تقی الدین محمد بن پیرعلی بِرگِوی یا برگیلی، در سال 929 ه.ق، در شهر "بالیکَسیر" در ترکیه امروزی به دنیا آمد. وی  پس از اتمام تحصیلات، در مدارس علوم دینی استانبول، به تدریس پرداخت و پس از اخذ انابه (توبه نامه) از "عبدالرحمان قره مانی"، از شیوخ "بیرامیه"، به مسلک تصوف درآمده و مدتی در سمت "قسام عسکری" خدمت ‏کرد. برگوی پیرو فقه حنفی و اعتقاد ماتریدی بوده و در امور دینی بسیار جدی، عمل می‏نمود. آثار وی در زمینه‏های مختلف علوم اسلامی از جمله تفسیر در مقاله ذکر شده، که از مهمترین آثار این عالم عثمانی میتوان: "العوامل یا العوامل الجدیده"، "اظهارالاسرار"، امعان الانظار" و "الطریقه المحمدیه" را نام برد. 
برگوی نزد پدر، که عالم، فاضل، مدرس و از منتسبان به خانقاه بوده، به کسب دانش پرداخته و در اندک زمانی بر اقران برتری یافت و به استانبول رفت. وی در آن شهر، نزد "کوچوک شمس الدین افندی" درس خوانده و وارد مدرسه خاصِّگی (ویژه درباریان) شد. برگوی هم چنین به علمای مشهور زمان خود، از جمله، "اخی زاده محمد افندی" و سپس به "عبدالرحمان افندی" معروف به "قِزِل مُلا "(ملای سرخ) پیوست. 
برگوی در پایان تحصیل، در مدارس علوم دینی استانبول به تدریس پرداخته و پس از اخذ "انابه" (توبه نامه) از "عبدالرحمان قره مانی"، از شیوخ "بیرامیه"، به سلک تصوف درآمده و به همت استاد "عبدالرحمان افندی"، به سمتِ "قَّسامِ عسکری" (حفظ اموال وفیات ینی چری) "اَدِرنه" منصوب شد. چندی نگذشت که به فکر ترک سمت دولتی و تدریس افتاد، ولی استاد وی، به انصراف کامل برگوی از وعظ و تدریس رضایت نداد. برگوی براثر لیاقت علمی، بزودی نام و آوازه یافته و از اطراف و اکناف، طلاب فراوانی به محضرش شتافتند. او تا پایان عمر، در شهر "بِرگی" به وعظ و تدریس و تألیف مشغول بوده و به همین سبب، به "برگوی" شهرت یافت. 
برگوی پیرو فقه حنفی و اعتقاد ماتُریدی بوده، و برای حفظ شریعت با هرگونه بدعتی مخالفت می‌ورزید و هرگز حاضر نمی‌شد که به خاطر حفظ مقام از کمترین سهل انگاری در امور دینی چشم بپوشد، تا جایی که در اواخر عمر، از برگی به استانبول رفته و در پی ارشاد "محمد پاشا"، وزیر اعظم، برآمد. تعصب بر امور مذهبی برگوی از آن ‌جا که در امور مذهبی فوق العاده تعصب داشته، کوچکترین انحراف از شریعت را تاب نمی‌آورد و در رساله‌هایی که می‌نوشت بویژه اجیر کردن کسی برای تلاوت قرآن یا دریافت اجرت برای ادای فرایض به نیابت را حرام اعلام می‌کرد و به همین سبب، با علمای زمان در مجادله و مناقشه بود. "شیخ الاسلام ابوالسعود افندی" نیز، به محض پی بردن به این ‌که پیشنهادهای برگوی به اوقاف زیان خواهد رساند، خلاف او فتوی داد و "بلال زاده" در این راه مدعی شده که اعمال برگوی ناشی از ریاکاری بود. 
برگوی حدود شصت اثر در صرف و نحو، اخلاق و تصوف، فقه، عقاید، تفسیر و قرائت، و حدیث دارد که بیشتر به عربی و چند تایی به ترکی بود. مهمترین آن‌ها از این قرار است : 1- العوامل یا العوامل الجدیده، رساله ای مختصر در نحو، به عربی، که نخستین بار در استانبول در سال 1234 ه.ق به چاپ رسیده است و بر آن چندین شرح و حاشیه نگاشته اند. 2- اظهارالاسرار، اثری در نحو، به عربی که نخستین بار در استانبول در سال 1219 ه.ق، چاپ شد. این کتاب شروح و حواشی متعددی دارد که مشهورترین آن‌ها نتایج الافکار، مشهور به "شرح آطه لی"، تألیف "آطه لی شیخ مصطفی" بود. 3-امعان الانظار، شرحی بر المقصود، کتاب مشهور در صرف و نحو عربی. این شرح در 952 تألیف و نخستین بار در "بولاق" در سال 1207 چاپ شد. 4-کفایه المبتدی، کتابی عربی در صرف. براین کتاب، "سلیمان سرّی" شرحی به نام "کفایه المنتهی فی شرح کفایه المبتدی" و "احمد قوش آطه ای"، شرحی با عنوان "عنایه المبتغی" نوشت. 5-امتحان الاذکیاء، به عربی، در نحو. این کتاب شرحی بر "لُبّالالباب فی علم الاِعراب قاضی بیضاوی" که خود تلخیصی از "الکافیه ابن الحاجب المصر" بود. 6-شرح الامثله، برخلاف عقیده رایج که حاکی از ناشناخته بودن مؤلف آن است، "بروکلمان"، براساس نسخه موجود "شرح الامثله" در "واتیکان"، آن را شرحی بر "الامثله الفضلیّه" می‌داند که برگوی نوشت. 7-الطریقه المحمدیه، اثری بسیار مشهور درباره اخلاق و تصوف، به عربی، که نخستین بار در استانبول در سال 1260 ه.ق چاپ شد. 8-جَلاءُالقلوب، رساله ای در تصوف که در 7 ذیحجه 971 ه.ق به پایان رسیده، و "اسحاق بن حسن الزنجانی" (ضیاءالقلوب) و "عبدالسلام القیصری" (شفاءالقلوب) برآن شرح نوشته اند. 9-وصیتنامه یا رساله برگوی کتابی مختصر در فقه که نخستین بار در استانبول در سال 1218 ه.ق چاپ شد. دیگر کتب برگوی دیگر کتب برگوی در فقه و عقاید و تفسیر و قرائت و حدیث عبارت‌اند از: -السیف الصارم فی عدم جواز وقف المنقول و الدراهم -ایقاظ النائمین و افهام القاصرین -انقاذالهالکین -مُعد ِّ لُالصَّلات -ذُخْرالمتأهلین والنّساء فی تعریف الاَطهار و الدّماء -احوال اطفال المسلمین -زیارت القبور -تفسیر سوره البقره  -الدُّرالیتیم -رساله فی اصول الحدیث -الاربعون -کتاب الایمان والاستحسان هم چنین "حاجی خلیفه"و "بروکلمان"، لغتنامه ای فارسی به ترکی، به نام "صحاح عجمیّه"، به برگوی نسبت داده‌اند که "نهال آتسز"، با استناد به نسخه ای از آن در کتابخانه اسمی "خان سلطان" که در صفحه آخر آن تاریخ 913، به عنوان سال تألیف یا استنساخ داده شده و شانزده سال پیش از تولد برگوی را نشان می‌دهد، خطا بودن این انتساب را مطرح کرد. کتاب دیگری به نام "روضات الجنات فی اصول الاعتقاد" به برگوی نسبت داده شده که "محمود اسعد افندی" (صیدی شهری) آن را به ترکی ترجمه و منتشر کرد ه، این کتاب، در واقع، اثر "حسن کافی آقحصاری"، از اهالی "بوسنه"، بود. 
برگوی سرانجام در سال 981 ه.ق، در پنجاه و سه سالگی در "برگی" به بیماری وبا درگذشت. آرامگاه وی در محله "چای آن شهر"، زیارتگاه عموم است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۴۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۴۸

محمد بن پیرعلی برگوی

خلاصه زندگی نامه

 تقی الدین محمد بن پیرعلی بِرگِوی یا برگیلی، از علمای عثمانی، قرن دهم هجری بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع