محمد بن علی بن محمد حصكفی دمشقی، معروف به "علاء الدين حصكفی"، مشهور به "حَصْکَفی"، در  سال 1021 یا 1025 ه.ق، در "دمشق" زاده شد. اصالتاً اهل "حِصْن کَیفا" در "ترکیه" بود، از این‌ رو به "حَصْکَفی" مشهور شد. وی تحصیلات خود را در حوزه علوم دینی ابتدا نزد پدرش آغاز و سپس برای فراگیری سطوح بالاتر به "رمله" و "بیت المقدس" رفت و از محضر اساتید چون "محاسنی" و "رملی" نیز حدیث شنید. علاءالدین، بنا به نقل شاگردش "محبی"، ابتدا فقیر بود، ولی پس از سفر به "روم" (قسطنطنیه) در سال 1073 ه.ق، و اقبال یکی از وزیران دولت عثمانی به او، وضع مالی ‌اش خوب شد. وی پس از چندی به مناصب علمی و اجتماعی از جمله افتا و قضا، سرپرستی مدارس دینی و منصب امام جماعت دست یافت. از حصکفی آثار متعددی برجای مانده که مشهورترین آن‌، "الدرّالمختار"، در شرح "تنویرالابصار محمد بن عبداللّه تمرتاشی" نیز بود، وی سرانجام در سال 1088 در "دمشق" درگذشت و در "باب الصغیر" دفن شد. 
علاءالدین حصکفی، علوم دینی را نخست در "دمشق" نزد پدرش و "محمد افندی ‌محاسنی" و سپس در "رَملَه" نزد "خیرالدین رَملی" فراگرفت. وی از "محاسنی" و "رملی" حدیث نیز شنید و اجازه نقل حدیث دریافت کرد. همچنین در "بیت‌المقدّس" از "فخر بن زکریا مقدسی" و در "مدینه"، در مسیر حج، از "صفی قَشاشی" حدیث شنید. از دیگر مشایخ حدیثی او، "منصور بن علی سطوحی"، "ایوب خلوتی" و "عبدالباقی حنبلی" نیز بودند. 
علاءالدین حصکفی، پس از کسب مدارج علمی در حوزه علوم حدیث، به تدریس و تربیت شاگردان بسیاری پرداخت، چنان ‌که از آثارش برمی ‌آید، وی بیشتر همّ خود را مصروف ترویج و تدریس فقه حنفی کرد و یادگیری آن را بر دیگر علوم اسلامی ترجیح ‌داد. وی هم چنین یادگیری فلسفه، منطق، موسیقی، شعبده و تنجیم را حرام دانست. مهمترین شاگردان حصکفی عبارتند از: -اسماعیل‌ بن علی حائک -درویش حلوانی -اسماعیل‌ بن عبدالباقی کاتب -عمر بن مصطفی وزان 
در کارنامه علمی و اجتماعی علاءالدین حصکفی، داشتن منصب امامت جماعت، افتا و قضا در شهرهای "دمشق" و "حماه" و "صیدا"، احراز کرسی تدریس، سرپرستی مدارس دینی و تربیت شاگردان بسیار و تألیف آثار ارزشمند ثبت شد. هم چنین وزیر عثمانی، پس از فتح شهر "قندیه"، حصکفی را مأمور کرد تا خطبه پیروزی بخواند و همین امر بر شهرت حصکفی افزود. 
مشهورترین آثار علاء الدین حصکفی عبارتند از: -الدرّالمختار، در شرح "تنویرالابصار محمد بن عبداللّه تمرتاشی"، در فقه حنفی -الدُّرُ المُنتَقی فی شرح المُلتقی، در شرح "مُلتَقَی الابحُر ابراهیم حلبی" (متوفی 956 ه.ق) در فقه حنفی -حاشیه بر تفسیر بیضاوی از سوره بقره تا سوره اسراء؛ -تعلیقه بر صحیح بخاری -مختصر الفتاوی الصوفیه -الجمع بین فتاوی ابن‌ نجیم (جمع التِمِرتاشی و جمع ابن‌صاحبها) -شرح قَطْر النَدی ابن ‌هشام انصاری در علم نحو 
علاء الدین حصکفی پیش از نوشتن "الدرّالمختار"، طرح تألیف اثری مبسوط را در شرح "تنویرالابصار"، به نام "خزائن ‌الاسرار و بدائع الافکار"، در 10 جلد در سر داشت، ولی پس از تألیف جلد اول آن، از طرح خود منصرف شده و این اثر موجز را نوشت. اهمیت الدر المختار الدرّالمختار مشتمل بر مقدمه ‌ای نسبتآ طولانی با مطالب متنوع و 55 باب، از کتاب "الطهاره تا کتاب الفرائض" بود، این کتاب در فقه حنفی اهمیت ویژه‌ای داشته و فقهای بسیاری از جمله "خلیل‌ بن محمد فتال"، "عبدالرحمان‌ بن ابراهیم" معروف به "ابن‌عبدالرزّاق" و "احمد بن محمد طَحْطاوی"، بر آن شرح یا حاشیه نوشتند. مهم‌ترین حاشیه بر الدرّالمختار مهم ‌ترین حاشیه بر الدرالمختار، "حاشیه ابن‌ عابدین" (متوفی 1252 ه.ق) به نام "ردّالمحتار علی الدرّالمختار" و تکمله آن از فرزند ابن‌ عابدین، "محمد علاءالدین" (متوفی 1306 ه.ق)، است. "ابن ‌عابدین" در این حاشیه به دیگر حاشیه‌ های مهم "الدرّالمختار" نیز توجه داشت و آن‌ها را ضمیمه حاشیه خود کرد. "الدّرالمختار" هم چنین، اولین بار در 1223 ه.ق، در "هند" چاپ سنگی شد و پس از آن بارها به همراه حاشیه "ابن ‌عابدین" به ‌چاپ رسید. 
علاءالدین حصکفی سرانجام در سال 1088 در "دمشق" درگذشت و در "باب الصغیر" دفن شد. "محبی" درباره احوال روحی او قبل از مرگ مطالبی آورده و آنها را دلیل بر حسن عاقبت او دانست. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۱:۳۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۱:۳۶

محمد بن علی حصکفی

خلاصه زندگی نامه

 محمد بن علی بن محمد حَصْکَفی دمشقی، معروف به علاءالدين حصكفی و مشهور به حصکفی، فقیه، محدّث، مفسر و مفتی احناف دمشق در قرن یازدهم ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع