مرتضی حنانه، در سال 1301ش، در تهران متولد شد. پدرش، مهندس "محمد حنانه" ملقب به "مدير" مؤسس و مدير مدرسه ثروت (ایرانشهر و قریب گرگانی فعلی)، به اجبار وى را به هنرستان عالى موسيقى فرستاد. او در سالهای 1348 و 1349 ش، در تلويزيون ايران، سرپرستى و اجراى سلسله برنامه هايى درباره تئورى موسيقى ايرانى برعهده گرفت. وی از اولين کسانى بود که دوبله فيلمهاى خارجى را در ايران به راه انداختند. حنانه از اوان تحصيل در ايتاليا نيز در فيلمهاى کمدى که به فارسى دوبله مى شد، به جاى "توتو" کمدين ايتاليايى، حرف مى زد. او در سال 1353 ش، براى تحقيق درباره موسيقى قديم ترکى و ايرانى به ترکيه سفرکرد و تا پايان عمر به فعاليت و تحقيق درباره موسيقى ايران ادامه داد و در سال 1348 ش درگذشت. 
مرتضی حنانه پس از پایان دورهٔ دبستان در هنرستان موسیقی به تحصیل مشغول شد. در آن زمان، هنرستان موسیقی ده نفر از موسیقیدانان را از چکسلواکی برای آموزش به هنر آموزان هنرستان استخدام کرده بود که مرتضی آموختن هورن (نوازندگى و نوشتن جملات موسيقى براى سازهاى بادى) را زیر نظر "رودولف اوربانتس"، تکنواز و رئيس ارکستر سمفونيک هنرستان و از استادان اعزامى از پراگ، آغاز نمود و بعدها به عنوان "هورنیست" اول ارکستر سمفونیک تهران شناخته شد. در سال 1320 ش، استادان پراگى ايران را ترک کردند و نظام آموزشى هنرستان دستخوش تغييراتى شد، اما حنانه همزمان با تحصيل در هنرستان، به طور خصوصى به آموختن موسيقى به ويژه "کمپوزيسيون" نزد "پرويز محمود" روى آورد. وى در سال 1321 ش، از هنرستان عالى موسيقى ديپلم گرفت.با شروع جنگ جهانی دوم و کشیده شدن آتش آن به ایران، هنرستان موسیقی تعطیل گردید. اما حنانه با کمک علاقه مندان دیگر نظیر "غلامحسین غریب" و "حسن شیروانی" و "فریدون فرزانه" کنسرت هایی به طور آزاد در سالن‌های انجمن‌های فرهنگی و هنری برپا نمود و پس از چندی با پیوستن پرویز محمود به این جمع پایه ارکستر سمفونیک تهران گذاشته شد. 
يک سال پس از گرفتن دیپلم موسیقی، مرتضی و چند نفر از دوستانش به يارى "پرويز محمود" ارکستر سمفونيک تهران را تأسيس کردند. وى پس از "محمود" و "روبيک گريگوريان"، سومين رهبر اين ارکستر از سال 1331 تا 1333 ش بود. ساخت قطعه "سوئيت شهر مرجان" در سال 1332 و اجرای آن با هم‌سرایی و توسط ارکستر سمفونیک در جشن هزاره بوعلی سینا در حضور شرق شناسانی که برای شرکت در جشن دعوت شده بودند چنان مورد توجه حضار قرار گرفت که "انریکو چرولی" سفیر وقت ایتالیا، بورس هنری آن کشور را در اختیار وی قرار داد و حنانه برای تکمیل تحصیلات و مطالعات خود در رشته‌های مختلف هنری، به خصوص موسیقی به آن کشور عزیمت نمود و از اين تاريخ، به مدت پنج سال در انستيتوى موسيقى مذهبى مقدّس در واتيکان، نزد "مايسترو کاردوتچى" به تحصيل آهنگسازى پرداخت و پس از آن نيز مطالعات خود را تا سال 1340ش، در زمينه موسيقى مذهبى ايتاليا در آن کشور ادامه داد. 
حنانه پس از اینکه از ایتالیا به ایران بازگشت، از سال 1343 همکارى خود را با راديو ايران آغاز و ارکستر سمفونيک "فارابى" را پى ريخت و چندى بعد به عضويت شوراى عالى موسيقى راديو درآمد. وی در سال 1344، از طرف راديو ايران، در تريبون بين المللى آهنگسازان در "يونسکو" پاريس شرکت کرد و در جلسه مخصوص موسيقى شرق، "آرياى شيطان" را براى حاضران پخش کرد که اين قطعه ها بعداً از راديوهاى ايرلند و سويس نيز پخش شدند. 
از نوشته‌ها و آثار وی می‌توان موارد زیر را نام برد: کاپریس برای پیانو و ارکستر سمفونیک، دعا برای کر و سلوها و ارکستر سمفونیک صبر و ظفر (دو قطعه برای برای ارکستر مجلسی با هارپ و پیانو) بزرگداشت فردوسی (برای پیانو و آواز) لالایی (برای پیانو سلو برای بزرگداشت نیما یوشیج) مهرگان (برای ارکستر سمفونیک) اوراتوریوی بزرگ La Persia (ایران) در 12 قسمت برای ارکستر سمفونیک و کر، که اجرا نشده است. از ترجمه‌های وی می‌توان به این عنوان‌ها اشاره نمود: ارکستراسیون، نوشته شارل کوکلن درپنج جلد چگونه ملودی بسازیم، اثر جولیو باس از تالیفات او می‌توان به این موارد اشاره کرد: گام‌های گمشده دروازه‌های متروک تئوری هارمونی زوج مقاصد الالحان (عبدالقادر مراغه‌ای) و قطعات بسیاری از تصنیف‌ها و آهنگ‌هایی که برای ارکستر، هارمونیزه و تنظیم کرده است. ساخت موسیقی فیلم مرتضى حنانه از اولين کسانى است که ساختن موسيقى فيلم را در قالب کار حرفه اى در ايران آغاز کرد. موسيقى متن براى فيلمهاى: کاکو در سال 1349 صمد و فولادزره در سال 1350 جعفرخان از فرنگ برگشته در سال 1365 مجموعه تلويزيونى هزاردستان در فاصله سالهای 1359 تا 1366 چند مستند از ابراهيم گلستان 
مرتضی در اولين جشن هنر شيراز در سال 1346، پس از اجراى اثرى از خود، موفق به اخذ جايزه "گراند مانسيون اسپسيال" شد و در دومين جشن هنر شيراز در سال 1347 قطعه او به نام "کاپريس" براى پيانو و ارکستر سمفونيک، به رهبرى "فرهاد مشکات" و با پيانوى "لوست مارتيروسيان"، اجرا شد. وی در سال 1350 ش جايزه بهترين موسيقى متن فيلم را براى فيلم "فرار از تله" گرفت. 
نظريه مرتضى حنانه در موسيقى نوين ايرانى، "هارمونى زوج" است. وى با اين نظريه در جهت ارکستره کردن موسيقى ايرانى تلاش مى کرد و معتقد بود هارمونى زوج، با در برداشتن حالات گوناگون موسيقى ايرانى، مى تواند به خوبى جوابگوى نياز اين موسيقى چند صدايى باشد. با اين حال وى هيچگاه به تشريح دقيق اين نظريه نپرداخت و نحوه کاربرد آن در موسيقى ايرانى و نظام محاسبه آکوردها و تسلسل آنها را توصيف نکرد. 
قطعاتى که مرتضی حنانه ساخته است بيشتر سازى است تا آوازى. وى به پيروى از استادش، "پرويز محمود"، به رنگ آميزى و جلوه هاى ويژه ارکسترى بسيار توجه داشت، اما به استفاده از سازهاى ايرانى و فواصل و پرده هاى موسيقى سنّتى و نيز زيورها و زينتهاى نغمگى خاص موسيقى ايران چندان علاقه اى نداشت. او افزون بر گرايش به ساخت موسيقى فيلم و نوشتن موسيقى سمفونيک، براى ترانه هاى ايرانى و موسيقى مجلسى نيز ملودى مى ساخت. 
وجه تمايز موسيقى حنانه با آثار ديگر آهنگسازان ايرانى، نوع صدا دهندگى آن در ارکستر است که درباره قرابت و تأثير صوتى آن در موسيقى ايرانى، نظريات متفاوتى بيان شده است. ديگر وجه تمايز موسيقى وی، بيشتر به هارمونيهاى او و سازآرايى یا ارکستراسيونهاى او مربوط است تا فرازهاى ملوديک يا چگونگى تلفيق شعر و موسيقى. 
مرتضی حنانه در تاریخ 24 مهر سال 1368 بر اثر بیماری سرطان درگذشت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۱۲

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۱۴

اسناد و مراجع