عبداللّه بن محمدبن احمد تونسی تِجانی بین سال‌های 670ـ675 ه.ق در تونس به دنیا آمد. او را محمدبن احمدبن ابراهیم و محمدبن عبداللّه بن ابراهیم نیز نامیده‌اند. ناشر کتاب "تحفه العروس" او را "ابوعبداللّه محمدبن احمد تجانی" نامیده و گمان کرده که او همان احمد تجانی، پیشوای طریقه تجانیه بود.عبدالله بن محمد در کودکی نزد پدرش به فراگیری حدیث، فقه، تاریخ و ادب پرداخته و در نوجوانی تفسیر و حدیث و علوم دینی را نزد شیوخ مشهور زمان خود فرا گرفت. سپس کاتب دیوان انشا و مباشر پدرش شد. همچنین به محافل ادبی راه یافته و در ادب و شعر سرآمد گردید.تجانی از ندیمان "محمد دوم الواثق باللّه"، مشهور به "ابی عَصِیدْه"، سلطانِ حَفْصی بود. پس از نمایان شدن ذوق و استعدادش، از همنشینان امیر"ابویحیی زکریا بن احمد" مشهور به "لحیانی" شد. وی در سال 706 ه.ق همراه امیر "لحیانی" راهی سفر حج شد، اما در میانه راه به علت بیماری یا به دلیل سیاسی از امیر جدا و در 708 به تونس بازگشت و در دیوان رسایل به خدمت خود ادامه داد. پس از آنکه امیر لحیانی به حکومت رسیده، تجانی از ارکان حکومت شده و اعتبار بسیار یافت و در سال 711 ه.ق صاحب دیوان رسایل شد. 
عبداللّه بن محمد به قبیله "تِجان"، از قبایل "مراکش"، منسوب بود. جدّ اعلای او، "ابوالقاسم تجانی"، در سال 555 ه.ق در فتح تونس شرکت کرده و در آن ‌جا ماندگار شد و در دیوان رسایل "موحدون" به کتابت پرداخت. ابوالقاسم تجانی و نوادگانش اهل علم و ادب بودند و در دربار تونس موقعیت‌های ممتازی به دست آوردند. 
مهمترین آثار تجانی به شرح زیر است: -اداءاللازم فی شرح مقصوره حازم، که آن را در سال 699 ه.ق در شرح قصیده حازم قرطاجنی در مدح خلیفه المستنصر باللّه بن ابی زکریا، سلطان حفصی، تألیف کرد. (مفقود) -الوفاءببیان فوائد الشفاء (خطی) -الدرالنظیم فی الادب و التراجم در احوال ادبا و شعرا و رجال حفصی (مفقود) -تقیید علی صحیح مسلم (مفقود) -تقیید علی المسند الصحیح للبخاری (مفقود) -نفحات النَسرین فی مخاطبه ابن شَبرین که مجموعه‌ای ادبی است (مفقود) -علامه الکرامه فی کرامه العلامه (مفقود) -تحفه العروس و نزهه النفوس (مجموعه‌ای ادبی در 25 باب، در باره همنشینی با زنان و اخلاق و رفتار آنان که به فرانسه نیز ترجمه شده است.) -رحله 
تجانی در رحله علاوه بر ذکر مشاهدات خود از شمال افریقا، از کتاب‌های معتبری نیز استفاده کرده است، از جمله : الانموذج ابن رَشیق و الحاصل حسین الارموی و انساب قریش ابی عبداللّه الزبیربن ابی بکر . در این کتاب جغرافیای طبیعی و انسانی شمال آفریقا به دقت بررسی شده و درباره وقایع و بناهای تاریخی شهرها، خصوصیات نظامی، وجه تسمیه شهرها، طول مسافت مناطق مختلف، محصولات کشاورزی، رجال و ادبا و شاعران آن نواحی توضیحاتی بیان شد. رحله علاوه بر جنبه تاریخی و جغرافیایی، جنبه ادبی نیز داشته، در واقع استفاده مناسب مؤلف از شعر و رعایت اصول ادبی، توانایی او را در ادبیات عربی نشان داد. "ابن خلدون" در کتاب خود، "العبر فی دیوان المبتداء و الخبر"، در بخش شمال افریقا از "رحله" تجانی به عنوان منبع اصلی استفاده کرد. بخشهایی از رحله در کتابهای "ابوالبقاء خالدبن عیسی بَلوی" و "ابن رُشَید" که معاصر تجانی بودند، نقل شده است. این کتاب همچنین از منابع مهم "برونشویگ" در تألیف تاریخ "افریقیه فی العهدالحفصی" بود. 
از مرگ عبدالله بن تِجانی اطلاعات موثقی موجود نیست اما ظاهرا او در دوره اغتشاشات تونس درگذشته است، زیرا پس از سال 717 ه.ق از او نشانی در دست نیست، اما "حسن حُسنی عبدالوهاب" قول کسانی را که مرگ او را در سال 721 ه.ق ذکر کرده اند، نامعتبر می داند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۵۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۵۶

عبدالله بن محمد تجانی

خلاصه زندگی نامه

 عبداللّه بن محمد بن احمد تونسی تِجانی، جغرافی نویس و ادیب تونسی در عهد "حفصیان" در قرن هفتم و هشتم بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع