احمد بن ابی ‌اسعد بن عبیدالله جیوَن‌، مشهور به "ملاّ جیون‌"، در شعبان‌ سال 1047 ه.ق، در "اَمَیتهی"‌، قصبه ‌ای‌ نزدیک‌ "لکهنو"، در "هند" به‌ دنیا آمد. او را به‌ آن‌ سبب‌ که‌ از اعقاب‌ "صالح ‌ نبی" ‌و از نسل ‌خلیفه "‌ابوبکر" دانسته اند، "صالحی"‌ و "صدّیقی"‌ نیز خوانده‌اند، اما وی‌ در منابع ‌ بیشتر به‌ "ملاّ جیون"‌ مشهور بود، "جیون‌" واژه‌ ای‌ هندی‌ به‌ معنای‌ "حیات" است‌. ملا جیون از کودکی به نزد اساتید بزرگی به فراگیری علوم دینی پرداخت و پس از چندی نزد "لطف ‌اللّه‌ کورا جهان ‌آبادی"، علوم عقلی و نقلی را فراگرفت و پس از کسب مدارج علمی به تدریس اشتغال یافت. وی در جوانی، به دربار پادشاهان‌ هند، از جمله‌ "اورنگ ‌زیب"‌ و فرزندش‌ "بهادر شاه‌ اول" نیز تقرب یافت و از جایگاه علمی و اخلاقی ویژه ای برخوردار گشت. ‌ در بیشتر منابع،‌ به‌ اینکه‌ جیون‌ حافظه ‌ای‌ خارق ‌العاده‌ داشته‌ اشاره‌ شده‌ و از جمله‌ شواهد این‌ امر حفظ‌ قرآن‌ در هفت‌ سالگی‌ و از بر کردن ‌قصیده‌ای‌ طولانی‌ با یک‌ بار شنیدن،‌ دانسته‌ شد‌. از مشهورترین آثار ملا جیون، "التفسیرات‌ الاحمدیه" و "نور الانوار" نیز بود، که سرانجام در سال 1130 ه.ق، درگذشت‌. 
ملاّ جیون‌، در هفت‌ سالگی ‌حافظ ‌ قرآن‌ شد و علوم‌ دینی ‌رایج‌ را نزد عالمان‌ مشهور فراگرفت‌، وی‌ دروس‌ ابتدایی‌ را از "شیخ‌ محمد صادق‌ سِتَرکِهی" آموخت‌ و در شانزده‌ سالگی‌ نزد استادش‌، "لطف ‌اللّه‌ کورا جهان ‌آبادی"، از تحصیل ‌علوم‌ عقلی ‌و نقلی‌ دینی ‌ فراغت‌ یافت‌ و بیست ‌و دو سالگی‌ تدریس‌ را در زادگاهش‌ آغاز کرد. 
ملاّ جیون‌، در چهل‌ سالگی‌ ابتدا به‌ "اجمیر" و سپس‌ به‌ "دهلی"‌ رفت‌ و در اقامت‌ چندین‌ ساله ‌اش‌ در آنجا، شاگردان‌ بسیاری‌ تربیت‌ کرد، وی در سال 1102 ه.ق، برای‌ نخستین‌ بار از "هند" خارج‌ شد و به‌ "مکه"‌ و "مدینه "‌رفت‌ و پنج‌ سال‌ بعد به‌ "هند" بازگشت‌ و به‌ خدمت‌ "اورنگ‌ زیب‌" در آمد. در سال 1112 ه.ق، برای‌ دومین ‌بار به‌ "حجاز" سفر کرد و علاوه‌ بر انجام‌ مناسک‌ حج‌، در "مدینه" به‌ تدریس‌ کتبی‌ چون‌ "صحیحین"‌ و "منارالانوارِ" اثر "ابوالبرکات‌ عبداللّه‌ بن احمد نسفی"‌ پرداخت‌ و در سال 1116 ه.ق، به‌ "امیتهی"‌ برگشت‌ و به‌ تصوف‌ گرایید. دو سال‌ بعد، با گروهی‌ از شاگردان ‌و مریدانش به‌ "دهلی"‌ رفت‌ و مدتی‌ در آن‌ جا ماند و سپس‌ به‌ همراه‌ "بهادرشاه‌ اول"‌، فرزند "اورنگ ‌زیب"‌، به‌ "لاهور" رفت‌. با مرگ‌ "بهادر شاه"‌ به‌ "دهلی"‌ بازگشت‌ و تا پایان‌ عمر در آن‌ جا ماند و بار دیگر خود را وقف‌ تدریس‌ کرد. 
ملا جیون‌ با پادشاهان‌ هند، از جمله‌ "اورنگ‌ زیب"‌ و فرزندش‌ "بهادر شاه‌ اول"‌، مناسبات‌ خوبی‌ داشت‌، وی‌ با وجود سن‌ کم‌، از ابتدای به‌ حکومت‌ رسیدن‌ "اورنگ‌ زیب"‌ مورد احترام‌ و تکریم‌ او بود و احتمالاً از همان‌ زمان‌ معلم‌ پادشاه‌ شد. رابطه خوب‌ جیون‌ و پادشاه تا زمان‌ مرگش ادامه‌ داشت‌، چنان‌ که‌ جیون‌ در حدود شصت‌ سالگی‌، شش‌ سال‌ در "دکن"‌ نزد وی‌ اقامت‌ کرد، درباره چگونگی‌ مناسبات‌ این‌ دو، حکایاتی‌ باقی‌ مانده‌، جیون هم چنین‌ به‌ "فرخ ‌سیر"، یکی‌ دیگر از پادشاهان‌ "هند"، نیز تقرب‌ جست‌. جایگاه علمی و اخلاقی جیون از طرفی موقعیت‌ خاص‌ و جایگاه‌ علمی‌ و اخلاقی‌ جیون‌ در دربار پادشاهان‌ موجب‌ شد که‌ وی‌ علاوه‌ بر تعلیم‌ و تدریس‌، از نظر اجتماعی‌ نیز منشأ خدماتی‌، دست‌ کم‌ برای‌ اهالی‌ زادگاهش‌، باشد چنانکه‌ توانست‌ مدرسه ‌ای‌ در "امیتهی‌" بنا کند. 
جیون‌ از صوفیان‌ روزگار خود بود، طریقت‌ "چشتیه"‌ را از استادش‌، "شیخ‌ محمد صادق‌ سترکهی"‌، آموخت‌ و خرقه خلافت‌ "قادریه‌" از "شیخ‌ یاسین ‌بن‌ عبدالرزاق‌ قادری"‌ به‌ او رسید و در طریقت‌ "قادریه"‌ اجازه ارشاد داشت‌. جدّ وی‌، مخدوم‌ خاصه‌ خدا، از عارفان‌ مشهور امیتهی‌ بود. 
ملا جیون‌ آثاری‌ در فقه و تفسیر و تصوف تألیف‌ کرد که مهمترین آنها عبارتند از: -التفسیرات‌ الاحمدیه -نورالانوار -الشمس‌البازغه، در شرح‌ "الحکمه البالغه" نوشته "ملامحمود بن‌ محمد جونپوری"‌ (متوفی‌ 1062 ه.ق) در طبیعیات‌ و عقلیات‌ بود، این‌ کتاب‌ دوبار در "لکهنو" (1280، 1308) با حواشی‌ مختلف‌ چاپ‌ شد. - السوانح‌، به‌ سبک‌ لوائح‌ جامی‌، که‌ در سال 1112 ه.ق، آن‌ را نوشت‌. - مناقب ‌الاولیاء، به‌ فارسی‌، در شرح ‌حال‌ اولیا و مشایخ‌ تصوف، که پسرش‌، "عبدالقادر"، بعد‌ها تتمه‌ ای‌ بر آن‌ نوشت‌. - آداب‌ احمدی‌، در باب تصوف‌ و سیر و سلوک‌ عرفانی‌ هم چنین "السؤالات‌ الاحمدیه فی‌ ردالملاحده"، خطبات‌ جمعه‌ و عیدین، و رساله‌ در علم‌ تجوید نیز به‌ ملا جیون‌ منسوب‌ است‌، علاوه بر آن، به‌ گفته خودش‌، اشعاری‌ به‌ استقبال‌ از مثنوی‌ معنوی ‌ شامل‌ 25000 بیت‌، دیوانی ‌ به‌ استقبال‌ از "دیوان‌ حافظ" ‌ در 25000 بیت ‌و نیز قصایدی‌ به‌ زبان‌ عربی‌ سرود‌. شرحی بر التفسیرات‌ الاحمدیه نخستین‌ کتاب‌ ملا جیون‌، "التفسیرات‌ الاحمدیه فی‌ بیان‌ الا´یات‌ الشرعیه مع‌ تعریفات‌ المسائل‌ الفقهیه"،‌ که‌ آن‌ را از سال 1064 تا 1069 ه.ق، در یک‌ مجلد تألیف‌ کرد و در سال 1075 ه.ق، آن‌ را بازبینی‌ و تصحیح‌ نمود. این‌ کتاب‌ تفسیری‌ فقهی‌ بر اساس‌ مذهب‌ حنفی‌، به‌ ترتیب‌ سوره‌ها و آیات ‌ قرآن‌، بود‌ که‌ مؤلف‌ در آن‌ فقط‌ به‌ تفسیر آیات‌ احکام‌، که‌ به‌ نظر او حدود 150 آیه‌ است، ‌پرداخت‌ و در ذیل‌ هر آیه‌ اختلافات‌ مذاهب‌ فقهی‌، از جمله‌ شیعه ‌و سنّی‌، را مطرح‌ کرد‌. تفسیر جیون‌ چندین ‌بار، از جمله‌ در کلکته‌ (1263)، هند (1300) و بمبئی‌ (1327) نیز منتشر شد. شرحی بر نورالانوار دومین‌ اثر جیون‌، "نورالانوار فی‌ شرح ‌المنار" نام‌ دارد که‌ شرحی‌ بر کتاب‌ "منارالانوار نسفی"‌، مفسر و اصولی‌ و فقیه ‌حنفی ‌قرن ‌ هفتم‌ و هشتم‌، در موضوع‌ اصول‌ فقه ‌بود. وی‌ این‌ کتاب‌ را در سال 1105 در مدینه ، به‌ درخواست‌ شاگردانش‌، طی‌ دو ماه نوشت‌، گفته‌ شده‌ او در تألیف‌ این‌ کتاب‌، که‌ شرحی‌ مزجی‌ است‌، از هیچ‌ منبعی ‌ استفاده‌ نکرد‌. شرح‌ جیون‌ بر منارالانوار، در میان‌ شروح‌ متعددِ آن‌، مورد قبول‌ و تحسین‌ علما بوده‌، اگر چه‌ از آن‌ انتقاد هم‌ شد، "محمد عبدالحلیم‌ لکهنوی"‌ و محمد بن‌ مبارکشاه‌ بخاری" ‌دو حاشیه‌، به‌ ترتیب‌ به‌ نام های‌ "قمرالاقمار" و "دائرالوصول"‌، بر نورالانوار نوشته ‌اند. "وحید الدین‌ بن مسیح‌الزمان"‌ یا "مولوی‌ وحیدالزمان"، احادیث‌ آن‌ را استخراج‌ و کتابی‌ به‌ نام‌ "اشراق‌الابصار فی‌ تخریج‌ احادیث ‌ نورالانوار" (بمبئی‌ 1288) نوشت‌. نورالانوار به‌ صورتهای‌ گوناگون‌ همراه‌ با "منارالانوار" و "قمرالاقمار" و شروح‌ دیگر "المنار"، از جمله‌ "کشف ‌الاسرار" (شرح‌ خودِ نسفی‌)، چندین ‌بار از سال 1818 (کلکته‌) تا 1986 (بیروت‌) به‌ چاپ‌ رسید. 
ملاّ جیون‌، سرانجام در سال 1130 ه.ق، درگذشت‌ و پیکرش ‌ را در مسجد جامع‌ "دهلی‌" دفن ‌ کردند و پس از چندی‌ به‌ زادگاهش‌ انتقال‌ دادند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۳۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۳۲

ملا جیون

خلاصه زندگی نامه

 احمد بن ابی ‌اسعد بن عبیدالله جیوَن‌، مشهور به ملاّ جیوَن‌، فقیه‌ حنفی و مفسر صوفی ‌هندی‌ در قرن ‌یازدهم‌ و دوازدهم‌ ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع