ملا مهدی نراقی در سال 1128 ق (1095 ش) در نراق ـ یكی از روستاهای اطراف كاشان ـ متولد شد. او از مهادی اربعه (چهار نفر از افراد مشهوری که اسم آنها مهدی است) می باشد. پدر وی كه ابوذر نام داشت و از كارگزاران ساده دولتی بود نام او را «محمدمهدی» می‌گذارد. حاج زين العابدين شيروانى در «بستان السياحه» گويد: «نراق بر وزن عراق قريه‏اى است قصبه مانند و محلى است خاطر پسند از توابع كاشان در دامن كوه اتفاق افتاده، سه طرفش فى الجمله گرفته و سمت مغربش به غايت گشاده است و مردمش شيعى مذهب و مولانا مهدى صاحب تصانيف مفيده از آنجا بوده است.» از القاب دیگر ملای نراقی استاد الكل فى الكل و محقق نراقی می باشد. نسب وی چنین است: علامه مولى مهدى يا محمدمهدى فرزند ابوذر فرزند حاج محمد نراقى. در توصیف وی چنین آمده است که يكى از نوابغ دهر و جامع كليه فنون علوم و دايرةالمعارفى ناطق و كتابخانه بزرگى زنده و متحرك بود. علامه در جميع علوم عقلى و نقلى حتى در ادبيات و رياضيات عاليه، در زمره طراز اول از بزرگان علماى اسلام و در اتصاف به فضايل اخلاقى و ملكات ملكوتى از نوادر روزگار بوده است. او صاحب تصانيف و تأليفات بسیار در علوم گوناگون است. در كاشان و اصفهان و عتبات عاليه عراق در نزد بزرگانی چون ملا اسماعيل خواجويى و ملامحمد جعفر بيدگلى و آقامحمد باقر وحيد بهبهانى و ديگران كسب معارف كرده است. دو تن از فرزندان وی به نامهای محمد مهدی که همنام پدر است و پس از وفات وی به دنیا آمد و دیگری ملا احمد نراقی است. علامه محقق ملامهدى نراقى را «نراقى اول» و فرزندش ملا احمد فاضل نراقى را «نراقى ثانى» گويند و از هر دو به نراقيان یا فاضلین نراقی تعبير مى‏شود، و مثل صاحب جواهر از مولى مهدى نراقى به فاضل نراقى تعبير مى‏كند. وی پس از عمری تلاش در راهاعتلای علوم عقلی و دینی و پرورش شاگردان و تالیف کتب، سرانجام در سال 1209 ق (1173 ش) و در 81 سالگی بدرود حیات گفت. ملا محمدمهدی کنار فرزندش ملا احمد نراقی در نجف اشرف مدفون است. 
محمد مهدی دوران كودكی و نوجوانی را در روستای نراق سپری کرد. در اوان نوجوانی علاقه شدیدی نسبت به تحصیل علم و آگاهی از واقعیت‌های هستی در وجود خود احساس می‌كند و آماده یادگیری علوم و معارف اسلامی می‌شود. بدین سان محمدمهدی برای ثبت نام در مدرسه علوم دینی كاشان به سوی آن دیار روانه می‌گردد. حوزه‌های علمیه آن دوران از نظر پذیرش، برنامه روشن و ثابتی نداشت. هر علاقه‌مندی تنها با مراجعه و معرفی آوردن از سوی روحانی محل می‌توانست به آسانی وارد مدرسه شود و از همان روز در پای درس استاد، حق حضور داشته باشد. او نیز این مرحله را پشت سر می‌گذارد و یكی از حجره‌های مدرسه را برای مطالعه و اقامت شبانه‌ روزی خود انتخاب می‌كند. او در حلقه درس اندیشمند توانا "ملا جعفر بیدگلی" حاضر می‌شود. چندین سال از محضر پرفیض این عالم فرزانه بهره مند شد و دوره مقدمات، سطح و مقداری از دروس عالی را در شهر كاشان به پایان ‌رساند. 
چون درس‌های موجود در كاشان نمی‌توانست خواسته‌های علمی و مشكلات درسی او را پاسخ دهد به ناچار برای تكمیل اندوخته‌های علمی، راهی حوزه علمیه اصفهان می‌شود. عمده تحصيل ملا محمد مهدى نراقى در اصفهان در نزد مشايخ بزرگ ملااسماعيل خواجويى و حاج شيخ محمد و مولانا مهدى هرندى و ميرزا نصر بوده است و قسمتى از حديث را در نزد شيخ يوسف، صاحب حدائق قرائت كرده است و صاحب حدائق و آقا محمدباقر بهبهانى از مشايخ اجازه و قرائت او هستند. در اصفهان ابتدا پس از مدتی اقامت و جستجو در بین عالمان تراز اول، حكیم «مولی اسماعیل خواجویی» را به استادی انتخاب می‌كند و در حدود سی سال توقف در آن شهر از كرسی درس وی از جمله: فقه، اصول، كلام، فلسفه، حساب، هندسه و نجوم استفاده‌های شایان می‌برد. همچنین از محضر استاد كل فلسفه مرحوم «محمد زمان كاشانی» و «شیخ محمدمهدی هرندی» نیز بهره‌های فراوان كسب می‌كند. این دوره از تحصیل ایشان در اصفهان نقش بسزایی در رشد و نبوغ علمی وی داشت و استعدادهای نهفته‌اش را به خوبی شكوفا کرد. دیری نمی‌پاید كه در زمره عالمان و استادان بزرگ حوزه اصفهان قرار گرفت. ملا مهدی نراقی در آنجا علاوه بر تحصیل، تدریس و تحقیق به تبلیغ و ارشاد مردم نیز همت می‌گمارد و حتی با یادگیری خط و زبان عبری و لاتین نزد عالمان یهودی با رهبران مذهبی اقلیت‌ها وارد بحث و مناظره می‌شود و از متن كتب مذهبی آنان با خط عبری مطالبی را بر حقانیت رسالت پیامبر بزرگ اسلام ‌صلی الله علیه و آله نقل و ترجمه می‌كند.  
ملای نراقی ، پس از سى سال تلاش بى امان در شهر اصفهان و استفاده از حضور استادان نامى آن سامان عازم كاشان مى شود. با ورود او مردم كاشان به دور وی جمع شده و ملا مهدى نراقى پرچم هدايت را به دوش ‍ مى گيرد. نخست در حوزه علميه كاشان ، كرسى درس و بحث بر پا مى دارد و سپس در مسجد آن دیار با اقامه نماز و ايراد خطبه جنب و جوش روزگار "فيض كاشانى" را دوباره به فضاى شهر باز مى گرداند.  
ملا مهدی بعد از مدتى - كه تاريخ دقيق آن روشن نيست - شهر كاشان را به سوى عراق ترك مى گويد. ايشان در كنار بارگاه حضرت امام على و امام حسين عليهما السلام مدت زيادى توشه علم و عمل مى گيرد. او ضمن شركت در درسهاى فقه و اصول بزرگانى همچون آيات عظام وحيد بهبهانی ، شيخ يوسف بحرانى و شيخ محمدمهدى فتونى و رونق دادن به مجالس درس آنها بهره های زیادی برده و کسب نور و معرفت مى کند. 
نراقی پس از سال‌ها تلاش و تحقیق در نجف و كربلا، دوباره به وطن خود كاشان باز می‌گردد و تا آخر عمر در خدمت مردم قرار می گیرد. علامه نراقى آراء و نظريات خود را در دعوت بر اخلاق و حكمت عملى بر اساس ذوق اسلامى گزارده كه از احاديث نبويه و اخبار و آثار اهل بيت بدست آورده است. در حقيقت، معرف هركس، آثار و آيات وجودى او است كه هر اثر معرف دارايى مؤثر وى است. متأسفانه اين عالم بزرگ اسلامى به "مشكلات العلوم" و "جامع السعادات" شناخته شده، با اينكه همه مصنفاتش گرانقدر و ارزشمند و حاكى از عظمت و مجد تحقيقات علمى و فكرى او به شمار مى‏ آيد. كتاب «جامع السعادات» نراقی امتياز بسزايى از «احياء العلوم» غزالى دارد زيرا غزالى بناى خودش را در اخلاق بر اساس روح تصوف سنى گرى گذارده است كه از اخبار موضوعه امثال ابوهريره‏ها بدست آورده است و علامه نراقى در در «جامع السعادات» كه بناى اخلاق را بر اساس علمى و فلسفى دينى مأخوذ از اهل بيت عليهم السلام گذاشته در ميان علماى اماميه بعد از ابن مسكويه و علامه فيض كاشانى در درجه اول قرار گرفته است. در فقاهت و اجتهاد در احكام شرعيه چنانچه از مطالعه كتاب «معتمد الشيعة» و «لوامع الاحكام» وی معلوم مى شود اعلا درجه اجتهاد را با احراز مقام تحقيق و اجتهاد در مبنى حائز بوده است كه در ميان فقهاء نظائرش كمتر است. از این عالم توانمند تألیفات گرانبهای دیگری در رشته‌های گوناگون به یادگار مانده كه هر كدام آن‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فهرست اجمالی آن به شرح زیر است: علم فقه لوامع الاحكام فى فقه شريعة الاسلام معتمد الشيعه فى احكام الشريعة انیس التجار انیس الحجاج المناسك المكیه صلاه الجمعه التحفة الرضوية فى المسائل الدينية علم اصول التجريد فى اصول الفقه جامعه الاصول رساله الاجماع انیس المجتهدین فلسفه و حكمت جامع الافكار و فاقد الانظار اللمعه الالهیه فی الحكمه المتعالیه شرح الالهیات من كتاب الشفاء قره العیون فی الوجود والماهیه اللمعات العرشية فى الحكمة الالهيه؛ به نام اللمعة الالهيه چاپ شده است. الكلمات الوجیزه انیس الحكماء انیس الموحدین ریاضیات و هیئت توضیح الاشكال (هندسه اقلیدسی) رساله تحریر اكرثاذرسینوس یا شرح تحرير اكرثاوذوسيوس رساله عقود انامل المستقصی (هیئت) المحصل (هیئت) معراج السماء (هیئت) رساله ای در حساب اخلاق جامع السعادات جامع المواعظ متفرقات الشهاب الثاقب فى الرد على بعض معاصريه من العامه؛ كه «شهاب ثاقب» را درباره امامت و در رد رساله فاضل بخارى نوشته است. رساله‏اى در عبادات محرق القلوب (مقتل) مشكلات العلوم (كشكول) نخبه البیان (تشبیه، استعاره و محسنات بدیعه) طائر قدسی (دیوان اشعار) حواشی و تعلیقات بر آثار علمای پیشین از جمله: حاشيه شرح مجسطى حواشى بر اكرثاوذوسيوس بیشتر این كتاب‌ها به صورت نسخه‌های خطی در كتابخانه‌های مختلف نگهداری می‌شود و تنها حدود 10 مورد از آن به مرحله چاپ و نشر رسیده و بعضی از آن‌ها نیز مانند «انیس التجار» چندین بار چاپ شده و از سوی مراجع بزرگ همچون آیات عظام سید محمدكاظم طباطبائی یزدی، سید اسماعیل صدر و شیخ عبدالكریم حائری یزدی حاشیه‌هایی بر آن زده شده است.  
به وزان مؤلفات و مصنفات علامه نراقى اول، بايد از چندين بعد در شخصيت اعلاى علمى و عملى آن جناب سخن به ميان آورد. عالمى ذوالفنون كه در فن رياضى پس از خواجه نصيرالدين طوسى، «اكرثاوذوسيوس» و «اصول اقليدس» را دوباره تحرير كند، و بر تحرير مجسطى خواجه به قلم محقق طوسى، حواشى داشته باشد و چندين كتاب و رساله علوم رياضى تصنيف كرده باشد، اهميتى به سزا دارد. در مقام كمال انسانى به حدى باشد كه مثل سيد بحرالعلوم با او چنان خطاب آتى الذكر داشته باشد، خيلى مقام است. یکی بودن عمل و جزا در آراء علامه نراقی يكى از مسائل نفيس در معرفت نفس اين است كه عمل نفس جزا است و علامه محقق نراقى يكى از مباحث كتاب شريف جامع السعادة را اين مطلب مهم با همين عنوان قرار داده است كه «ان العمل نفس الجزاء». علم و عمل عرض نيستند بلكه جوهر و انسان سازاند. انسان به علم و عمل سازنده خويش است و كارى مهمتر از اين سازندگى ندارد. علم سازنده روح، و عمل سازنده بدن است؛ و همواره درهمه عوالم، بدن آن عالم مرتبه نازله نفس است. و بدنهاى دنيوى و اخروى در طول يكديگرند و تفاوت به نقص و كمال است. جزا نفس علم و عمل بودن است، چه، جزا در طول علم و عمل است و ملكات نفس مواد صور برزخى‏اند . يعنى هر عمل صورتى دارد كه در عالم برزخ آن عمل بر آن صورت بر عاملش ظاهر مى‏شود كه صورت انسان در آخرت نتيجه و غايت فعل او در دنيا است. و هم نشينهاى او از زشت و زيبا، همگى غايات افعال و صور اعمال و آثار و ملكات او است كه در صقع ذات او پديد مى‏آيند و بر او ظاهر مى‏شوند كه در نتيجه انسان در اين نشأه نوع و در تحت آن افراد، و در نشأه آخرت جنس و در تحت آن انواع است. و از اين امر تعبير به تجسم اعمال، يا تعبير به تجسد اعمال، و يا تعبير به تجسم اعراض، و امثال اينگونه تعبيرات كرده‏اند و مقصود تحقق و تقرر نتيجه اعمال در صقع جوهر نفس است. 
این عالم بزرگ پس از سال‌ها فداكاری و خدمت، روز شنبه 18 شعبان 1209 ق (19 اسفند 1173 ش) در هشتاد و یك سالگی در شهر كاشان به دیار ابدی می‌شتابد. پیكر ملای نراقی در این شهر تشییع شده و سپس به نجف اشراف منتقل گشته، در كنار حرم امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام به خاک سپرده می شود. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۸:۳۰

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۸:۳۱

ملا مهدی نراقی

خلاصه زندگی نامه

 ملا مهدی نراقی معروف به محقق نراقی، از علمای ایرانی و شیعه نامدار قرن 12 هجری می باشد. وی از چهره های شاخص عصر خود بود و آثار او خصوصاً در عرفان و حکمت اسلامی مشهور می باشد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع