عبدالحسین هژیر، در سال 1281 در تهران در خانواده ای بهایی متولد شد. پدرش محمد وثوق همایون، معروف به هژیر یكی از كارمندان مشروطه خواه دربار مظفرالدین شاه بود. هژیر در خردسالی در اثر انفجار ترقه، یک چشمش را از دست داد. او از تحصیل کرده های مدرسه علوم سیاسی بود که در هجده سالگی زبان‌های روسی و فرانسوی را فرا گرفت . ابتدا کارمند وزارت خارجه شد و سپس در سمت منشی گری و مترجمی سفارت روس مشغول گردید. در سال 1307 به خدمت وزارت طرق و شوارع (راه) درآمد .پس از آن به وزارت مالیه (دارایی) رفت و مراحل ترقی را به سرعت طی كرد .در سال 1323 به وزارت كشور، در سال 1324 به وزارت دارایی و در سال 1327 به نخست وزیری منصوب گردید اما در سال 1328استعفا داد و نماینده مجلس موسسان شد و سرانجام به وزارت دربار انتخاب شد . هژیر روابط حسنه‌ای با اشرف پهلوی داشت و این روابط در رسیدن او به نخست وزیری بی تأثیر نبود. عبدالحسین هژیر که به عنوان یکی از عمال اصلی انگلیس در ایران شناخته می شد، اواسط آبان 1328، در مدرسه عالی سپهسالار توسط یكی از اعضای جمعیت فدائیان اسلام به نام "سیدحسین امامی" و به ضرب گلوله به قتل رسید. 
عبدالحسین هزیر تحصیلات مقدماتی و متوسطه را در مدارس مظفری و دارالفنون به پایان رساند و وارد مدرسه علوم سیاسی شد. زبان های روسی و فرانسه را فرا گرفت و دو سال در استخدام وزارت امورخارجه بود. آن روزها راه ورود افراد طبقه سوم به سیاست، مطبوعات بود. لذا در سال 1302 روزنامه پیکان را با مدیریت پدرش و سردبیری خود دایر کرد و در زمره اطرافیان مدرس درآمد. 
عبدالحسین هژیر در منزل سیدحسن مدرس راه جست و گاه در مجلس درس او حاضر می شد. برخی از آشنایان مدرس که از کوشش های سیاسی هژیر آگاه بودند، می پنداشتند اسرار سیاسی مدرس را به بعضی از مراکز می رساند. رابطه هژیر با مدرس چند سال ادامه یافت. در آذر 1307 که محمدخان درگاهی مدرس را دستگیر کرد هژیر نزد او بود و گریخت. پس از کودتای سیدضیاء طباطبایی و زندانی شدن شهید مدرس، هژیر وزارت امورخارجه را رها و در سفارت شوروی از 1301 تا 1307خدمت کرد. مفسر خبرگزاری رویتر پایان یافتن خدمت او در سفارت شوروی را افشای اسرار سافرت دانست؛ ولی هژیر از این اتهام دفاع نکرد. با سقوط و تبعید سید ضیاء، مدرس آزاد شد و هژیر دوباره به وی پیوست.  
هژیر در سال 1308 بازرس وزارت راه شد. سپس توسط  سید حسن تقی‌‌زاده، وزیر دارائی وقت، جذب وزارت دارائی شد. سپس مأمور مطالعه پرونده امتیازات نفتی ایران و ارائه گزارش آن به تقی‌زاده گردید. در جریان تمدید قرار‌داد دارسی (1933 ـ دوره رضاخان) هژیر از دست‌اندركاران بود. سپس در سال 1313 ریاست اداره حقوقی وزارت دارائی را كه پرونده های مربوط به نفت در آن متمركز بود، بر عهده گرفت. در سال 1314، "داور"، وزیر وقت مالیه، دو قرارداد پایاپای با دولت آلمان و اتحاد جماهیر شوروی برای پیشبرد امور اقتصادی شركت های دولتی منعقد نمود، و هژیر در سمت‌های مختلف قرار گرفت؛ مانند مدیر عامل شركت قماش، عضو هیئت مدیره شركت بیمه، عضو هیئت مدیره شركت ساختمان بازرسی بانك فلاحت و رئیس كمیسیون اشعار. سفر به اروپا در سال 1315 برای اولین بار راهی اروپا شد تا به حساب دولت و حساب خصوصی شاه رسیدگی کند. در این سفر از خود لیاقتها نشان داد که موجب خشنودی رضا شاه  و انتخاب او به مدیر کل وزارت دارایی در 1318 و سپس معاون بانك ملی ایران گردید. حضور مداوم در کابینه ها پس از شهریور 1320 و سقوط رضاخان، وارد سیاست شد و در اسفندماه 1320 در كابینه محمد علی فروغی وزیر پیشه و هنر شد. با استعفای فروغی هژیر در کابینه علی سهیلی به وزارت پیشه و هنر رسید. سهیلی پس از چهار ماه، جای خود را به احمد قوام داد. در 1325 در ترمیم دوم كابینه احمد قوام به وزارت دارائی رسید. در كابینه دوم سهیلی، هژیر وزیر راه شد. در كابینه محمد ساعد مقام وزارت كشور گرفت. در كابینه اول و دوم ابراهیم حكیمی به وزارت دارائی و در 1326 سمت وزارت مشاور و در حقیقت گرداننده دولت حكیمی بود.  
بعد از ابراهیم حكیمی، علی سهیلی و هژیر وزرای مشاور كاندیدای نخست‌وزیری بودند. ولی تمایل دربار (اشرف پهلوی و محمدرضا پهلوی) به هژیر و توصیه نخست‌وزیری وی به نمایندگان مجلس، موجب انتخاب هژیر با اكثریت 66 رأی، از120 رأی به نخست‌وزیری شد. اعتراض روحانیت و دانشجویان به نخست وزیری هژیر خبر نخست‌وزیری هژیر، موجی از اعتراض مردم، دانشجویان دانشكده‌های حقوق و فنی، كسبه و اصناف تهران را برانگیخت که با صلاحدید و راهنمائی آیت‌الله كاشانی، در میدان بهارستان اجتماع و نمایندگان مجلس را برای انتخاب هژیر مورد سرزنش قرار دادند. دامنه تظاهرات بالا گرفت و به دستور دولت و رئیس مجلس، پلیس برای متفرق ساختن مردم به سوی آنان تیراندازی کرد. مردم نیز با چوب و چاقو به پلیس حمله كردند و عده زیادی زخمی شدند. سردار فاخر رئیس مجلس، آیت‌الله كاشانی را مسبب این تظاهرات دانست. به دنبال تظاهرات دانشجویان و اصناف علیه هژیر، در قم، مشهد، اصفهان و قزوین تظاهرات صورت گرفت. هژیر در مصاحبه ای مطبوعاتی به مخالفین خود پاسخ و هشدار داد مطابق ماده 79 قانون مجازات عمومی، اختلالگران نظم عمومی سركوب خواهند شد. روز چهارم نخست‌وزیری هژیر، روحانیون تهران، قرآن بر سر به رهبری شهید نواب صفوی، رهبر فدائیان اسلام در میدان بهارستان طی تظاهرات و سخنرانی، نمایندگان مجلس را مذمت كردند و خواستار عزل هژیر شدند. معرفی برنامه ها و وزرای کابینه هژیر روز سوم تیرماه 1327 وزیران كابینه را به مجلس معرفی و برنامه خود را اعلام نمود. هنگام نطق او در لژ تماشاچیان مجلس تظاهرات شدیدی علیه او بر پا بود. در همین جلسه مكّی، حائری‌زاده، عبدالقدیر آزاد و رحیمیان درباره زد و خوردها علیه او اعلام جرم نمودند. با این وجود، برنامه و وزیران هژیر با 88 رأی موافق از 96 رأی به تصویب رسید.تظاهر به مذهب در جهت اغفال روحانیت و مردم هژیر برای جلب توجّه عامه و رد اتهاماتی که از نظر مذهبی به وی وارد می‌کردند در اولین جلسه هیئت وزیران تصویبنامه‌ای صادر کرد که بموجب آن تهیه و فروش انواع مشروبات الکلی در شهرهای مشهد، قم و شهر ری ممنوع گردید. این تصویبنامه هم مستمسکی به دست مخالفین داد که منظور دولت را اغفال جامعهٔ روحانیت قلمداد کنند و در مجلس نیز چند مخالف، هژیر را متهم به ظاهرسازی و خلاف کاری نمودند. استیضاح توسط نمایندگان مجلس شاه در اواخر تیرماه 1327 قبل از حركت برای بازدید رسمی از انگلستان از نمایندگان خواست دولت را تقویت و لوایح مجلس را تصویب نمایند. در غیاب شاه، عباس اسكندری و ناصرقلی اردلان، نمایندگان مجلس، دولت هژیر را به علت سوء سیاست داخلی و خارجی و مسئله بحرین استیضاح كردند. هژیر طی پاسخی دندان‌شكن، تقاضای رأی اعتماد كرد و مجلس با 93 رأی، دولتش را تأیید نمود. با این وجود مطبوعات تهران و شهرستان ها همه روزه اتهامات زیادی به وی وارد می‌ساختند. اقدامات هزیر در دوران نخست وزیری هژیر در هشتم شهریور 1327 تصویبنامه ای در هیئت وزیران مبنی بر برکناری کسانی که علاوه بر مشاغل دولتی دارای مشاغل آزاد دیگری بودند، را صادر کرد که شامل روزنامه نگاران و امثال آنها نیز می شد. با انتشار این تصویبنامه عده زیادی از مدیران و سردبیران و نویسندگان جراید در مجلس شورای ملی نسبت به تصویبنامه اعتراض نمودند. هژیر نیز در پاسخ آنها گفت: استعفا می دهم؛ ولی تصویبنامه را لغو نخواهم كرد. عبدالقدیر آزاد، دولت را نسبت به توقیف جراید و اختناق آزادی و نقض قانون اساسی و مشروطیت استیضاح كرد. از اقدامات دیگر هژیر در دوران زمامداری، برقراری روابط سیاسی بین ایران و عربستان سعودی بود كه زیارت بیت‌الله الحرام آزاد شد.  
در تاریخ 26 شهریور سال 1327 در جلسه علنی مجلس شورای ملی هنگام طرح لایحه عفو مرتكبین قضایای آذربایجان و زنجان، بین هژیر و چند تن از نمایندگان مشاجره شدیدی درگرفت، بالاخره هژیر در مقابل جوی كه مخالفین برای او درست كرده بودند، با وجود برخورداری از حمایت اكثریت مجلس، روز پنجم آبان ماه 1327 پس از پنج کشمکش از كار كناره‌گیری کرد. 
هژیر پس از كناره‌گیری، در انتخابات مؤسسان دوم، در اردیبهشت ماه 1328 به نمایندگی تهران انتخاب شد و سرانجام در 28 تیرماه 1328 وزیر دربار گردید. هژیر در 13 آبان‌ماه 1328 در مجلس روضه‌خوانی دربار در مسجد سپهسالار بر اثر گلوله سیدحسین امامی، از  اعضای جمعیت فدائیان اسلام، کشته شد. پس از ترور هژیر، در تهران حكومت نظامی برقرار شد و سرلشكر احمد خسروانی معاون ستاد ارتش به حكومت نظامی منصوب شد و آقایان دكتر بقائی، حائری زاده، سید مصطفی كاشانی، سید علی بشارت، علی جواهر كلام، دانش نوبخت، عبدالقدیر آزاد و خلیل طهماسبی طبق ماده پنج حكومت نظامی بازداشت شدند. سه روز بعد حسین مكی هم بازداشت و دكتر مصدق نیز تبعید گردید. امامی در اولین بازپرسی در روز چهاردهم آبان به قتل هژیر اعتراف كرد و گفت: وجود هژیر برای مملكت ضرر و زیان داشت؛ لذا او را کشتم.  روز پانزدهم آبان دادگاه نظامی به ریاست سرهنگ جهانشاهی قاجار و دادستانی سرهنگ جهانگیری، حكم اعدام امامی را صادر كردند و در هجدهم آبان اجرا شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۲۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۲۹

عبدالحسین هژیر

خلاصه زندگی نامه

 عبدالحسین هژیر، از معتمدان دربار پهلوی که وزارت های پیشه و هنر، بازرگانی، راه، کشور و دارایی را به ترتیب در کابینه های علی سهیلی، احمد قوام، محمد ساعد و ابراهیم حکیمی برعهده داشت. او همچنین در سال 1327 سمت نخست وزیری را برعهده گرفت و در مدرسه عالی سپهسالار به دست سید حسین امامی و به ضرب گلوله به قتل رسید. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع