حکیم میرزا محمد سعید خان قمی فرزند حکیم محمد باقر قمی از حکمای بلند پایه وشعرای گران مایه سده یازدهم و دوازدهم هجری است. از تاریخ تولد این حکیم به نام شیعی، اطلاعی در دست نیست ولی سال وفات او را به سال 1103 ق و در شهر قم ثبت کرده‏ اند. از حکیم قمی در تذکره‏ها و منابع تاریخی و حکمی به نام‏های مختلفی یاد شده است از قبیل: حکیم کوچک و قاضی سعید، وی در شعر نیز از سه تخلص استفاده کرده است: تنها، حکیم و سعید. وی صرف‏نظر از مقام والایی که در حکمت نظری داشته، در شاعری، طبابت، فن حدیث، تفسیر و عرفان نیز در شمار سرآمدان روزگار خود به شمار می‏رفته است و ازآثار گران‏سنگی که از این شخصیت ممتاز شیعی به یادگار مانده می‏توان به جامعیت و درعین حال دقت نظری که در معارف اسلامی داشته، پی برد. حکیم قمی عالمی عارف، متشرع ربانی و حکیم، ادیب کاملی بود که به عرفان وتصوف، میل مفرط داشته و در اسماءُ الله‏ قایل به اشتراک لفظی بوده، در همین موضوع دورساله عربی و پارسی تألیف داده و نام همین رساله فارسی کلید بهشت است. قاضی سعید، مدتی متصدی قضاوت قم بوده که حکایت از مهارت وی در علوم دینی می‏باشد. سالهای پایانی عمرش را در  شهر مقدس قم اقامت داشت و در همانجا وفات نمود. وفاتش مطابق آنچه که در عنوان حاشیه اثولوجیا از کتاب ذریعه آمده است در سال 1103 ق (1071 ش) می باشد. 
به طوری که از منابع متقن تاریخی به دست می‏آید، برادر بزرگ این حکیم قمی نیز به نام میرزا محمد حسین از علمای بزرگ زمان خود به شمار می‏رفته و از اطبای دربار شاه عباس ثانی بوده است. شیخ محمد حسین از اکابر علمای عصر خود و از شاگردان ملا رجبعلی حکیم تبریزی بود، تفسیر بزرگی بر قرآن مجید نوشته که حاکی ازتبحر وی می‏باشد. وی در اواخر قرن یازدهم درگذشته است ولی سال آن معلوم نیست. 
حکیم قمی از شاگردان ممتاز ملا محسن فیض کاشانی، ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملارجبعلی تبریزی بوده است و در پایه ‏ای از مراتب علمی و معرفتی قرار داشته که طبق نوشته مورخان و تذکره ‏نویسان، علمای به نام آن روزگار و نیز شاه عباس ثانی و درباریان وی، به زیارت او در قم می‏شتافتند و در محضر وی زانو می‏زدند. 
حکیم قمی به خاطر حذاقت و مهارتی که در امر طب داشته، در شمار اطبای دربار شاه عباس ثانی درآمده و مورد تکریم و احترام او و درباریان او بوده است. متأسفانه این حکیم عالی‏قدر قمی علیرغم تجلیل و بزرگداشت مقام علمی وی توسط خاصان روزگار و کارگزاران حکومتی، همیشه در مظان حسادت بی‏مایگان عصرخود که تاب برابری با او را نداشته‏ اند قرار می‏گرفته و از ناحیه این گروه دراذیت و آزار روحی بوده است. نوشته‏اند که همزمان با جلوس شاه سلیمان صفوی جانشین شاه عباس دوم، بدگویی بدخواهان حکیم قمی در پادشاه عشرت ‏طلب صفوی مؤثر افتاد و به دستور وی این حکیم عالی‏قدر در قلعه الموت زندانی شد، و پس از رهایی از زندان، برای همیشه در شهر قم مقیم می‏شود و اوقات خود را صرف مطالعه و طاعت و بندگی خدای متعال می‏سازد. 
الاربعون حدیثا، که در سن سی سالگی تألیف شده و شرح چهل حدیث در معارف و مشحون از تحقیقات علمی است. الاربعونیات لکشف انوار القدسیات (این کتاب از مصنفات ممتاز و برجسته می‏باشد و در آن، چهل رساله خود را که در چهل باب از ابواب معارف و تحقیقات و هریکی اسم خاصی داشته مثل: روح الصلوة و فواید رضویه و حدیقه وردیه و ... جمع کرده و به همین اسم، نامگذاری کرده است) اسرار الصلوة (در حاشیه شرح هدایه ملاصدرا) اسرار الصنایع (در صناعات خمسه قیاسیه منطقیه (شعر و خطابه و جدل و برهانو مغلطه) و به تصریح خودش از صناعیه میرفندرسکی سالف الترجمه هم استفاده نموده است.) حاشیه اثولوجیای ارسطو حاشیه شرح اشارات خواجه الحدیقة الوردیه و السوانح المعراجیه (از رساله‏های چهل‏گانه اربعینات) حقیقة الصلوة روح الصلوة (از رساله‏های اربعینات) شرح توحید صدوق شرح حدیث بساط شرح حدیث غمام فواید رضویه (از رساله‏های اربعینات) کلید بهشت (رساله‏ ای است پارسی در اشتراک لفظی اسماءالله)  
شیوه حکیم میرزا محمد سعیدخان قمی در غزل، سبک عراقی است که هرازگاه با رگه‏هایی از سبک اصفهانی (هندی) جلوه بدیعی پیدا می‏کند. اشعار وی در قالب مثنوی و رباعی و قصیده و ... می باشد. از دیوان ده‏ هزار بیتی او که تنها ابیاتی از آن در دسترس است، می‏توان به پایگاه والای ادبی این حکیم بزرگوار قمی پی ‏برد.  
قاضی سعید، مدتی متصدی قضاوت قم بوده که کاشف از تبحر وی در شرعیات نیزمی‏باشد و در آن شهر مقدس اقامت داشت تا به رحمت ایزدی نایل گردید. وفاتش مطابق آنچه در عنوان حاشیه اثولوجیا از کتاب ذریعه تصریح شده در سال 1103 ق (1071 ش) بوده است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۱:۴۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۱:۵۰

قاضی سعید قمی

خلاصه زندگی نامه

 محمد سعید بن محمد مفید قمی معروف به قاضی سعید و ملقب به حکیم کوچک، از بزرگان علمای امامیه و مفاخر فضلای حدیث و حکمت و فنون ادبی در قرن 11 و 12 هجری بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع