عباس علی حاتمی در 24 مرداد ماه سال 1323 در خیابان شاهپور تهران به دنیا آمد. مادر وی خانه‌دار بود و پدرش سمت صفحه‌آرا در یک چاپخانه را داشت و دومین فرزند پسر خانواده بود. شوق نمایشنامه‌ نویسی پای او را به تماشاخانه‌های لاله‌زار باز ‌کرد و در آن جا مسحور بازی هنرمندانه "جعفر توکل" ‌شد و آرزو می‌کرد روزی برسد که توکل در نمایشی به کارگردانی خود او بازی کند. از همان ایام، حاتمی تصمیم می‌گیرد روی مایه‌هایی از داستان‌های ملی و ایرانی کار کند. 
علی حاتمی زمانی که در کلاس نهم تحصیل می‌کرد برای آموختن اصول اولیه نمایشنامه‌ نویسی به هنرستان هنرپیشگی تهران رفت؛ او پس از آن به هنرستان آزاد هنرهای دراماتیک رفت. سختگیری "مهدی نامور" رئیس هنرستان نسبت به نمایشنامه‌هایی که هنرجویان نوآموز می‌نوشتند تا در سالن هنرستان اجرا شود، حاتمی را بر آن داشت که در فراگیری فنون و شگردهای نمایشنامه نویسی، به ویژه گفت و گو پردازی حساسیت و کوشایی از خود نشان دهد. 
حاتمی نخستین نمایشنامه‌اش را با عنوان دیب (دیو) نوشت و در اردیبهشت ماه 1344 با حضور کودکان در تالار نمایش هنرهای دراماتیک به مدت 3 شب اجرا کرد. در سال 1345 نمایشنامه مدرنی با عنوان "آدم و حوا" یا "برج زهر مار" را نوشت که تحولی در کار او محسوب می‌شود و همین نمایش موجب آشنایی او با مسئولان تلویزیون شد که در آن ایام در کار جذب افراد مستعد بودند. نخستین فیلمنامه کاملی که ارایه کرد شب جمعه (1346) نام داشت که به صورت یک فیلم کوتاه درآمد. 
موفقیت نمایشنامه "حسن کچل" موجب شد که چند تن از دست اندرکاران سینما، علی حاتمی را ترغیب کنند که این نمایش نامه را به فیلم بدل کند و شانس خود در عرصه سینما را نیز، بیازماید. "علی عباسی"، تهیه کننده سینما که نمایش "حسن کچل" را دیده بود، برای ساخت فیلم آن، اعلام آمادگی کرد اما به دلیل بی تجربگی حاتمی در عرصه سینما، می خواست کارگردانی فیلم را به شخص دیگری بسپرد ولی حاتمی مخالفت کرد و سرانجام هم عباسی را متقاعد کرد که خود از پس ساخت آن بر می آید. حسن کچل: "حسن کچل" نخستین فیلم ریتمیک و موزیکال ایرانی و برگرفته از داستان های کهن ایرانی بود. این فیلم با استقبال بسیار خوبی از سوی تماشاگران رو به رو شد و زمینه ورود و تثبیت موقعیت یکی از استعدادهای جوان و نسل پیشروی سینمای ایران را فراهم کرد. طوقی: پس از موفقیت حسن کچل، حاتمی از تئاتر فاصله گرفت و توانایی های خود را معطوف به سینما کرد. او بلافاصله بعد از حسن کچل فیلم "طوقی" را در سال 1349 ساخت. طوقی نوعی کبوتر است که کبوتربازها علاقه زیادی به آن دارند. حاتمی در فیلم طوقی به یکی از ویژگی ها و سرگرمی های برخی از مردان آن زمان که گاه از یک سرگرمی فراتر رفته و به نوعی علاقه افراطی بدل می شد، می پردازد. در این فیلم نیز علاقه به یک طوقی و تلاش برای به دست آوردن آن، سرانجام به یک فاجعه بدل می شود. بابا شمل: فیلم بعدی حاتمی با نام "بابا شمل" (1350) بازگشتی بود به سینمای ریتمیک و موزیکال مورد علاقه حاتمی و درباره لوطی و لوطی گری. حاتمی در سال 1351 فیلمساز پرکاری بود و سه فیلم در کارنامه خود ثبت کرد. فیلم های "قلندر"، "ستارخان" و "خواستگار". این سه فیلم نیز همچنان برخوردار از ویژگی های سایر آثار حاتمی هستند. ستارخان: در این میان فیلم "ستارخان"، رویکردی تازه به یک حادثه تاریخی بود و ماجرای مشروطیت و قیام ستارخان و باقرخان را از زاویه ای دیگر بیان می کرد. منتقدان این فیلم را تحریفی از ماجرای اصلی دانستند. سوته دلان: در سال 1356 با پنج سال فاصله، حاتمی فیلم "سوته دلان" را ساخت. بسیاری از منتقدان "سوته دلان" را مهم ترین و کامل ترین فیلم حاتمی در قبل از انقلاب می دانند. در این فیلم هماهنگی کاملی بین فرم و محتوا وجود دارد و حاتمی ماجرای فیلم را که قصه عشق یک عقب مانده است را با زبان تصویری تازه ای به فیلم بدل کرده است. 
آثار حاتمی در بعد از انقلاب از انسجام روایی بهتر و همچنین از مضامین و مفاهیم عمیق تری بهره مند است.حاجی واشنگتن: "حاجی واشنگتن" (1361)، نخستین فیلم حاتمی بعد از انقلاب اسلامی بود. حاجی واشنگتن، ماجرای اولین سفیر ایران در آمریکا را روایت می کند. در سال 1306 هجری قمری، حاج حسین قلی خان نوری از سوی ناصرالدین شاه به عنوان سفیر ایران به آمریکا اعزام می شود. سفیر ایران در آمریکا هیچ مراجعه کننده ای ندارد، از طرفی بودجه سفارت ایران در آمریکا به شدت کاهش می یابد و سفیر مجبور می شود خدمه را نیز مرخص کند. تنهایی به سراغ حسین قلی خان می آید تا اینکه سرانجام دو مراجعه کننده به سراغش می آیند. دومین مراجعه کننده سرخ پوستی است که می خواهد به ایران مهاجرت کند و ... . البته این فیلم تا به امروز، نمایش عمومی پیدا نکرده. کمال الملک: در سال 1362 حاتمی، "کمال الملک"  فیلمی بر مبنای زندگی نقاش بزرگ ایرانی و رابطه اش با شاه و دربار قاجار را ساخت. حاتمی سعی کرده در این فیلم، هم بعد تاریخی و هم بعد بیوگرافیک فیلم را حفظ کند و با تکیه بر رابطه حکومت با یک هنرمند به ضعف ها و چاش های فرهنگی و هنری در آن زمان بپردازد. این فیلم بهره مند از بازی خوب بازیگرانش است که هر یک بازی های خوب و ماندگاری از خود به جای گذاشته اند، به ویژه جمشید مشایخی در نقش کمال الملک و عزت الله انتظامی در نقش ناصر الدین شاه. مادر: حاتمی در سال 1368 فیلم "مادر" را ساخت. "مادر" ماجرای روزهای پایانی مادری پیر است که در خانه سالمندان به سر می برد. او که بعد از سال ها تلاش و تحمل مشکلات بسیار و بزرگ کردن فرزندانش، اکنون در آستانه مرگ قرار گرفته، از فرزندانش می خواهد که او را به خانه قدیمیشان ببرند و خود نیز در این روزهای پایانی در آنجا جمع شوند. فرزندان او هر یک مسیری را در زندگیشان در پیش گرفته اند و به راه خود رفته اند. بیماری مادر و سپس مرگش بعد از کش و قوس هایی آنها را به یکدیگر نزدیک می کند. این فیلم نیز بهره مند از بازی خوب بازیگران مورد علاقه حاتمی بود، به ویژه اکبر عبدی در نقش پسر عقب مانده مادر، بسیار خوب ظاهر شده است. "مادر" یکی از بهترین و ماندگارترین فیلم های حاتمی است. دلشدگان: فیلم بعدی حاتمی، "دلشدگان" بود که در سال 1370 ساخت. در این فیلم که ماجرایش در زمان سلطنت احمد شاه می گذرد، تاجری فرنگی به بهانه رونق فرهنگ و هنر، قصد دارد با پرکردن چند صفحه از چند موسیقی دان ایرانی، ردیف های اصیل موسیقی ایرانی را که در حال فراموشی است، از گزند گذر زمان محفوظ نگه دارد. به همین منظور جمعی از بهترین نوازندگان را بر می گزینند. برنامه این گروه برای سفر به فرنگ با مشکلاتی مواجه می شود اما سرانجام عملی می شود. در فرنگ صدای دلنشین طاهرخان، خواننده گروه، هنگام تمرین موجب شفای لیلا، برادرزاده سفیر عثمانی می شود. هوای سرد و موذی فرنگ، طاهرخان را که جسماً آدم ضعیفی است، دچار ذات الریه می کند و بعد از اجرای یک کنسرت می میرد. دلشدگان فیلمی شاعرانه و تغزلی بود و ستایشی در باب هنر ایرانی به ویژه موسیقی غنی و دلنوازش. این فیلم بسیار مورد توجه قرار گرفت. کمیته مجازات و تهران روزگارنو: در فیلم کمیته مجازات که ماجرای آن در تهران سال 1295 (جنگ جهانی اول) می گذرد، گروهی وطن خواه کمیته مجازاتی را برای نابودی خائنین تشکیل داده اند و در این راه ترورهایی را صورت می دهند. فیلم "تهران، روزگار نو" نیز، ماجرایش در شهریور 1320 که رضا شاه فرمان سرشماری را صادر می کند، می گذرد. به دلیل سرشماری همه باید در خانه هایشان بمانند و این مسئله موجب می شود چند نظمیه از موقعیت سوء استفاده کنند و یک جواهر فروشی را سرقت کنند. این  دو فیلم نود دقیقه ای چند سال پس از مرگ علی حاتمی  به نمایش در آمدند. 
حسن کچل (1348) طوقی (1349) باباشمل (13قلندر (1351)خواستگار (1352)ستارخان (1353)مجموعه تلویزیونی مثنوی مولوی (1354)سلطان صاحبقران (1355 سوته‌دلان (1356)هزاردستان (1358)حاجی واشنگتن (1361)کمال‌الملک (1363)مادر (1368)دلشدگان (1371)جهان‌پهلوان تختی (1375) که پس از مرگ حاتمی به کارگردانی بهروز افخمی ادامه یافت  
درون مایه تمامی آثار حاتمی بر اساس ویژگی های قومی و انسان های رشد یافته در این باورها و اعتقادات، شکل گرفته است. شخصیت آثار او اغلب شبیه ترین افراد به خصلت و باورهای قومیت های ایرانی هستند. حاتمی که تقریبا تمامی آثارش را بر اساس فیلم نامه هایی از خودش ساخته در انتقال فضا، زمان و شرایط اجتماعی دوره تاریخی که در فیلمش به تصویر کشیده، بسیار موفق بوده است. دیالوگ های فیلم های او بسیار درخشان و قابل توجه هستند و در سینمای ایران اگر بی نظیر نباشند حتما کم نظیر هستند. مجموعه های تلوزیونی علی حاتمی "سلطان صاحبقران و هزاردستان"  نیز به اندازه آثار سینمایی اش مورد توجه بسیار قرار گرفتند.  
علی حاتمی در سال 1375 هنگام ساخت فیلم "جهان پهلوان تختی" درگذشت.حاتمی که از سال های اولیه دهه هفتاد، مطالعه و تحقیق درباره زندگی جهان پهلوان تختی را آغاز کرده بود، بعد از پشت سر گذاشتن دشواری هایی سرانجام در سال 1375، ساخت فیلم جهان پهلوان تختی را آغاز کرد. پس از آنکه تنها بخش هایی از فیلم را فیلمبرداری کرده بود بیماری سرطان به سراغش آمد و در بیمارستان بستری شد و مجبور شد پروژه اش را نیمه کاره رها کند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۸:۰۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۸:۰۶

علی حاتمی

خلاصه زندگی نامه

 عباس علی حاتمی، کارگردانی که کار هنری خود را با نویسندگی آغاز کرد سپس به سینما راه پیدا کرد. اولین اثر سینمایی او در سال 1348 با عنوان "حسن کچل" ساخته شد و آخرین فیلم نیمه‌ تمامش با نام "جهان پهلوان تختی"، به علت مرگ ناشی از بیماری سرطان در سال 1375 نافرجام ماند. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع