كمال‌الدین عبدالقادر بن غیاث‌الدین غیبی حافظ مراغی، مشهور به عبدالقادر مراغه ای، موسیقی دان بزرگ ایران در سال 768 ق. در مراغه به دنیا آمد. پدرش در زمان خود موسیقیدان معروفی بوده و فرزند را بسیار زود به تحصیل و آموزش قرآن و خط و موسیقی واداشت، عبدالقادر در 4 سالگی به مکتب رفته و در 8 سالگی حافظ تمام قرآن شده و تا 10 سالگی صرف و نحو و معانی و بیان را آموخت. وی در آغاز جوانی، وارد دربار پادشاهان جلایری شد. دوران زندگی وی ، که مقارن با دوران پر آشوب تاریخ ایران بوده، سه رسله موسیقی به زبان فارسی نوشت، که دو تا از آنها هنوز هم از مرجع‌های مهم موسیقی به شمار می‌روند. وی پس مرگ تیمور (807 ق) مدتی در سمرقند ، در دربار "سلطان خلیل" بوده و سپس به دربار "شاهرخ" پیوست. عبدالقادر تا آخر عمر در هرات و در دربار شاهرخ زیست و در حالی‌ که بیش از هشتاد سال داشته، ‌به مرض طاعون درگذشت. او در "جامع الالحان"، قواعد موسیقی را شرح داده، و در "مقاصد الالحان" تصنیف‌ها و آهنگ‌های خود را گفته و در "کنزالالحان" مجموعه آهنگ‌های موسیقی و ساخته‌هایش را با علایمی که برای ثبت آنها در نظر گرفته، آورده که متاسفانه این اثر آخر، مفقود شد. عبدالقادر، آخرین موسیقیدان بزرگ ایرانی است که در علم و عمل موسیقی و داشتن قریحه و هنر تألیف و ساختن آهنگ و تصنیف استادی بی‌مانند بود، وی هم چنین، مبتكر موسیقی دو ریتمی به نام ضربین بود. عبدالقادر، آواز را خوش می‌خواند و عود را نیکو می‌نواخت و به همین سبب به عبدالقادر گوینده و عودی معروف بود. لقب او معلم ثانی در موسیقی است. وی علاوه بر اینکه نوازنده چیره‌دست عود بود در خوشنویسی و شعر و نقاشی هم تبحر داشت و حافظ قرآن بود. 
عبدالقادر به شدت تحت تاثیر پدرش "غیبی حافظ" بود که او خود در مکتب عرفان دو تن از عرفا زمان خود، "خواجه محمد مراغی" و "شیخ عبدالقادر زینی مراغی" سیر و سلوک داشت. در واقع، مهترین استاد عبد القادر بن غیبی مراغی درزمینه موسیقی، پدرش غیبی بود. دو فرزند عبد القادر بن غیبی مراغی به نامهای "نورالدید عبد الرحمن" و فرزند كوچكش "عبد العزیز" هر دو در موسیقی سررشته داشتند. 
از میزان آموزشهای عبد القادر بن غیبی مراغی اطلاعی در دست نیست، اما گفته اند كه بر علوم متداول عصر خود دست یافت و نیز موسیقی را از پدرش كه خود موسیقی دانی برجسته بود، فرا گرفت. عبد القادر، در كنار آموختن موسیقی و علوم گوناگون حفظ قرآن را بر دیگر آموزه های خود اضافه كرد، از این رو به «حافظ» نیز مشهور شد، همین موضوع او را با شاعر معاصر خود، خواجه شمس الدین حافظ شیرازی متشابه كرد. وی هم چنین به خطاطی هم روی آورد. وی چون به علم ریاضی و فن موسیقی بیش از دیگر علوم توجه داشت، به مطالعۀ کتاب‌های این رشته پرداخت و از تعالیم پدر خود در این زمینه بهره‌مند شد. پس از مدتی در استنباط اوزان و استخراج الحان و تألیف نقرات و اختراع نغمات و ساختن تصنیف مهارت یافت و پر آوازه‌ترین موسیقیدان و موسیقی‌شناس عصر خود شد. او در جوانی از مراغه به تبریز رفت و مورد توجه شیخ اویس قرار گرفت و در دربار فرزند او، سلطان حسین جلایر، مقام و منزلت یافت. 
با آغاز حمله تیمور به آذربایجان و برافتادن آل جلایر، عبدالقادر مراغه ای همانند سایر هنرمندان به فرمان امیر تیمور گورگانی به سمرقند رفته و درآنجا در دربار تیموراحترام داشت و در مجالس گوناگون از جمله ازدواجهای شاهزادگان تیموری به هنرنمایی پرداخت. وی در فاصله سالهای تا 800 تا 802 ه.ق به تبریز رفته و در دربار میران شاه تیموری به خدمت درآمد. اما مدتی بعد به همراه عده ای به اتهام تشویق میرانشاه به خواشگذرانی مفرط محكوم به اعدام شد، اما توسط تیمور مورد ترحم و بخشش قرار گرفت. عبدالقادر پس از مرگ امیر تیمور در 807ه.ق مدتی در دربار خلیل سلطان در سمرقند و سپس در هرات در خدمت سلطان شاهراخ بوده و كتاب "جامع الحان" را به سلطان شاهرخ تقدیم كرد. 
از تألیفات متعدد و پر ارزش عبدالقادر مراغه ای:"جامع‌الالحان": که در 816 ق برای فرزند خود نورالدین عبدالرحمان تألیف و تنظیم کرده است."مقاصدالالحان": کتابی مفید و مختصر در علم و عمل موسیقی قدیم ایران، با یک مقدمه و دوازده باب و چند فصل."کنزالالحان فی علم‌الادوار": که اثری از این کتاب در دست نیست."شرح ادوار": که شرحی بر "الادوار فی حل‌الاوتار" صفی‌الدین ارموی بود. 
عبدالقادر مراغه ای درسالهای آخر عمر در هرات زیست و در سال 838ه.ق در اثر طاعون درگذشت. 
محمدرضا درویشی که فعالیت‌های زیادی را برای معرفی و بازسازی آثار عبدالقادر مراغه‌ای انجام داد، در نهایت موفق شد عنوان عبدالقادر مراغه‌ای را در سازمان جهانی یونسکو به نام ایران به ثبت برساند و این سازمان نیز سال‌های 2014 و 2015 را به عنوان سال عبدالقادر مراغه‌ای نامگذاری کرد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۹:۴۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۹:۴۹

عبدالقادر مراغه ای

خلاصه زندگی نامه

  كمال‌الدین عبدالقادر بن غیاث‌الدین غیبی حافظ مراغی، مشهور به عبدالقادر مراغه ای، از سرشناس‌ترین موسیقیدانان ایران در نیمه دوم قرن هشتم و اوایل قرن نهم هجری است که پس از فارابی آخرین موسیقیدان بزرگ و وارث موسیقی کلاسیک ایران بشمار می رود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع