محمد ملقب به المعتصم بالله و مکنی به ابواسحاق، مشهور به معتصم عباسی، در سال 179 و یا 180 هـ ق در شهر "زبطره" از بلاد "روم" از مادری بنام "مارده" به دنیا آمد. پدرش هارون الرشید، از خلفای بزرگ بنی عباس و برادرش مأمون عباسی بود. مأمون، برادر او، قبل از مرگش، او را جانشین خود کرد و پسرش عباس را که در میان مردم و نظامیان خیلی محبوب بود، از خلافت محروم کرد، عباس هم با عمویش معتصم بیعت کرد و نظامیان و دیگران هم از او پیروی کرده و به خلافت معتصم، تن در دادند. معتصم مردی ظالم و از علم و ادب و نوشتن بهره ای نداشت. او سادات، خصوصا بزرگان آنها را مورد اذیت و آزار بسیاری قرار داده، و در دوران حکومتش علاقه زیادی به ساخت بنا داشت. وی هم چنین، اولین خلیفه ای بوده که غلام ترک داشت، و از مهمترین کارهایی که در دوران حکومتش کرد، تشکیل نیروی نظامی منظم و بزرگی از ترکان بود. معتصم سرانجام، در سال 227 هـ ق، در 48 سالگی در "سامرا" درگذشت و همانجا دفن شد. لقب مثمن معتصم را مثمن نامیده اند چون هشتمین فرزند از اولاد عباس بن عبدالمطلب هشتمین خلیفه عباسی است، هشت سال و هشت ماه خلافت کرد و در چهل و هشت سالگی درگذشت و از او هشت پسر و هشت دختر به جای ماند و در هشت غزوه شرکت کرد و هشت هزار درهم ارث گذاشت. 
در زمان معتصم که بابک خرم دین، بر شهرهای آذربایجان و ارمنستان و بعضی از مناطق عراق نفوذ پیدا کرده بودند، که به توسط افشین (نماینده معتصم) آنها سرکوب شدند و بابک کشته شد و جسدش را در سامرا دار زدند. در این جنگ که در همدان واقع شد، نزدیک چهل هزار بابکی هم کشته شدند. لشکرکشی به امپراطوری روم از لشکرکشی های دوران معتصم، رفتن او به روم در سال 223 هـ ق بود. او در مقابل امپراطور روم، که به "زبطره" تاخته بود و دست به غارت و قتل زیادی زد، قیام کرد، حکومت امپراطوری را در هم شکست و خود شهر عموریه را گرفت، عده ای را اسیر و عده ای را کشت. سوء قصد به معتصم معتصم در صدد تصرف قسمتهای دیگری از روم بود که سوء قصدی بر ضد او کشف شد و جان سالم به در برد. سوء قصد اینگونه بود که عباس، برادرزاده او به تحریک بعضی از سران عرب و اطرافیانش که از برتری ترکان در امور کشوری و لشگری ناراضی بودند، به فکر کشتن معتصم افتاد و در مقابل او خروج کرد، ولی او و یارانش همه به قتل رسیدند و معتصم به عراق بازگشت. حادثه دیگر عصر معتصم، گرایش فرمانروایان "باوندی" طبرستان به اسلام است. نسب آنها به ساسانیان می رسد و بر دین اجداد خودشان و از دستگاه خلافت جدا بودند و به دستور خلفا گوش نمی کردند، ولی در زمان معتصم، به اسلام روی آوردند. مهمترین اقدام معتصم در دوران زمامداری از مهمترین کارهایی که معتصم در دوران حکومتش کرد، تشکیل نیروی نظامی منظم و بزرگی از ترکان بود. وی آنقدر به آنها ارادت داشت که غلامان خاص خودش را مانند وصیف ترک از بین آنها انتخاب کرده و کم کم امور دولتی را به آنها داد تا اینکه ظلم و ستم سپاهیان ترک که تعداد آنها نیز بسیار زیاد بود، مردم بغداد را به ستوه آوردند، لذا معتصم در سال 220 هـ ق با لشکریان خود، به سامرا رفت و آنجا را مرکز خلافت و حکومتش قرار داد. 
واقعه مهم زمان معتصم، شهادت امام نهم شیعیان بوده،  که وقتی خلیفه معتصم از فضایل و کمالات حضرت جواد الائمه (ع) آگاه شد و استقبال مردم و شیعیان نسبت به حضرت را متوجه شد، در صدد برآمد که ایشان را از بین ببرد، حضرت امام محمدتقی را به بغداد طلبید و از عبدالملک زیات که والی مدینه بوده خواست تا حضرت را به بغداد بفرستد. امام جواد روز 28 محرم سال 220 هـ ق به بغداد آمد. معتصم، همسر حضرت را که دختر مأمون و برادرزاده خودش بنام "ام الفضل" بوده، تحریک کرد و زهری را برای او فرستاد تا به غذای امام بریزد و حضرت را از پا درآورد. "ام الفضل" که در دلش نسبت به حضرت جواد، انحراف داشت، همین کار را کرد، حضرت را مسموم و بعد از کرده خود پشیمان شد، که امام جواد به او گفت: "به خدا قسم به بلایی مبتلا می شوی که هیچ چاره ای نداری" و همینطور هم شد و بدین وسیله حضرت به دستور معتصم و توسط ام الفضل به درجه رفیع شهادت رسید. 
امیرالمؤمنین علیه ‏السّلام در یکی از خبرهای غیبی خویش در مورد معتصم عباسی فرمود: «بر فراز منبرها از او به میم و عین و صاد یاد می‏شود، او مردی است صاحب پیروزیها و نصرت و ظفر، پرچم او بر سرزمین روم به اهتراز درآید و دژی از شهرهای آنها را فتح کند از عقوبت او به فرزندان هارون و جعفر مجازات سختی می‏رسد، در مؤتفکه (سرزمین پر باد و شهر لوط) منزل می‏کند، عزت عرب را نابود و ترکها را به عنوان نزدیکان و وزیران قرار می‏دهد.» 
معتصم سرانجام، در پنجشنبه دوازدهم ربیع الاول سال 227 هجری، در سامرا به هلاکت رسید. سبب مرگش آن شد که حجامت کرد و سپس تب کرد و به همان تب از دنیا رفت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۱:۱۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۱:۱۸

معتصم عباسی

خلاصه زندگی نامه

 ابواسحاق محمد المعتصم بالله، هشتمین خلیفه عباسی پس از مأمون که به واسطه مادرش، ترکها را به دستگاه حکومت آورد. مهم ترین جنایت دوران زمامداری وی به شهادت رساندن امام جواد علیه السلام است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع