نمود؛ اما من همیشه دوست داشتم با او آشنایی داشته باشم و این مهم در بهار سال 1330 ه.ش که "ملک الشعرا بهار" فوت شد و بنا شد ما مجلس یادبودی برای او بگیریم، رخ داد...» او پس از آن که در خصوص آراستگی ظاهر و فروتنی مرتضوی تعریف کرد، به حس عمیق ایران دوستی اشاره کرد و گفت: «...او به شدت با آن چه که با ایران دوستی منافات داشت، مقابله می ¬کرد...» "حسن انوری" (فرهنگ نویس و حافظ پژوه) که از شاگردان مرتضوی بود، در خصوص او با اشاره به توانایی اش در خطابه به ویژگی کمتر بیان شده از او اشاره کرد و اظهار داشت که وی کارهایش را به طور کامل و تمام عیار انجام می داد. " اصغر دادبه" (استاد ادبیات و حافظ شناس) با اشاره به ایران دوستی و توجه و علاقه مرتضوی به زبان و هویت ایرانی گفت: «...بسیاری از محرومیت ¬های دکتر مرتضوی به خاطر ایران دوستی ¬اش بود؛ ایران دوستی که در تمام عمر بر سر آن ایستاد و شاهکارش هم همین بود...» همچنین "توفیق هاشم پور سبحانی" (از استادان زبان و ادبیات فارسی) در خصوص مرتضوی که هم استاد و هم از دوستان نزدیک او بود به تبحر او در زمینه تدریس درس هایی که می داد و همچنین تسلط به زبان آذربایجانی اشاره کرد و در ادامه گفت: «... درباره تئاتر و ... تالیف دارند. شیفته تاریخ بیهقی بودند و ... اما به هر حال در حافظ شناسی شهره بودند...» در مراسم بزرگداشت منوچهر مرتضوی که در مهرماه 1393 ه.ش در محل انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار گردید، "سید کاظم موسوی بجنوردی" (فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی) در خصوص مرتضوی این چنین گفت: «...این استاد فرزانه در ضمن چهره مظلومی هم بود. او حتی در قبیله خود تا حدودی مورد ستم قرار گرفت. به این دلیل که او با تفکر علمی و با حق گویی توانست در برابر کج اندیشی و سوء فهم‌ هایی که در بین گروه اندکی وجود داشت بایستد و از انصاف علمی خارج نشود...» 


"سید کاظم موسوی بجنوردی" (فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی) درباره نحوه اهدای کتابخانه مرتضوی به دایره‌ المعارف بزرگ اسلامی گفت: «...ایرج مرتضوی که به لحاظ اخلاق و چهره شبیه پدر و استاد دانشکده‌ ای در پاریس هستند، مجموعه کتابخانه استاد را به مرکز دایره المعارف هدیه کردند. مجموعه هایی که در مرکز است به 82 مجموعه اهدایی رسیده است و من تقریبا این اقبال را بی سابقه می‌ دانم، مدت 8 سال کتابخانه ملی بودم و ندیده ‌ام که علما چنین استقبالی را از اهدای کتاب داشته باشند...مجموعه استاد مرتضوی با چنین اعتقاد و با توصیه "ایرج افشار" و با همت "ایرج مرتضوی" به مرکز آمد که سه هزار دویست جلد بود...» 

"سید کاظم موسوی بجنوردی" (فعال سیاسی و بنیان گذار دایره ‌المعارف بزرگ اسلامی) درباره نحوه اهدای کتابخانه مرتضوی به دایره‌ المعارف بزرگ اسلامی گفت: «...ایرج مرتضوی که به لحاظ اخلاق و چهره شبیه پدر و استاد دانشکده‌ ای در پاریس هستند، مجموعه کتابخانه استاد را به مرکز دایره المعارف هدیه کردند. مجموعه هایی که در مرکز است به 82 مجموعه اهدایی رسیده است و من تقریبا این اقبال را بی سابقه می‌ دانم، مدت 8 سال کتابخانه ملی بودم و ندیده ‌ام که علما چنین استقبالی را از اهدای کتاب داشته باشند...مجموعه استاد مرتضوی با چنین اعتقاد و با توصیه "ایرج افشار" و با همت "ایرج مرتضوی" به مرکز آمد که سه هزار دویست جلد بود...» 


در پی رو نمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی مراسمی برگزار شد که در آن مراسم، "محمد خانی"  (معاون فرهنگی شهر کتاب) از اهدای جایزه سالانه "دکتر منوچهر مرتضوی" خبر داد. در این مراسم که در شهریور 1391 ه.ش بود، مقرر شد که از سال 1392 هرسال، همزمان با سالگرد درگذشت مرتضوی، به بهترین کتاب و بهترین مقاله درباره حافظ جایزه ای اهدا شود. وی افرادی چون: "محمد علی موحد"، "رشید عیوضی"، "اصغر دادبه"، "بهاء الدین خرمشاهی"، "نصرالله امامی" و "باقر صدری نیا" را که همگی از استادان و پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی هستند را به عنوان هیأت داوران این مراسم معرفی کرد. 

در پی رو نمایی از یادنامه منوچهر مرتضوی مراسمی برگزار شد که در آن مراسم، "محمد خانی"  (معاون فرهنگی شهر کتاب) از اهدای جایزه سالانه "دکتر منوچهر مرتضوی" خبر داد. در این مراسم که در شهریور 1391 ه.ش بود، مقرر شد که از سال 1392 هرسال، همزمان با سالگرد درگذشت مرتضوی، به بهترین کتاب و بهترین مقاله درباره حافظ جایزه ای اهدا شود. وی افرادی چون: "محمد علی موحد"، "رشید عیوضی"، "اصغر دادبه"، "بهاء الدین خرمشاهی"، "نصرالله امامی" و "باقر صدری نیا" را که همگی از استادان و پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی هستند را به عنوان هیأت داوران این مراسم معرفی کرد. 


منوچهر مرتضوی در تاریخ 9 تیر 1389 ه.ش در سن 81 سالگی بر اثر بیماری و کهولت سن در تبریز درگذشت و در مقبره الشعرای همان شهر به خاک سپرده شد. 

منوچهر مرتضوی در تاریخ 9 تیر 1389 ه.ش در سن 81 سالگی بر اثر بیماری و کهولت سن در تبریز درگذشت و در مقبره الشعرای همان شهر به خاک سپرده شد. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۲۴:۳۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۲:۲۱

منوچهر مرتضوی

خلاصه زندگی نامه

 سید منوچهر مرتضوی، ادیب، نویسنده، پژوهشگر و حافظ ‌شناس برجسته معاصر که سالها استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع