جستجو در مطالب و اشخاص
فریدون تَوَلَّلی، متخلص به "فریدون" در سال 1298 ش در شیراز زاده شد. پدرش، "جلال"، از اعیان و ملّاکان فارس بود. وی در شش سالگی مادرش را از دست داد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شیراز گذراند. در دبیرستان، "بهاءالدین حسام زاده" پازارگاد، "مهدی حمیدی شیرازی" و "محمدجواد تربتی" در پرورش استعداد شاعری و نویسندگی او مؤثر بودند. فریدون پس از فارغ التحصیل شدن در رشته ادبی، به تهران آمد و در رشته باستان شناسی از دانشگاه تهران لیسانس گرفت. در سال 1320 ش در اداره فرهنگ فارس در امور باستان شناسی مشغول به کار شد. تولّلی از نخستین طرفداران نوآوریهای "نیمایوشیج" در شعر فارسی بود و با خواندن "افسانه" نیما به شعرنو گرایید. او شعر"پشیمانی" را با الهام از شعر "ویلیام باتلر ییتس" در وزن "افسانه" سرود. در دوره دوم مجله "سخن"، شعر "مریم" را چاپ کرد که ظاهراً نخستین اثر او در قالب نو بود که جنبه سیاسی و اجتماعی نداشت. فریدون با موسیقی خوب آشنا و مدتها شاگرد "صبا" بود و پیانو و ویلن نیز می نواخت. وی در سال 1364 ش درگذشت. 

فریدون تَوَلَّلی، متخلص به "فریدون" در سال 1298 ش در شیراز زاده شد. پدرش، "جلال"، از اعیان و ملّاکان فارس بود. وی در شش سالگی مادرش را از دست داد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شیراز گذراند. در دبیرستان، "بهاءالدین حسام زاده" پازارگاد، "مهدی حمیدی شیرازی" و "محمدجواد تربتی" در پرورش استعداد شاعری و نویسندگی او مؤثر بودند. فریدون پس از فارغ التحصیل شدن در رشته ادبی، به تهران آمد و در رشته باستان شناسی از دانشگاه تهران لیسانس گرفت. در سال 1320 ش در اداره فرهنگ فارس در امور باستان شناسی مشغول به کار شد. تولّلی از نخستین طرفداران نوآوریهای "نیمایوشیج" در شعر فارسی بود و با خواندن "افسانه" نیما به شعرنو گرایید. او شعر"پشیمانی" را با الهام از شعر "ویلیام باتلر ییتس" در وزن "افسانه" سرود. در دوره دوم مجله "سخن"، شعر "مریم" را چاپ کرد که ظاهراً نخستین اثر او در قالب نو بود که جنبه سیاسی و اجتماعی نداشت. فریدون با موسیقی خوب آشنا و مدتها شاگرد "صبا" بود و پیانو و ویلن نیز می نواخت. وی در سال 1364 ش درگذشت. 


تولّلی از شهریور 1320 تا 1322 نوشته هایی طنزآمیز با نام "التفاصیل" در باره مسائل اجتماعی و سیاسی به تقلید سبک قدما در روزنامه های مختلف به چاپ رساند که یکی از آنها موجب توقیف روزنامه "فروردین" شیراز شد و به جای آن روزنامه "سروش" انتشار یافت. فریدون در آنجا و در روزنامه های "اوقیانوس" در شیراز و "خورشید ایران" در تهران قطعات "التفاصیل" را چاپ می کرد. ملک الشعرا بهار او را تحسین کرده و در نامه ای به "سروش" وی را یادآور دوران جوانی خود خوانده است. 

تولّلی از شهریور 1320 تا 1322 نوشته هایی طنزآمیز با نام "التفاصیل" در باره مسائل اجتماعی و سیاسی به تقلید سبک قدما در روزنامه های مختلف به چاپ رساند که یکی از آنها موجب توقیف روزنامه "فروردین" شیراز شد و به جای آن روزنامه "سروش" انتشار یافت. فریدون در آنجا و در روزنامه های "اوقیانوس" در شیراز و "خورشید ایران" در تهران قطعات "التفاصیل" را چاپ می کرد. ملک الشعرا بهار او را تحسین کرده و در نامه ای به "سروش" وی را یادآور دوران جوانی خود خوانده است. 


تولّلی در تاریخ 21 بهمن 1322 به عضویت "جمعیت آزادگان" فارس درآمد. او در روزنامه ها به افشاگری درباره انتخابات و وکیلان منتخب مجلس پرداخت تا به حکم معاون استانداری فارس همراه با "رسول پرویزی" نویسنده داستان‌های کوتاه و نماینده بوشهر در مجلس شورای ملی و "محمد باهری" وزیر دادگستری حكومت "محمد رضا شاه پهلوی" و از دیگر اعضای جمعیت، به "بَستک" لار تبعید شد، اما به تهران گریخت. پیوستن به حزب توده فریدون در تاریخ 27 آذر 1323 عضو شاخه شیرازِ حزب توده ایران شد که هسته مرکزی آن اعضای جمعیت آزادگان فارس، جز "حمیدی شیرازی"، بودند. در همان سال به مبارزه با "سیدضیاءالدین طباطبایی" یکی از شخصیتهای معروف سیاسی ایران در عصر مشروطه، و از اعضای "حزب اراده ملی" پرداخت و انتقادهایش را در "سروش" چاپ کرد و رساله "عَنعَنیه" یا "مشت و مال" سید را بر ضد "سیدضیاء" به چاپ رساند. مبارزه با حزب توده در سال 1326 ش تولّلی و جمعی دیگر، از جمله "خلیل ملکی"، "جلال آل احمد" و "رسول پرویزی"، که با منش سیاسی رهبران حزب توده مخالف بودند، دست به انشعاب زدند. او، پیش از انشعاب، قصیده "آئینه" را در بیان رنجش خود از رهبران حزب توده سروده و نزد آنان فرستاده بود. پس از انشعاب، وی به مبارزه با حزب توده پرداخت و در روزنامه "شرق میانه" به سران حزب توده می تاخت. این نوشته های انتقادی در سال 1331 ش در کتاب "کاروان" به شیوه "التفاصیل" چاپ شد. 

تولّلی در تاریخ 21 بهمن 1322 به عضویت "جمعیت آزادگان" فارس درآمد. او در روزنامه ها به افشاگری درباره انتخابات و وکیلان منتخب مجلس پرداخت تا به حکم معاون استانداری فارس همراه با "رسول پرویزی" نویسنده داستان‌های کوتاه و نماینده بوشهر در مجلس شورای ملی و "محمد باهری" وزیر دادگستری حكومت "محمد رضا شاه پهلوی" و از دیگر اعضای جمعیت، به "بَستک" لار تبعید شد، اما به تهران گریخت. پیوستن به حزب توده فریدون در تاریخ 27 آذر 1323 عضو شاخه شیرازِ حزب توده ایران شد که هسته مرکزی آن اعضای جمعیت آزادگان فارس، جز "حمیدی شیرازی"، بودند. در همان سال به مبارزه با "سیدضیاءالدین طباطبایی" یکی از شخصیتهای معروف سیاسی ایران در عصر مشروطه، و از اعضای "حزب اراده ملی" پرداخت و انتقادهایش را در "سروش" چاپ کرد و رساله "عَنعَنیه" یا "مشت و مال" سید را بر ضد "سیدضیاء" به چاپ رساند. مبارزه با حزب توده در سال 1326 ش تولّلی و جمعی دیگر، از جمله "خلیل ملکی"، "جلال آل احمد" و "رسول پرویزی"، که با منش سیاسی رهبران حزب توده مخالف بودند، دست به انشعاب زدند. او، پیش از انشعاب، قصیده "آئینه" را در بیان رنجش خود از رهبران حزب توده سروده و نزد آنان فرستاده بود. پس از انشعاب، وی به مبارزه با حزب توده پرداخت و در روزنامه "شرق میانه" به سران حزب توده می تاخت. این نوشته های انتقادی در سال 1331 ش در کتاب "کاروان" به شیوه "التفاصیل" چاپ شد. 


تولّلی در سالهای 1329 و 1330 ش نوشته هایش را در دفاع از ملی شدن صنعت نفت و مخالفت با استعمار انگلیس در روزنامه "صدای شیراز" به چاپ رساند. او تا کودتای 28 مرداد 1332 حامی "مصدق" و نهضت ملی ایران بود. در طی کودتا مدتی در فارس مخفیانه زیست و سپس به تهران آمد و خانه اش در شیراز تاراج و سوزانده شد. وی پس از کودتا و شکست "مصدق"، سرخورده شد و روحیه آزرده و ناامید او در شعر "اندرز سوختگان" که در سال 1341 ش سروده، به خوبی منعکس است. وی بیشتر به شاعری می پرداخت و آثارش در مجله های یغما، گوهر و راهنمای کتاب چاپ می شد. بعضی مطالب اخلاقی را به سبک التفاصیل در روزنامه بهار ایران شیراز و اواخر عمر اشعارش را در مجله آینده منتشر می کرد. 

تولّلی در سالهای 1329 و 1330 ش نوشته هایش را در دفاع از ملی شدن صنعت نفت و مخالفت با استعمار انگلیس در روزنامه "صدای شیراز" به چاپ رساند. او تا کودتای 28 مرداد 1332 حامی "مصدق" و نهضت ملی ایران بود. در طی کودتا مدتی در فارس مخفیانه زیست و سپس به تهران آمد و خانه اش در شیراز تاراج و سوزانده شد. وی پس از کودتا و شکست "مصدق"، سرخورده شد و روحیه آزرده و ناامید او در شعر "اندرز سوختگان" که در سال 1341 ش سروده، به خوبی منعکس است. وی بیشتر به شاعری می پرداخت و آثارش در مجله های یغما، گوهر و راهنمای کتاب چاپ می شد. بعضی مطالب اخلاقی را به سبک التفاصیل در روزنامه بهار ایران شیراز و اواخر عمر اشعارش را در مجله آینده منتشر می کرد. 


توللی در اواخرسال 1338 ش از تهران به شیراز بازگشت و تا سال 1344 ش مدیر کل باستان شناسی فارس بود و چند سال با "رومن گیرشمن" باستان شناس فرانسوی در حفاریهای شوش همکاری می کرد. وی در سال 1344 ش که وضع جسمانی و مالی مساعدی نداشت، از جانب "اسداللّه علم" یکی از مهمترین چهره های سیاسی دوران "محمد رضا شاه پهلوی"، مشاور دانشگاه شیراز شد و به سپاسداری از کمک "علم" برای او مدیحه سرود، از این رو با انتقاد شدید برخی از اهل قلم روبرو شد. 

توللی در اواخرسال 1338 ش از تهران به شیراز بازگشت و تا سال 1344 ش مدیر کل باستان شناسی فارس بود و چند سال با "رومن گیرشمن" باستان شناس فرانسوی در حفاریهای شوش همکاری می کرد. وی در سال 1344 ش که وضع جسمانی و مالی مساعدی نداشت، از جانب "اسداللّه علم" یکی از مهمترین چهره های سیاسی دوران "محمد رضا شاه پهلوی"، مشاور دانشگاه شیراز شد و به سپاسداری از کمک "علم" برای او مدیحه سرود، از این رو با انتقاد شدید برخی از اهل قلم روبرو شد. 


تولّلی از نخستین طرفداران نوآوریهای "نیمایوشیج" در شعر فارسی بود و با خواندن افسانه نیما به شعرنو گرایید. بسیاری از شاعران، جز "نیما"، مجذوب آرای تولّلی شدند و تأکید داشتند که باید به جستجوی زبانی بود، که کلمات سنجیده و پسندیده داشته باشد و بسیار کسان که امروزه نیما را می شناسند و سهم او را در ادب فارسی ارج می نهند، از طریق شعرهای تولّلی مانند "کارون" و "مریم" و "مهتاب" بوده است. فریدون، نیما را در همان حد شعر "افسانه" قبول داشت و معتقد بود که نیما بعداً قالب افسانه را ترک کرده و مصراعهایی کوتاه و بلند و پُر از ابهام ساخته است. انتقاد از نیما فریدون در مقدمه دومین مجموعه شعرش، نافه، از نیما و بسیاری از نوپردازان دوره خود انتقاد کرده و نوپردازان راستین را کسانی دانسته است که به بزرگان گذشته ادب فارسی احترام می گذارند و از سرودنِ شعر بی وزن و لجاجت با قافیه می پرهیزند و ردیف و قافیه را تا آنجا که مخل بیان مفهوم نشود، رعایت می کنند. او سخت پایبند رعایت قافیه بود، اما گاه در قالبهای نو و برخی از چهار پاره های خود قافیه را ترک می کرد. وی قالب چهارپاره را در شعر فارسی رواج داد و به اوج رساند. 

تولّلی از نخستین طرفداران نوآوریهای "نیمایوشیج" در شعر فارسی بود و با خواندن افسانه نیما به شعرنو گرایید. بسیاری از شاعران، جز "نیما"، مجذوب آرای تولّلی شدند و تأکید داشتند که باید به جستجوی زبانی بود، که کلمات سنجیده و پسندیده داشته باشد و بسیار کسان که امروزه نیما را می شناسند و سهم او را در ادب فارسی ارج می نهند، از طریق شعرهای تولّلی مانند "کارون" و "مریم" و "مهتاب" بوده است. فریدون، نیما را در همان حد شعر "افسانه" قبول داشت و معتقد بود که نیما بعداً قالب افسانه را ترک کرده و مصراعهایی کوتاه و بلند و پُر از ابهام ساخته است. انتقاد از نیما فریدون در مقدمه دومین مجموعه شعرش، نافه، از نیما و بسیاری از نوپردازان دوره خود انتقاد کرده و نوپردازان راستین را کسانی دانسته است که به بزرگان گذشته ادب فارسی احترام می گذارند و از سرودنِ شعر بی وزن و لجاجت با قافیه می پرهیزند و ردیف و قافیه را تا آنجا که مخل بیان مفهوم نشود، رعایت می کنند. او سخت پایبند رعایت قافیه بود، اما گاه در قالبهای نو و برخی از چهار پاره های خود قافیه را ترک می کرد. وی قالب چهارپاره را در شعر فارسی رواج داد و به اوج رساند. 


تولّلی در شعر بیش از هر چیز به زبان و تصویر اهمیت می داد و در استفاده از موسیقی کلام و ساختن تعابیر شاعرانه و ترکیبات تازه کم نظیر بود و به گفته "پرویز خانلری" در بیان عواطف عاشقانه به درجه ای خاص رسیده بود. مضامین اشعار مضامین شعر او بیشتر عشقهای گناه آلود و کامجوییهای جسمانی، اندوه، ناامیدی، خستگی، مرگ و وحشت از آن است، چنانکه او را "پیشوای شعر مرگ" نامیده اند. "غلامحسین یوسفی" مرگ را در شعر او نتیجه غیرمستقیم پیشه باستان شناسی او دانسته و اشعار عاشقانه اش را با شعر "سعدی" قابل قیاس خوانده است. گروهی از شاعرانِ شیوه تغزلیِ نو، خاصه از سال 1332 ش به بعد، اینگونه مضامین اشعار وی را سرمشق قرار دادند، چنانکه از لحاظ محتوای غنایی و عاشقانه، می توان او را بنیانگذار شعرنو تغزلی دانست. سبک اشعار تولّلی بیشتر در قالبهای قصیده، غزل و چهارپاره است. او در اشعارش "فریدون" تخلص می کرد. بعضی اشعار او به زبانهای دیگر ترجمه شده است. شعر "مریم" او را "آرتور جان آربری" به انگلیسی ترجمه کرده که در سال  1328 ش در لندن چاپ شده است. شعر "کارون" از این مجموعه نیز به روسی ترجمه شده است. 

تولّلی در شعر بیش از هر چیز به زبان و تصویر اهمیت می داد و در استفاده از موسیقی کلام و ساختن تعابیر شاعرانه و ترکیبات تازه کم نظیر بود و به گفته "پرویز خانلری" در بیان عواطف عاشقانه به درجه ای خاص رسیده بود. مضامین اشعار مضامین شعر او بیشتر عشقهای گناه آلود و کامجوییهای جسمانی، اندوه، ناامیدی، خستگی، مرگ و وحشت از آن است، چنانکه او را "پیشوای شعر مرگ" نامیده اند. "غلامحسین یوسفی" مرگ را در شعر او نتیجه غیرمستقیم پیشه باستان شناسی او دانسته و اشعار عاشقانه اش را با شعر "سعدی" قابل قیاس خوانده است. گروهی از شاعرانِ شیوه تغزلیِ نو، خاصه از سال 1332 ش به بعد، اینگونه مضامین اشعار وی را سرمشق قرار دادند، چنانکه از لحاظ محتوای غنایی و عاشقانه، می توان او را بنیانگذار شعرنو تغزلی دانست. سبک اشعار تولّلی بیشتر در قالبهای قصیده، غزل و چهارپاره است. او در اشعارش "فریدون" تخلص می کرد. بعضی اشعار او به زبانهای دیگر ترجمه شده است. شعر "مریم" او را "آرتور جان آربری" به انگلیسی ترجمه کرده که در سال  1328 ش در لندن چاپ شده است. شعر "کارون" از این مجموعه نیز به روسی ترجمه شده است. 


آثار تولّلی عبارتند از: مجموعه اشعار - رها - نافه - پویه - شگرف - بازگشت تالیفات طنز - التفاصیل - کاروان در شیوه التفاصیل - عجائب القضائب دیگر آثار - از تولّلی چند ترجمه از داستانهای فرانسوی، مقاله هایی درباره باستان شناسی، شعر، فرهنگ و ادب عامه و نقد برخی کتابهای شعر در نشریات به چاپ رسیده است. 

آثار تولّلی عبارتند از: مجموعه اشعار - رها - نافه - پویه - شگرف - بازگشت تالیفات طنز - التفاصیل - کاروان در شیوه التفاصیل - عجائب القضائب دیگر آثار - از تولّلی چند ترجمه از داستانهای فرانسوی، مقاله هایی درباره باستان شناسی، شعر، فرهنگ و ادب عامه و نقد برخی کتابهای شعر در نشریات به چاپ رسیده است. 


التفاصیلکتاب التفاصیل، از شاهکارهای طنز فارسی است، که نوعی نقیضه و متأثر از گلستان، مرزبان نامه، کلیله و دمنه، مقامات حمیدی و برخی از داستانهای عامه پسند نظیر "اسکندرنامه" و "امیر ارسلان" است، و نثری آمیخته به نظم دارد. چاپ اول آن در شیراز در سال  1324 ش و چاپ دوم آن در تهران  در سال 1331 ش شامل 76 قطعه بود. در چاپ سال 1348 ش یکی از قطعات آن به نام "موریس" که در آن به "رضاشاه" طعنه زده بود، حذف شد. تولّلی این کتاب را به "رسول پرویزی" تقدیم کرده بود. کاروان در شیوه التفاصیل اثری طنزآمیز شامل سه دفترِ "بیداری"، "دوری از بردگان سرخ"، و "هنگامه نفت" که سبک آن مانند التفاصیل است با این تفاوت که نویسنده پیش از هر قطعه، مقدمه ای با نثر جدّی در باره ماجرایی تاریخی که آن قطعه به آن نظر دارد، نوشته است. نسخه های چاپی کاروان نادرمی باشد. تولّلی نسخه ای از این کتاب را در تاریخ 20 مرداد 1331 به "محمد مصدق" تقدیم کرد و او نیز در همان سال کتاب را به کتابخانه دانشسرای عالی هدیه داد. این نسخه در کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران محفوظ بوده است. مجموعه شعر رها توللی در آذر 1329 این مجموعه شعر را با مقدمه ای مبسوط در شناخت و دفاع از شعرنو و انتقاد از شاعران کهنه گرا و انجمنهای ادبی آن دوره به چاپ رساند. او در این کتاب برای تحول شعر فارسی و ساختن شعرنو پیشنهادهایی داده که بر اساس همانها شعرهای رها را سروده است. برخی از اشعار بسیار مشهورش در همین مجموعه به چاپ رسیده، نظیر "فردای انقلاب" که از معدود اشعار اجتماعی و انقلابی اوست؛ "مریم"؛ "مهتاب" و "کارون". مجموعه شعر بازگشت این مجموعه شعر نشان می دهد که تولّلی در حالی که فعالیتهای سیاسی را ترک کرده بوده، بر ضد حکومت وقت اشعار سیاسی نیز می سروده است. 

التفاصیلکتاب التفاصیل، از شاهکارهای طنز فارسی است، که نوعی نقیضه و متأثر از گلستان، مرزبان نامه، کلیله و دمنه، مقامات حمیدی و برخی از داستانهای عامه پسند نظیر "اسکندرنامه" و "امیر ارسلان" است، و نثری آمیخته به نظم دارد. چاپ اول آن در شیراز در سال  1324 ش و چاپ دوم آن در تهران  در سال 1331 ش شامل 76 قطعه بود. در چاپ سال 1348 ش یکی از قطعات آن به نام "موریس" که در آن به "رضاشاه" طعنه زده بود، حذف شد. تولّلی این کتاب را به "رسول پرویزی" تقدیم کرده بود. کاروان در شیوه التفاصیل اثری طنزآمیز شامل سه دفترِ "بیداری"، "دوری از بردگان سرخ"، و "هنگامه نفت" که سبک آن مانند التفاصیل است با این تفاوت که نویسنده پیش از هر قطعه، مقدمه ای با نثر جدّی در باره ماجرایی تاریخی که آن قطعه به آن نظر دارد، نوشته است. نسخه های چاپی کاروان نادرمی باشد. تولّلی نسخه ای از این کتاب را در تاریخ 20 مرداد 1331 به "محمد مصدق" تقدیم کرد و او نیز در همان سال کتاب را به کتابخانه دانشسرای عالی هدیه داد. این نسخه در کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران محفوظ بوده است. مجموعه شعر رها توللی در آذر 1329 این مجموعه شعر را با مقدمه ای مبسوط در شناخت و دفاع از شعرنو و انتقاد از شاعران کهنه گرا و انجمنهای ادبی آن دوره به چاپ رساند. او در این کتاب برای تحول شعر فارسی و ساختن شعرنو پیشنهادهایی داده که بر اساس همانها شعرهای رها را سروده است. برخی از اشعار بسیار مشهورش در همین مجموعه به چاپ رسیده، نظیر "فردای انقلاب" که از معدود اشعار اجتماعی و انقلابی اوست؛ "مریم"؛ "مهتاب" و "کارون". مجموعه شعر بازگشت این مجموعه شعر نشان می دهد که تولّلی در حالی که فعالیتهای سیاسی را ترک کرده بوده، بر ضد حکومت وقت اشعار سیاسی نیز می سروده است. 


ﻓﺮﯾﺪون ﺗﻮﻟﻠﯽ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺲ از ﺳﺎلھﺎ ﺑﯿﻤﺎری ﻗﻠﺒﯽ در تاریخ 9 خرداد 1364 ھﺠﺮی ﺷﻤﺴﯽ در ﺳﻦ 66 ﺳﺎﻟﮕﯽ درﮔﺬﺷﺖ و ﭘﯿﮑﺮش در ﻣﺤﻮطﮫ آراﻣﮕﺎه "ﺣﺎﻓﻆ" در ﺷﯿﺮاز ﺑﮫ ﺧﺎک ﺳﭙﺮده ﺷﺪ. 

ﻓﺮﯾﺪون ﺗﻮﻟﻠﯽ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺲ از ﺳﺎلھﺎ ﺑﯿﻤﺎری ﻗﻠﺒﯽ در تاریخ 9 خرداد 1364 ھﺠﺮی ﺷﻤﺴﯽ در ﺳﻦ 66 ﺳﺎﻟﮕﯽ درﮔﺬﺷﺖ و ﭘﯿﮑﺮش در ﻣﺤﻮطﮫ آراﻣﮕﺎه "ﺣﺎﻓﻆ" در ﺷﯿﺮاز ﺑﮫ ﺧﺎک ﺳﭙﺮده ﺷﺪ. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۱۶:۵۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۲:۲۲

فریدون توللی

خلاصه زندگی نامه

 فریدون تَوَلَّلی، متخلص به فریدون، شاعر و طنزنویس معاصر که از نخستین طرفداران نوآوریهای نیمایوشیج در شعر فارسی بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع