محمد حسن گنجی در سال 1291 در شهرستان بیرجند متولد شد. پدر وی، ابوتراب مدتها نایب الحکومه شهر "قاین" بود. ‎افراد خانواده وی در خدمت امرای قاینات (بیرجند) یعنی ‏خاندان علم بودند.پدرش به‎ ‎کشاورزی و دامپروری اشتغال داشت. وی سه برادر و دو خواهر داشت که چهار نفر‎ ‎آنها در مدارس محلی بیرجند به تدریس اشتغال‎ ‎داشتند.وی دکترای خود را در رشته جغرافیا از آمریکا گرفت و اولین شخصی بود که جغرافیای نوین را وارد برنامه‌های دانشگاهی ایران کرد. دکتر محمد حسن گنجی بینانگذار سازمان هواشناسی ایران بود و در سال 2001 به عنوان دانشمند برتر جهان انتخاب شد.وی در سال 1391 در 100 سالگی درگذشت. 
حسن گنجی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و پس از آن برای ادامه تحصیل به تهران مهاجرت کرد. در تهران به دارالمعلمین عالی رفت و در‎ ‎رشته تاریخ و جغرافیا تحصیل کرد و به درجه کارشناسی ‏نائل آمد.سپس در حدود سال 1312 به‎ ‎عنوان دانشجوی برگزیده به اروپا اعزام شد و در دانشگاه ویکتوریا منچستر انگلستان به تحصیل ادامه داد و در سال 1317، لیسانس تخصصی خود را در جغرافیا اخذ کرد.در سال دوم ماندن درانگلستان بود که پس از یک‎ ‎‏‌سال مطالعه و بررسی رشته‌های گوناگون، ‏تصمیم خود را گرفت که در زمینه جغرافیا‎ ‎کار کند و از آن زمان تاریخ برای او در درجهٔ دوم اهمیت ‏قرارگرفت.گنجی در آن سال در‎ ‎گروه تخصصی جغرافیا در دانشگاه منچستر نام‌ نویسی کرد و پس از چهارسال ‏توانست لیسانس‎ ‎تخصصی و ممتاز در جغرافیا‎ ‎را به دست آورد که برابر کارشناسی ‌ارشد به‎ ‎شمار می‌آمد.وی دلیل گرایش خود را به جغرافیا و به ویژه هواشناسی، دو رویداد‎ ‎خشکسالی و سیلی می‌داند که ‏در روزگار کودکی و نوجوانی در زادگاهش رخ داد و باعث‎ ‎آسیب زیادی به روستاییان شده بود.وی در سال 1331 مجددا با استفاده از بورس تحصیلی عازم آمریکا شد و مدرک دکتری خود را در رشته جغرافیا، از دانشگاه "کلارک" دریافت کرد. پایان نامه دکتر گنجی درباره آب و هوای ایران به زبان انگلیسی به چاپ رسیده‌ است. 
دکتر گنجی از سال 1317 تا 1354 در دانشگاه تهران به تدریس اشتغال داشت و به اولین شخصی که جغرافیای نوین را وارد برنامه‌های دانشگاهی کرده‌ است، شناخته می‌شود. وی با درجه استادی در سال 1358 بازنشسته شد.وی مراحل دانشگاهی را از دبیری تا معاونت دانشگاه طی کرده و در سال 1354 با اخذ درجه استادی ممتاز بازنشسته شده‌ است.پدر علم جغرافیای ایران دارای 130 اثر برجسته علمی و تخصصی به زبان‌های فارسی و انگلیسی و تربیت کننده 11 نسل استاد عالی در حوزه جغرافیا است. 
حسن گنجی از سال 1335 تا 1347 مدیریت اداره کل هواشناسی را عهده ‌دار بود و به عنوان بینانگذار سازمان هواشناسی ایران نیز شناخته ‌شد.وی در دهه 40 شمسی ریاست منطقه آسیا را در سازمان هواشناسی عهده‌ دار بود و از همان سال رابطه خود را با همان سازمان حفظ کرد. از دکتر گنجی چندین کتاب از جمله اطلس اقلیمی ایران و بیشتر از 100 مقاله به زبان‌های فارسی و انگلیسی منتشر شده است. 
استاد گنجی در زمان جنگ در ستاد بسیج مسئولیت بررسی و ارزیابی نقشه جبهه‌های جنگ را بر عهده داشت. علاوه بر این از سال 1368 تا 1372 مشاور رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح‎ بود و از سال 1373 نیز با سمت مشاور دانشکده علوم زمین‏‎ ‎دانشگاه شهید بهشتی در طراحی و ‏اجرای برنامه‌ها مشارکت داشته‌ است. 
دکتر گنجنی که به پدر علم جغرافیای ایران شهرت دارد، در سال 2001 از سوی سازمان جهانی هواشناسی به عنوان دانشمند برتر جهان و دانشمند سال هواشناسی معرفی شده است.وی در بیست و نهمین کنگره ‏اتحادیه بین‌المللی جغرافیایی در کره‎ ‎جنوبی در سال 2000 میلادی به عنوان یکی از 15 جغرافیدان ‏برجسته جهان شناخته شد و‎ ‎سازمان هواشناسی جهانی، جایزه علمی سال 2001 خود را به وی اعطا ‏کرد. 
برخی از مربیان و استادان‎ ‎دکتر گنجی عبارتند از:میرزا احمد نراقیشیخ ‏احمد سلیمانی‎ ‎نراقیکلنل علینقی وزیریمفیدالملکسیدرضی حسین (ناظم هندی)عباس اقبال‏‎ ‎آشتیانیماژور مسعودخان کیهانبدیع‌الزمان فروزانفرسیدمحمدکاظم عصاردکتر‎ صادق رضازاده شفقعبدالحسین شیبانی وحیدالملکدکتر عیسا صدیقدکتر اسدالله‎ ‎بیژنو‎... 
عضو مادام العمر انجمن جغرافیائی انگلستانعضو سابق انجمن سلطنتی مردم‎ ‎شناسی انگلستان و ایرلندعضو شورای عالی آمارعضو هیأت تحریریه دائره المعارف‎ ‎بریتانیاعضو افتخاری انجمن ‏آمریکایی پیشرفت علومعضو شورای عالی مردم شناسی‎عضو انجمن جغرافیائی کشورهای آسیا و ‏آفریقاعضو کمیته ملی آبشناسی (یونسکو)عضو هیأت ممیزه دانشگاه تهرانعضو کمیسیون ‏بورسهای دانشگاهیعضو کمیسیون‎ ‎همکاری فرهنگی ایران و فرانسه (دانشگاهی)عضو کمیته ‏جغرافیائی فرهنگستان ایران‎عضو شورای عالی جغرافیائی وابسته به سازمان جغرافیائی کشورعضو کمیته‎ ‎برنامه ریزی وزارت آموزش و پرورشعضو هیأت امنای مدرسه عالی بازرگانی رشتعضو هیأت امنای مدرسه عالی فنی تهران‎عضو ‏اتحادیه انحمن‌های علمیرئیس اولین کنگره جغرافیدانان ایران 1352عضو‎ ‎شورای دانشگاه ‏تهراناولین رئیس انجمن جغرافیدانان ایران 1353 تا ‏‎ 1357 
دکترمحمدحسن گنجی پدر جغرافیای نوین ایران در 30 تیر 1391 در تهران در گذشت و پیکرش در "بیرجند" واقع در خراسان جنوبی به خاک سپرده شد. 
جنگ و جغرافیا یا روابط دول بزرگ در اقیانوسیه. تهران، بنگاه پروین،1321بشر چیست. ترجمه از آثار مارک توابن. تهران چاپ سوم، بنگاه افشاری،1351جغرافیا سال پنجم ابتدایی (با همکاری جسین خلیلی‌ فر). تهران، بنیاد فرانکلین،1337جغرافیا ششم ابتدایی با همکاری حسین خلیلی ‌فر. تهران، بنیاد فرانکلین،1337آمار بارندگی ایران. تهران، مرکز تحقیقات علمی مناطق خشک دانشگاه تهران، 1338کتاب‌های جغرافیای دبیرستان از سال اول تا سال ششم (با همکاری گروه‌ مؤلفان). دهه‌ 1340فهرست مقاله‌های جغرافیایی (با همکاری جواد صفی‌نژاد). تهران، دانشکده‌ ادبیات دانشگاه تهران، 1341  جغرافیای ایران (چهار فصل در جلد اول ایرانشهر). تهران، نشریه شماره‌ 22 کمیسیون ملی یونسکو، 1342اطلس اقلیمی ایران. تهران، مؤسسه جغرافیای دانشگاه تهران، 1346مجموعه‌ی 33 مقاله‌ جغرافیایی. تهران، بنیاد جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب، 1353جغرافیا در ایران از دارالفنون تا انقلاب اسلامی. مشهد، آستان قدس رضوی، 1367تاریخچه‌ جغرافیا در تمدن اسلامی. تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1368نامه‌هایی از قهستان (ترجمه و تعلیق). مشهد، مرکز خراسان ‌شناسی، 1379 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۰:۵۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۱:۰۱

محمد حسن گنجی

خلاصه زندگی نامه

 محمد حسن گنجی، پدر علم جغرافیای ایران که در سال 2001 به عنوان دانشمند برتر جهان و دانشمند سال هواشناسی انتخاب شد. وی بنیانگذار سازمان هواشناسی ایران و اولین شخصی بود که جغرافیای نوین را وارد برنامه‌های دانشگاهی ایران کرد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع