محمد ثریّا، در سال 1261 هجری قمری (1845 میلادی) در استانبول به دنیا آمد. پدرش "محمد حُسنی بیگ" کارمند دولت بود. وی پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و آموختن زبانهای عربی و فارسی و اندکی فرانسه، در سال 1279 در دارالترجمه "باب عالی"، شروع به کار کرد و از اعضای هیئت تحریریه روزنامه "جریده حوادث" شد و از سال 1293 انتشار جزوه نخستین از اثرش، "نخبه الوقایع"، را آغاز کرد. چون فعالیتهایش مورد توجه قرار گرفت، در سال 1304، با فرمان "سلطان عبدالحمید دوم" به عضویت مجلس معارف شورای تعلیم و تربیت در آمد و تا پایان عمر در این مقام باقی ماند و سرانجام در سال 1326 هجری قمری (1908 میلادی) درگذشت. 
معروف ترین اثر محمد ثریا، "دایره المعارف سجلّ عثمانی"، محصول سالها یادداشت برداری از نسخ خطی و اسناد و مدارک پراکنده در کتابخانه ها و سنگ قبرهای قبرستانهای مختلف استانبول است. این اثرِ چهار جلدی که در فاصله سالهای 1308 تا 1315 به چاپ رسیده، مشتمل بر آثار و احوال اغلب شخصیتهای صاحب نام عثمانی، در زمینه های مختلف علم و ادب و هنر و سیاست است. وی گاهی به شرح احوال رجال و مشاهیر اسلامی غیرعثمانی نیز پرداخته است. این اثر، همچنین در بر دارنده اطلاعاتی دست اول در باره بعضی از شخصیتهای درجه چندم و گمنام بوده که در هیچ منبع دیگری پیدا نمی شود. این امتیاز، به رغم اشتباهات و اغلاط مطبعی و آشفتگیهایی که در کتاب هست، سبب شده که بعدها هم از آن به عنوان یک کتاب مرجع در تاریخ و فرهنگ عثمانی استفاده کنند. تکمله سجلّ عثمانی گویا خود مؤلف پس از انتشار "دایره المعارف سجلّ عثمانی"، به منظور تصحیح و استدراک و تکمیل آن، ذیلی بر "سجل" نوشته است که به ادعای "خلیل ادیب"، یکی از دوستان وی، مشتمل بر ده جلد بوده است. اما "محمدطاهر بروسه لی" تکمله "سجلّ عثمانی" را دو جلد و ذیل الذیل را یک جلد ذکر کرده است. "محمد زکی پاکالین" نیز ذیلی بر سجلّ عثمانی نوشته که نسخه خطی آن در نهاد تاریخ ترک نگهداری می شده است و ظاهراً هیچ وقت به چاپ نرسیده است. 
تعداد تألیفات محمد ثریا را بیش از چهل جلد ذکر کرده اند. تمام دست نوشته های آثار و یادداشتهای او از نسخ خطی و سنگ قبرها، در جریان آتش سوزی سال 1334 استانبول طعمه حریق شد. آثار که به محمد ثریا نسبت داده اند عبارت اند از: - دایره المعارف سجلّ عثمانی - نخبه الوقایع - تاریخ محمد ثریا، در نه جلد، که در بر دارنده حوادث دوران پادشاهی سلاطین عثمانی از" سلطان محمود دوم" تا مرگ "سلطان عبدالعزیز" است. - تاریخ اسلام در ده جلد - برهان الشرق یا لغات خمسه در هفت جلد که فرهنگ لغات عربی، فارسی، ترکی عثمانی، ترکی جغتایی و تاتاری است. - تألیفاتی در حدیث و قرآن - چهار رمان 
این اثر، نخستین اثر چاپ شده محمد ثریا، کتابی است دو جلدی در تاریخ انتصاب و تعیین رجال عثمانی به مقامات دولتی و تاریخ درگذشت آنان، از سال 1247 تا 1292، لیکن بخش چاپ شده آن شامل اطلاعاتی تا آخر سال 1269 است. مآخذ اصلی این اثر روزنامه های "تقویم وقایع"، نخستین روزنامه ترکی که از جمادی الاخره 1247 انتشار می یافت، و جریده حوادث بود. نسخه ای از بخش چاپ نشده آن در نهاد تاریخ ترک نگهداری می شده است. 
محمد ثریا در ذیحجه 1326 هجری قمری درگذشت. وی را در گورستان "قره جه احمد" در محله اسکودار استانبول به خاک سپردند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۶:۵۰

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۶:۵۱

محمد ثریا

خلاصه زندگی نامه

 محمد ثریّا، زندگینامه نویس و محقق مشهور ترک در قرن 19 که صاحب اثر دایره المعارف سجلّ عثمانی بوده است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع