منوچهر متکی سوم فروردین‌ماه سال 1332 در روستای گز شرقی از توابع شهرستان بندرگز در استان گلستان به دنیا آمد. پدرش "محمدعلی" ابتدا در آسیاب پدری و برای مدتی در راه‌آهن بندر گز به کارگری مشغول بود. او 40 سال باقیمانده عمرش را نیمی به کشاورزی و نیم دیگر( تا 1370) با فروش زمین کشاورزی به کاسبی در مغازه کوچکی در بندر گز روزگار گذراند. مادرش لیلا فرزند کربلایی محمدعلی تمسکنی پس از آموزش قرآن نزد مادر همسرش حلیمه همه عمر به ذکر مدح و مصیبت اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع) پرداخت و در سال 1382 به سرای باقی شتافت. منوچهر متکی در یک سالگی به همراه پدر و مادرش در بندر گز ساکن شد.وی در نیمه دوم سال 1358 با خانم طاهره نظری فرزند معلم شهید حاج یوسف نظری ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو فرزند پسر و دختر است.  
تحصیلات ابتدایی را در مدارس بندر گز گذراند و در سال 1350 دیپلم خود را از دبیرستان شهریار مشهد دریافت کرد. برای ادامه تحصیل ابتدا قصد عزیمت به ایتالیا را داشت، اما پس از فراهم نشدن مقدمات آن، در سال 1355 راهی هندوستان شد و در رشته علوم اجتماعی در دانشگاه بنگور ثبت‌نام کرد. وی دوره کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل را در دانشگاه تهران گذراند. 
وی یک سال قبل از رفتن به خدمت سربازی به عنوان معلم کلاس پنجم دبستان اسلامی تازه تأسیس جعفری در گنبدکاووس اشتغال داشت و در مهرماه 1351 پس از طی دوره 6 ماهه آموزش نظامی در پادگان گرگان به مدت یک سال و نیم تحت عنوان معلم سپاهی دانش در روستای قلعه‌نو و هاشم‌آباد بخش طرقبه مشهد خدمت کرد. در آذرماه 1353 به استخدام آموزش و پرورش درآمد و به مدت دو سال در روستاهای سر کلاته خراب شهر (شهرستان کردکوی) و کارکنده (شهرستان بندر گز) در مقاطع ابتدایی تدریس کرد. در 23 بهمن سال 1357 یک روز بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی به همراهی جمعی از دانشجویان و از طریق مرزهای زمینی و مسیر افغانستان عازم مشهد و نهایتاً در روز اول اسفند 1357 وارد تهران شد و در اقامتی یک ماهه امور فرهنگی و دانش‌آموزی کمیته 9 در منطقه منیریه تهران را به همراه دیگر دوستان دانشجو بر عهده گرفت. مشارکت در تشکیل سپاه پاسداران، تأسیس حزب جمهوری اسلامی و برگزاری جلسات مختلف مرتبط با مناسبت‌های انقلاب اسلامی از جمله فعالیت‌های وی در این مقطع به شمار می‌آیند. با فرا رسیدن ماه مهر و شروع فصل مدارس به پیشنهاد دوستان خود در آموزش و پرورش، تدریس در دبیرستان‌های منطقه بندر گز را آغاز نمود. برخی از تألیفات وی عبارتند از: نگارش مقالات سیاسی در نشریه دانشجویی کوثر خارج از کشور قبل از انقلاب نگارش مقالاتی در نشریه پژوهش و توسعه در توکیو سخنرانی و شرکت در میزگردهای سیاسی، بین‌المللی ترجمه کتاب سیمای ژاپن و چالش‌های قرن 21 نوشته ریوتارو هاشیموتو نخست‌وزیر سابق ژاپن  
انتخابات اولین دوره مجلس شورای ملی، پس از انقلاب اسلامی در 24 اسفند 1358 برگزار شد و در تاریخ 7 خرداد 1359 خورشیدی، اولین جلسه مجلس اول برگزار شد. منوچهر متکی در این انتخابات از حوزه بندر گز شرکت و در اولین تجربه سیاسی جدی خود پس از انقلاب توانست به مجلس شورای ملی راه یابد. متکی نیمی از دوره نمایندگی خود را عضو هیئت‌رئیسه مجلس بود، در پایان این دوره که در ششم خرداد 1363 به پایان رسید، از سوی نهادهای مختلفی دعوت به کار شد. وی در نهایت با توجه به عضویت چهار ساله‌اش در کمیسیون سیاست خارجی مجلس دعوت وزیر وقت امور خارجه را پذیرفت و از تاریخ 7 خرداد همان سال رسماً به وزارت امور خارجه منتقل شد.متکی از این تاریخ تا آذرماه سال 89 که از سوی دکتر محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور درحالت غیر متعارفی در حین مأموریت سنگال برکنار شد نزدیک به 27 سال کارمند وزارت خارجه بود. مسئولیت‌های وی در وزارت خارجه از ابتدا تا روز برکناری به ترتیب:رئیس اداره هفتم سیاسی وزارت امور خارجه [1363]سفیر ایران در ترکیه [تیرماه سال 1364]مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه [1368]معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه [به مدت سه سال]معاون حقوقی کنسولی و امور مجلس وزارت امور خارجه [به مدت دو سال]سفیر ایران در ژاپن [1373]مشاور وزیر امور خارجه در امور بین‌الملل [1378]مسئول معاونت ارتباطات و امور بین‌الملل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامینماینده مردم تهران در مجلس هفتم [با حضور در شورای مرکزی هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی و متعاقباً آبادگران ایران اسلامی] و رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در مدت حضور در مجلس هفتموزیر امور خارجه [سوم شهریور 1384 تا 22 آذر 1389] 
متکی در ورود به وزارت امور خارجه و در پذیرش نخستین مسئولیت اجرایی ترجیح داد به جای پذیرش پست سفارت و اعزام به کشور ونزوئلا، مسئولیت یکی از ادارات سیاسی (اداره هفتم) در مرکز را انتخاب و به این ترتیب عملاً با کارکرد دیپلماسی آشناتر شود. وی یک سال بعد در تیرماه 1364 با معرفی دکتر ولایتی و تأیید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ریاست‌جمهوری وقت، به عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه عازم آنکارا شد.چهار سال حضور متکی در ترکیه با رشد تفکر و بیداری اسلامی در بدنه اجتماعی و سیاسی مردم ترکیه همراه بود که بعدها پیروزی حزب رفاه و متعاقباً حزب عدالت و توسعه در حقیقت محصول تلاش بیدارگران اقالیم قبله (پیشگامان بیداری اسلامی) در این کشور اسلامی بود. روابط تجاری و اقتصادی ایران و ترکیه در دوران سفارت منوچهر متکی از چند ده میلیون دلار قبل از انقلاب اسلامی به مرز 3 میلیارد دلار در آن زمان رسید.متکی در بازگشت از ترکیه در سال 1368 برای مدتی به سمت مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه منصوب و سپس معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه را به مدت سه سال عهده‌دار شد. 
از اقدامات ماندگار در دوره 3 ساله معاونت امور بین‌الملل منوچهر متکی، جدی و برنامه‌ای شدن کار با دو مجموعه مهم سازمان همکاری اسلامی و جنبش غیر متعهدها از یک‌سو و حضور فعال‌تر در سازمان ملل و پرهیز از سیاست صندلی خالی در این سازمان‌ها از سوی دیگر بود. طراحی سیاست تهاجمی در موضوع حقوق بشر به عنوان ابزاری سیاسی در دست غرب و پایش وضعیت حقوق بشر در کشورهای غربی و تدوین منشور حقوق بشر اسلامی در سازمان کنفرانس اسلامی، تصویب میزبانی و ریاست سازمان کنفرانس اسلامی در تهران (در سال 1376) به مدت سه سال و قرار گرفتن در جایگاه ده کشور اول تأثیرگذار در جنبش غیر متعهدها، ایفای نقش کلیدی در مذاکرات مربوط به تدوین کنوانسیون جامع انهدام سلاح‌های شیمیایی تا سال 2012 و برگزاری بزرگ‌ترین اجلاس اقتصادی کشورهای در حال توسعه گروه 77 و چین در تهران را می‌توان به عنوان بخشی از این اقدامات نام برد.ادامه مذاکرات صلح با رژیم عراق در چارچوب قطعنامه 598 و مکاتبات فی‌مابین روسای جمهور دو کشور و شروع آزادسازی اسرا و سفر نخستین هیئت جمهوری اسلامی ایران به ریاست وی به عراق، اشغال کویت، جنگ بالکان و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق ازجمله رخدادها و تحولات شگرف سیاسی، امنیتی در سطح منطقه و جهان بودند که در دوران سه ساله حضور منوچهر متکی در سمت معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه اتفاق افتاد.وی در این دوره سه ساله دو بار در اجلاس سران جنبش غیر متعهدها (در بلگراد و جاکارتا) و یک بار در اجلاس سران کنفرانس اسلامی (در داکار) ریاست هیئت کارشناسان ارشد کشورمان را بر عهده داشت و در بیش از 20 نشست مختلف بین‌المللی در سطوح متفاوت حضور و مشارکت داشت.منوچهر متکی در این دوره با استفاده از فرصت ایجادشده در کنار جمعی از معاونین و مدیران ارشد وزارت امور خارجه دوره کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل را در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران طی نمود. 
متکی در بازگشت از ژاپن در سال 1378 به مدت دو سال مشاور وزیر امور خارجه در امور بین‌المللی بود. یکی از موارد مهم پیگیری شده در این دوره، اجرایی شدن مصوبه مجلس شورای اسلامی در مورد دعاوی آن دسته از ایرانیانی بود که در اقدامات تروریستی مورد حمایت ایالات‌متحده آمریکا خسارت‌دیده بودند. در حقیقت قانون فوق اقدامی باهدف مقابله به مثل با آمریکا بود با توجه به اینکه دولت آمریکا از طریق محاکم قضایی خود احکامی علیه دولت جمهوری اسلامی ایران در ارتباط با اتباع آمریکایی که در مناطق مختلف جهان کشته می‌شدند، صادر می‌نمود. پرونده‌های اتباع ایران از کودتای 28 مرداد تا ترورهای کور منافقین مورد حمایت آمریکا را شامل می‌شد. 
متکی در سال‌های 1380 و 1381 به دعوت رئیس جدید سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مسئولیت معاونت ارتباطات با امور بین‌الملل این سازمان را پذیرفت. وی با حضور در شورای مرکزی هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی و متعاقباً آبادگران ایران اسلامی در انتخابات دوره هفتم مجلس شرکت و در هفتم خرداد 1383 به عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد. منوچهر متکی در جمع 30 نفره نمایندگان تهران، شمیرانات، ری و اسلامشهر به عنوان دبیر مجمع هماهنگی ارتباط با مردم را بزرگ‌ترین حوزه انتخابیه کشور را از یک‌سو و ارتباط با مسئولان شورای هماهنگی در مناطقه 30 گانه این حوزه را بر عهده داشت. وی همچنین با توجه به سوابق کاری، ریاست کمیته روابط خارجی در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خاجی را در مدت حضور در مجلس هفتم عهده‌دار بود. 
منوچهر متکی در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری ریاست ستاد لاریجانی را بر عهده داشت. با این وجود بعد از پیروزی احمدی‌نژاد در آوردگاه نهم لاریجانی برای مدتی رئیس شورای عالی امنیت ملی شد و متکی نیز عهده‌دار وزارت امور خارجه شد.احمدی‌نژاد بعدها گفته بود که «از بين 21 نفر عضو هيأت دولت، 11 نفر كساني بودند كه مورد دلخواه رئيس‌جمهور نبودند.» البته رئيس‌جمهور چرايي اتخاذ چنين تصميمي را این‌چنین تشريح کرد که «از طرف حاميان و دوستان راجع به خيلي‌ها مورد اعتراض قرار گرفتم اما بدانيد اگر آنها را در كابينه نمي‌آوردم همان اول دولت نهم را ريشه‌كن مي‌كردند و كسي هم نمي‌فهميد حرف‌هاي دولت چيست.»و شاید یکی از این وزیرانی که احمدی‌نژاد راضی به حضورش نبود منوچهر متکی بود.بدیهی بود که متکی آنی نیست که احمدی‌نژاد می‌خواهد از این رو روزنامه ایران چندی بعد از برکناری وزیر خارجه در سفر سنگال در گزارشی نوشت «متكي اما زماني كه انتخابات نهمين دور رياست جمهوري به دور دوم كشيده شد و بعد از عدم موفقيت لاريجاني در كسب رأي به جمع حاميان گفتمان احمدي‌نژاد پيوست! او كه بعد از انتخابات به رياست دستگاه سياست خارجي رسيد به مانند اكثر ديپلمات‌هاي ديگر ضمن مراعات محافظه‌كاري مخصوص ديپلمات‌ها به كار نيز مشغول شد. وي كه در دوران وزارتش مدعي بود سياست خارجي ما حرف آخر را در جهان مي‌زند اما به خاطر نوع عملكردش با انتقاداتي از درون و بيرون دولت مواجه بود. اين روند تا آنجا ادامه داشت كه رئيس‌جمهور براي پوشش ضعف‌هاي موجود مجبور به استفاده از نماينده‌هاي ويژه شد.»در این تحلیل ریاست ستاد لاریجانی و عدم اعتقاد به گفتمان احمدی‌نژاد و ضعف مدیریت در طول دوران وزارت سه گناه عمده متکی عنوان شده است. 
ساعت 16 روز دوشنبه 22 آذرماه سال 1389 سایت اطلاع‌رسانی رئیس‌جمهور خبری بر روی خروجی خود قرار داد که به سرعت به خبر نخست و تاپ نیوز خبرگزاری‌ها و سایتهای خبری داخلی تبدیل شد. بر اساس خبر منتشرشده علی‌اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی به عنوان سرپرست وزارت امور خارجه منصوب و از خدمات متکی تقدیر شده بود. روایت برکناری متکی از زبان خودشوزیر سابق وزارت امور خارجه چندی پس از بركناری در جمع دانشجویان روایت خود از بركناری‌ در سنگال را این‌گونه بیان كرد: علت اصلی سفر به سنگال مشكلی بود كه در یكی از معاملات ایران با كشور گامبیا روی داد. پس از 28 روز قرار شد به كشور سنگال سفر كنیم كه در این راستا پس از وارد شدن به این كشور طی 24 ساعت چندین مذاكره با مسئولان ارشد این كشور داشتم. زمانی كه با رییس‌جمهور سنگال در حال گفت‌وگو بودم كاغذی را به او رساندند كه پس از آن بود كه رییس‌جمهور دگرگون شد و از من تقاضای چند دقیقه استراحت كرد كه پس از دقایقی به اتاق جلسه برگشت و به من قول داد كه بدون مشورت با من هیچ‌گونه اقدامی انجام ندهد. پس از اینكه جواب درستی از رییس‌جمهور سنگال دریافت كردم به همراه وزیر امور خارجه سنگال به محل غذاخوری رفتیم كه پس از دقایقی وزیر امور خارجه سنگال خبر بركناری من را از طریق لپ‌تاپ مشاهده كرد و حال دچار دگرگونی شده بود كه چگونه این خبر را به من بدهد و من كه خبری از این اتفاق نداشتم از یكی از مدیركل‌های همراه دلیل این دگرگونی را سؤال كردم كه آن موقع متوجه این تغییر و تحول شدم. پس از اینكه موضوع را متوجه شدم این من بودم كه به وزیر امور خارجه سنگال دلداری دادم. اعتراض سنگالبر این اساس، خبر بركناری وزیر امور خارجه توسط احمدی‌نژاد، پیش از آنكه به متكی و هیئت همراهش برسد، سر از رسانه‌های جهان در آورد و توسط آن‌ها منتشر شد و آنگونه كه بعدها اعلام شد متكی و هیئت همراه را بدون تشریفات و با اتومبیل عادی به هتل محل اقامت برگرداندند. سفر نیمه‌تمام ماند و متكی بر آشفته به تهران برگشت. در این میان این كشور سنگال بود كه به دولت ایران اعتراض كرد چرا فردی را كه از سمت خود بركنار كرده‌اند، برای مذاكره راهی این كشور كرده است. سنگال «فرستادن یك شهروند عادی برای مذاكره با مقامات این كشور را توهین تلقی كرده» و سفیر خود را از تهران فراخواند. واکنش نمایندگان مجلسوزیر امور خارجه بركنار شده نحوه اخراج خود از كابینه در حین انجام مأموریت را «غیراسلامی»، «خارج از عرف سیاسی و دیپلماتیك» و «توهین‌آمیز» خواند. درحالی‌که محمد‌رضا رحیمی معاون اول رییس دولت در غیاب او در مراسم تودیع و معارفه وزیر امور خارجه عنوان كرد متكی پیش از سفر در جریان بركناری خود بوده است، با این حال متكی به سرعت این موضوع را تكذیب كرد.نحوه برکناری منوچهر متکی واکنش‌های گسترده‌ای را در جامعه به وجود آورد تا آنجا که نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس‌جمهور را برای طرح سؤال به مجلس کشانده و یکی از مسائلی که از احمدی‌نژاد در آخرین جلسه سال 90 پرسیدند نحوه برکناری متکی و چرایی این کار بود.  واکنش رسانه های غربیرسانه‌های غربی هر کدام بر اساس دیدگاه خود با اشاره به برکناری وزیر خارجه ایران این اقدام را «ناگهانی و شوک برانگیز» ارزیابی کردند. نیویورک‌تایمز برکناری  متکی را که طی چند سال گذشته سکان‌دار سیاست خارجی ایران بوده ناگهانی ارزیابی کرده و نوشت: این اقدام تکان‌دهنده موجب شگفتی برخی محافل در غرب شده است. این روزنامه آمریکایی همچنین به برکناری متکی در اثنای سفر وی به سنگال  توجه کرده است. خبرگزاری فرانسه برکناری متکی را درحالی‌که ایران در حال مذاکره با گروه 1+5 در مورد موضوع هسته‌ای خود است اقدامی شوک برانگیز و قابل تأمل ارزیابی کرد. هر چند این خبرگزاری از علت این تصمیم گیری ابراز بی‌اطلاعی کرده اما آن را بی‌ارتباط با اظهارات اخیر متکی در واکنش به سخنان کلینتون ندانسته است. رویترز نیز با انتشار مطلب کوتاهی از برکناری منوچهر متکی و اعلام نام رئیس سازمان انرژی اتمی ایران به عنوان سرپرست وزارت تحت هدایت وی خبر داده است. شبکه خبری العربیه با نگاهی مغرضانه به این موضوع طبق معمول به بزرگنمایی وقایع ایران پرداخته و مدعی شده که صدور حکم برکناری متکی بی‌ارتباط با مذاکرات اخیر ایران و گروه 1+5 در ژنو نبوده است. در خبر دیگری به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس برکناری وزیر خارجه ایران ناگهانی و بدون هیچ‌گونه توضیحی عنوان شده است. این خبرگزاری مدعی است که برکناری متکی از جمله خواسته‌های نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز بوده چرا که به اعتقاد آن‌ها وی در زمینه دفاع از حقوق ایران در مجامع بین‌المللی به اندازه کافی قدرتمند عمل نکرده است. همچنین شبکه خبری بلومبرگ در خبری آورده است: منوچهر متکی از کابینه محمود احمدی‌نژاد کنار گذاشته شد. سایت این شبکه در ادامه به برکناری متکی در حین انجام سفر خارجی اشاره‌کرده و به نقل از یک کارشناس مسائل خاورمیانه این اقدام را نامیمون دانسته است. 
متکی در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، عضو ائتلاف پنج‌گانه اصولگرایان بود. مشی ائتلاف پنج‌گانه بر این امر استوار بوده است که در نهایت از بین منوچهر متکی، حجت‌الاسلام ابوترابی‌فرد، محمدرضا باهنر، یحیی آل‌اسحاق  و مصطفی پورمحمدی یک نفر به عنوان خروجی ائتلاف در انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم ثبت‌نام کند. پس از معرفی حجت‌الاسلام ابوترابی‌فرد به عنوان گزینه نهایی این ائتلاف، متکی این مسأله را نپذیرفت و گفت که در انتخابات ثبت‌نام می‌کند. وی در آخرین روز ثبت نام انتخابات ریاست‌جمهوری (1392) با حضور در وزارت کشور در انتخابات شرکت کرد و در نهایت  صلاحیتش تأیید نشد.  
در روزهای پایانی  دولت دهم (مرداد 92) آخرین گفت‌وگوی منوچهر متکی با عنوان  «دیپلماسی» منتشر شد. گفته می‏شود «دیپلماسی» آخرین گفت‌وگوی متکی با ماهنامه مدیریت ارتباطات، قبل از برکناری‌اش از رأس وزارت امورخارجه است. وی تنها کمتر از دوساعت پس از این گفت‌وگو به سنگال رفت و بعد از 42 ساعت عزل شد. در این گفت‌وگو که توسط امیر عباس تقی‌پور انجام شده است منوچهر متکی به پرسش‌های زیادی درباره برخوردهای قبلی خود با کاندولیزا رایس، وزیر سابق امور خارجه آمریکا، میزان و نحوه ارتباط متکی با رئیس‌جمهور، برعهده گرفتن بخشی از وظایف وزارت امور خارجه توسط رئیس‌جمهور، پشت پرده بیانیه تهران که با رایزنی‌های ترکیه و برزیل صادر شد، روابط با کشورهای آفریقایی و موضع ایران در مقابل گامبیا، تذکر جدی وزارت امور خارجه به قوه قضائیه، تأثیرپذیری خبرنگاران داخلی از رسانه‌های خارجی و... پاسخ داده است.

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۳:۴۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۳:۴۲

منوچهر متکی

خلاصه زندگی نامه

منوچهر متکی  سیاست مدار و فعال سیاسی،  نماینده دوره‌های اول و هفتم مجلس شورای اسلامی و وزیر خارجه دولت دکتر احمدی نژاد که در آذر 1389 در حین ماموریت در سنگال  از سمت خود برکنار شد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع