ملامهرعلی تبریزی خویی، که سال تولدش به درستی معلوم نیست ولی از تصریح "فرهاد میرزا" به اینکه در سال 1262 به سن هشتادسالگی از دنیا رفته، پیداست که سال تولد او حدود سال 1182 بوده است. در زادگاه او نیز به سبب اشتهارش به "زنوزی" و "خویی" اختلاف هست. وی تحصیلات ابتدایی را در خوی به انجام رسانید، سپس برای ادامه تحصیل به عراق و خراسان و اصفهان سفر کرد و بسیاری از علوم را فراگرفت. او به نجوم علاقه ای وافر داشت و خطاطی هم می کرد. در اواخر عمر به تبریز رفت و بدین سبب به "ادیب تبریزی" نیز شهرت یافت. او مدتی نیز در مرند ساکن بود و تأسیس مدرسه ای را در آن شهر به او نسبت داده اند. "نادرمیرزا قاجار" در گزارش تحصیل خود در صرف و نحو و لغت نزد ملامهرعلی از او با عنوان "دبیری کهنه ادیب ... با قدی خمیده" یاد کرده است. "زنوزی" نیز او را با اوصافی چون حکیم، منجم، عالم و عارف وصف کرده است. 
معیشت ملامهرعلی با پریشانی و عسرت توأم بود. چون از وی رفتار خلاف عرف سر می زد، بعضی او را به ملامتیگری منسوب داشته اند. جمعی دیگر نیز از او کشف و کرامت نقل کرده اند. او که به علت فقر و مسکنت، به رغم میل خود، بیشتر عمرش را در تجرد گذراند، در اواخر عمر ازدواج کرد و پسری به نام "فضلعلی" از خود به جا گذاشت که خاندان فضلی در تبریز از اعقاب او هستند. 
عمده شهرت ملامهرعلی فدوی خویی به سبب قصیده مدحیّه یا غدیریّه اوست، با مطلع                                       «ها علیٌّ بشرٌ کیف بشر؟                         ربُّهُ فیه تجلّی و ظهر»مقبولیت و رواج عام بیت بدیع و زیبای فوق که بسی مشهورتر از شاعر آن است باعث شده تا بعضی تذکره نویسان گمان برند که ملامهرعلی این بیت معروف را تضمین کرده و مطلع قصیده خود قرار داده است. قصیده مزبور بین سالهای 1216 تا 1240 سرود شده و ابیات آن نیز به اختلاف بین بیست تا چهل بیت با تقدم و تأخر بسیار گزارش شده است. فرهاد میرزا در زنبیل، ضمن نقل اشعار و شرح حال جامعی از فدوی که معاصر او بوده، قصیده مزبور را در بیست ونه بیت نقل کرده است. ترجمه فارسی منظومی نیز از این قصیده، با همان وزن و قافیه، از "میرزامحمدرضا بصیرت شیرازی" در دست است که در آن چهل بیت نقل و ترجمه شده است. قصیده غدیریّه از زمان سروده شدن موردتوجه و اقبال فضلا و شعرا و مخصوصاً اهل منبر واقع شد، به طوری که گذشته از ترجمه منظوم یاد شده، چهار تخمیس و یک تضمین از آن سروده شد. 
ملامهرعلی به سه زبان ترکی، فارسی و عربی شعر می سرود و تخلص او در فارسی و ترکی "فدوی" بود. همچنین وی قصیده لطیف و کوتاهی در هجده بیت به فارسی و در منقبت پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم با این مطلع داشته:                                         «لا استعاره ای زجلال محمد است         الاّ کنایه ای ز جمال محمد است» گذشته از این دو قصیده، اشعار فارسی و عربی وی از استحکام و بلاغت چندانی برخوردار نیست. به ویژه اشعار عربی او دارای سکته های ناخوش و اغلاط ادبی است. در عوض اشعار ترکی او را به سبب احتوای بر معانی لطیف عاشقانه و نیز بیان موضوعات حکْمی و فلسفی عالی شمرده اند. از ملامهرعلی دیوانی بجا نمانده و تنها اشعاری پراکنده به فارسی و عربی و ترکی و مادّه تاریخهایی به عربی در تذکره ها از او نقل شده است. 
ملامهرعلی قصاید و مراسلاتی به عربی در مدح "میرزا عیسی" و پسرش "میرزاابوالقاسم قائم مقام فراهانی" دارد که در آنها مداحی را شعار خود کرده و برای طلب وظیفه و وجه معاش شرحی از وضع نابسامان و فقر و تجرد خود آورده است. زبان وی در این قطعات تند، هجوآمیز و رکیک است. او زمانی نیز به سبب شعری دوپهلو و طنزآمیز که برای "میرزاابوالقاسم شیخ الاسلام تبریزی" گفته بود، مورد بی مهری او واقع شد. وی قصیده ای تاریخی نیز در مدح "حسینقلی خان دُنبلی"، حاکم وقت خوی، در 92 بیت سروده که در آن از بی وفایی دنیا شکایت کرده است. 
ملامهرعلی تبریزی خویی در سال 1262 در هشتاد سالگی در تبریز از دنیا رفت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۴۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۴۹

ملا مهر علی تبریزی خویی

خلاصه زندگی نامه

 ملا مهر علی تبریزی خویی، متخلص به فدوی، شاعر و غدیریّه سرای قرن سیزدهم بوده است.

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع