از تاریخ‌ تولد عبدالله بن یوسف جوینی، مکنی به "ابومحمد" و ملقب به "رکن ‌الاسلام‌"، اطلاعاتی در دست نیست جز اینکه وی در "جوین"‌ به‌ دنیا آمده است. نسب‌ وی‌، به‌ گفته خودش‌، به‌ قبیله "سِنْبِسْ"، شاخه ‌ای‌ از قبیله "طَی"، می‌ رسد. وی مدتی در "نیشابور" به  تحصیل دانش مشغول گردید و در تفسیر و حدیث و ادب بی نظیر شد و دانشمندان عصر او گفته اند اگر جایز می بود که خداوند پیغبری بعد از خاتم انبیاء مبعوث کند هر آینه شیخ عبداله جوینی بود.   وی در نیشابور مجلس مناظره و تعلیم خاص داشت و شاگردان بسیاری را تربیت کرد، وی علاوه بر تدریس به تالیف کتبی از جمله "التبصره" و "التذکره و السلسله در فروع‌ فقه" نیز پرداخت. ‌سرانجام این فقیه شافعی در سال 407 به "نیشابور" آمد و در سال 438 در همان جا دار فانی را وداع گفت. 
برادر جوینی‌، علی ‌بن‌ یوسف‌ جوینی‌، معروف‌ به‌ شیخ ‌حجاز، نیز از عالمان‌ و محدّثان‌ بود و در خراسان‌ مجلس‌ املا داشت‌. عبدالله بن یوسف علاوه‌ بر مشایخ‌ روایی‌ برادرش‌، از محدّثان‌ دیگری‌ نیز در نیشابور و مصر استماع‌ حدیث‌ نمود و کسانی‌ چون‌ "زاهربن‌ طاهرشَحْامی"‌ در "مرو" و "محمد بن‌ فضل‌ فراوی"‌ در "نیشابور" از او حدیث‌ شنیدند. وی‌ در زمره صوفیان‌ بود و در سال 463 ه.ق، در "نیشابور" درگذشت‌. پسر جوینی، "ابوالمعالی عبدالملک"، ملقب به "ضیاء‌الدین" و مشهور به "امام‌الحرمین"؛ متکلّم، اصولی و فقیه نامدار شافعی اشعری بود. 
رکن الاسلام ابومحمد جوینی، ادبیات‌ را نزد پدرش‌ و فقه‌ را از "ابویعقوب‌ ابیوَردی"‌ (متوفی‌ 400 ه.ق) فرا گرفت‌، سپس‌ در "نیشابور" اقامت‌ گزید و از محضر "ابوطیب‌ صُعْلوکی‌" بهره‌ برد. پس‌ از آن‌، به‌ "مرو" رفت‌ و نزد فقیه‌ مشهور شافعی‌، "عبداللّه ‌بن‌ احمد قَفّالِ مَروَزی"‌، مبانی‌ و اصول‌ مذهب‌ شافعی‌ را آموخت‌. 
رکن الاسلام ابومحمد جوینی، سرانجام‌ در عصر خود در علوم‌ گوناگون از جمله‌ در فقه‌، اصول‌، تفسیر، حدیث‌ و ادبیات‌ عرب‌‌ سرآمد شد و برای‌ تدریس‌ فقه‌ و علوم‌ دیگر، مدرسه ‌ای‌ در "نیشابور" افتتاح‌ کرد که‌ پس‌ از او فرزندش‌ "امام ‌الحرمین"‌ اداره آن‌ را برعهده‌ گرفت‌. 
رکن الاسلام ابومحمد جوینی، در سال 407 ه.ق، به‌ "نیشابور" بازگشت‌ و به‌ کار تدریس‌ و افتا پرداخت‌ و مجالس‌ مناظره‌ برپا داشت‌. اشخاص‌ بسیاری‌ نزد جوینی‌ تلمذ کردند، که مهمترین آنها عبارتند از: -فرزندش‌ امام‌الحرمین‌ (جوینی، عبدالملک‌بن‌ عبداللّه‌) -علی‌ باخَرْزی -محمدبن‌ قاسم‌بن‌ عَبدوس -ابوسعید ناصحی‌ نیشابوری -اسماعیل‌ بن‌ احمد طُرَیثیثی‌ 
شرح‌ حال ‌نگاران‌، جوینی‌ را به‌ زهد و پرهیزگاری‌ ستوده‌ و سخنان‌ مبالغه ‌آمیزی‌ نقل‌ کرده‌اند. همچنین‌ گفته ‌اند که‌ وی‌ از حُسن‌ خلق‌، بیان‌ رسا، مهارت‌ در تدریس‌، وقار و هیبت‌ برخوردار بود. 
آثار جوینی‌ عمدتاً فقهی‌ است‌، البته‌ وی‌ کتابی‌ بزرگ‌ با عنوان‌ التفسیر داشته‌ که‌ در آن‌ برای‌ تفسیر آیات‌ از علوم‌ گوناگون‌ بهره‌ گرفت. از جمله مهمترین آثار وی عبارتند از: -التبصره -التذکره و السلسله در فروع‌ فقه‌ -الجمع‌ و الفرق‌، که‌ نسخه خطی‌ آن‌ در کتابخانه سلطنتی‌ "برلین"‌ موجود است. -مختصر فی‌ موقف‌ الامام‌ و المأموم‌ -الفروق‌، التعلیقه‌ -التفسیر الكبیر یا تفسیر الجوینى -کتاب‌ المُعْتَصَر فی‌ مختصرالمختصر،‌ تلخیصی‌ از کتاب‌ المختصر مُزَنی‌ در فقه‌ شافعی‌، "عثمان‌ بن‌ محمد مُصْعَبی"‌ (متوفی‌ 550 ه.ق یا بعد آن‌) شرحی‌ بر این‌ کتاب‌ نگاشته‌ و "غزالی"‌ (متوفی‌ 505 ه.ق) آن‌ را تلخیص‌ نمود‌. "سُبکی" هم چنین،‌ از تدریس‌ این‌ کتاب‌ در مکه‌ ، گزارش‌ کرد. -رساله فی‌ اثبات‌ الاستواء، "زرکلی"‌ این اثر‌ را نیز به‌ جوینی‌ نسبت‌ داد. -المحیط‌ ، جوینی‌ نگارش‌ کتابی‌ استدلالی‌ در فقه‌ را با این عنوان‌ آغاز کرد و پس‌ از آنکه‌ سه‌ بخش‌ از آن‌ را نگاشت‌، آنها را نزد "ابوبکر بیهقی"‌ فرستاد ولی‌ او از کتاب‌ انتقادهایی‌ کرد و جوینی‌ از ادامه تألیف‌ آن‌ منصرف‌ شد. 
جوینی سرانجام‌ در سال 438 ه.ق، در "نیشابور" درگذشت‌ و در "مقبره الحسین"‌ به‌ خاک‌ سپرده‌ شد. "ابن ‌خلّکان‌" نیز گزارش‌ مبالغه ‌آمیزی‌ از مراسم‌ کفن‌ کردن‌ او ارائه‌ کرد. به‌ نوشته برخی‌ منابع‌، وی‌ در سال 434 ه.ق، درگذشت، اما نظر نخست‌ با آنچه‌ در برخی‌ منابع‌ متأخر آمده‌،‌ مبنی‌ بر اینکه‌ "امام ‌الحرمین"‌ پس‌ از وفات‌ پدر در حدود بیست‌ سالگی‌ اداره امور مدرسه وی‌ را به‌عهده‌ گرفت‌، سازگارتر است‌. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۵:۲۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۵:۲۸

عبدالله بن یوسف جوینی

خلاصه زندگی نامه

 عبدالله بن یوسف جوینی، مکنی به ابومحمد و ملقب به رکن ‌الاسلام‌، نحوى، مفسر، فقیه شافعى در قرن چهارم و پنجم ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع