عالم جان بارودی در سال 1273 ه.ق در حومه "بارودی" از ولایت قازان متولد شد. پدرش"محمدجان تاجر" فرزند بنیامین و مادرش "بی بی فخرالنسا" خانم بود. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه گلبویر واقع در ولگا – اورال گذراند که شخصیت های برجسته آن روزگار، مانند موسی جارالله و ظاهربیگی و هادی و صدری مقصودی (آرسال)،‌ در آنجا تحصیل کرده بودند. سپس برای تحصیلات عالی به بخارا رفت و هفت سال در آنجا ماند.بارودی معتقد بود که تدریس علوم اسلامی اگر علاوه بر عربی به زبان مردم محل زندگیش (ترکی)‌ نیز صورت گیرد در پیشرفت امور آموزشی مفیدتر خواهد بود.وی تحت تأثیر متفکران اسلامی همچون سید جمال الدین اسدآبادی و محمد عبده و شهاب الدین مراجانی، ‌به امر آموزش توجه خاص داشت و در ادامه راه اسماعیل گاسپیرالی، که با تأسیس دبستان "اصول جدید" در 1301ق/1884 به ارتقاء سطح آموزش و پرورش مسلمانان روسیه توافق یافته بود، ‌مدرسه "محمدیه" را پایه گذاری کرد و خود،‌ علاوه بر مدیریت،‌ در آنجا تدریس هم می کرد. این مؤسسه که دارای دوره های ابتدایی،‌ متوسطه و عالی بود و بهترین مدرسان در آنجا تدریس می کردند،‌ در جنبش بیداری ترکان قازان و دیگر مسلمانان روسیه سهم بزرگی داشت.عالم جان بارودی،‌ که از شیوخ نقشبندی نیز بود،‌ در سایه شخصیت علمی و صوفیانه خود، در تعمیم "اصول جدید" به حوزه آموزش و در ترویج افکار متجددان در میان مسلمانان روسیه و همچنین در بیدار ساختن و بالا بردن سطح فکری و فرهنگی مسلمانان سهم مهمی داشت. وی سرانجام در دفاع از حقوق مسلمانان در جریان به قدرت رسیدن بلشویک ها دستگیر و زندانی شد و چند ماه بعد به دلیل شرایط سخت زندان در سن 66 سالگی درگذشت. 
عالم جان بارودی،‌ در کنار تلاش برای ارتقا سطح آموزش و پرورش مسلمانان روسیه، ‌در جنبش های سیاسی و اجتماعی ولگا – اورال نیز فعالانه شرکت جست. در تشکیل کنگره های دوم (16-26 ذیقعده 1323 ق/ 13-23 ژانویه1906) و سوم (24جمادی الآخر – اول رجب 1324 ق/ 21-16 اوت1906) مسلمانان روسیه نقش مهمی داشت. به ویژه در کنگره سوم،‌ ریاست کمیسیون اصلاح نهادهای دینی – روحانی را بر عهده گرفت. ضمناً مجله "الدین و الادب" را، که کانون نشر آثار هواداران اصول جدید بود، ‌انتشار داد ؛ لیکن به علت ناخرسندی مقامات روسی از این فعالیت ها و هم بر اثر مخالفت قشریونی که هیچ گونه فعالیت تجدد خواهانه را نمی پذیرفتند، به مدت دو سال به ولوگدای غربی تبعید گردید. 
عالم جان بارودی در کنگره سراسری مسلمانان روسیه، که به قصد بهره برداری از جوّ آزادی موقت پس از انقلاب فوریه 1917 روسیه از اول تا 11 مه در مسکو تشکیل شده بود،‌ شرکت جست و در جریان انتخاب مفتی،‌ که برای اداره امور دینی مسلمانان روسیه و سیبری و قزاقستان صورت می گرفت،‌ با بیشترین رأی، به مقام «مفتی مسلمانان روسیه» برگزیده شد.یکی از فعالیت های قابل توجه او در این کنگره،‌ که موجب کشمکش های سخت نیز گردید، موضوع حقوق زنان بود. او و موسی جارالله بر آن بودند که برابری حقوق زنان و مردان را در تمام شئون زندگی برقرار کنند، لکن این نظر به سبب اعتراض شدید اکثریت قاطع حاضران به بهانه ناسازگاری آن با شریعت،‌ از حد توصیه تجاوز نکرد. عالم جان بارودی سپس در مجلس ملی ترک و تاتارهای روسیه و سیبری که در شهر اوفا تأسیس شده بود شرکت کرد و پس از آن که  بلشویک ها قدرت را به دست گرفتند، ‌باز تا مدتی مأموریت خود را ادامه داد و به دفاع از حقوق مسلمانان پرداخت. 
عالم جان بارودی، در سایه شخصیت علمی خود، در تعمیم اصول جدید به حوزه آموزش و در ترویج افکار متجددان در میان مسلمانان روسیه و همچنین در بیدار ساختن و بالا بردن سطح فکری و فرهنگی مسلمانان سهم مهمی داشت . با اینحال، هر چند در زمره متجددان شمرده می شد، معتقد بود همچنانکه ملت گرایی وحدت اسلام را ضعیف می کند غربگرایی نیز به شئون دینی و ملّی لطمه می زند. عالم جان بارودی به استانبول و شام و مکه و مدینه و قاهره ، یعنی مراکز فرهنگ اسلامی آن روزگار، سفر کرد و با رجال مشهور علمی آن نواحی دیدار نمود. خدمت دیگر او تأسیس کتابخانه ای با نسخ خطی گرانبها بود. دانشمندانی چون بطّال تایماس و زکی ولیدی طوغان و عبدالقادر اینان از این کتابخانه استفاده کرده اند. 
از آن جا که قصد بارودی این بود که آموزش به زبان ترکی صورت گیرد، لذا کتابهای درسی متعددی به این زبان نوشت که در مدارس آن زمان خوانده می شد. مهمترین این آثار کتاب معارف اسلامی است که در 1307/1890 نوشته شده و از آن به بعد بارها به چاپ رسیده و در جنبش بیداری مسلمانان روسیه تأثیر مهمی داشته است . مجله الدین و الادب ، که از 1324/1906 تا 1335/1917 در قازان منتشر می شد و در زیرِ عنوان آن عبارتِ «مجله ای اسلامی که هر دو هفته یک بار منتشر می شود» آمده بود (کتابخانه حقی طارق اوس ، ش 137؛ کتابخانه مرکز تحقیقات آثار ترکی دانشکده ادبیات دانشگاه استانبول ، ش 955)، یکی از مهمترین مطبوعات آن عهد بود و افکار تجدد خواهی معتدلی داشت. 
بارودی در جریان به قدرت رسیدن بلشویک ها هم چنان به دفاع از حقوق مسلمانان می پرداخت. به همین منظور وی  با "غالب کمالی سُویْلَمَز اوغلی"، سفیر عثمانی که تا ذیقعده 1336/ اوت 1918 در مسکو بود بارها ملاقات کرد و کوشید تا توجه او را به امور مسلمانان ترک روسیه جلب کند و برای حفظ حقوق آنها از یاری او بهره جوید؛ ولی ، به جرم همین کوششها، پس از مدتی ، به دست بلشویکها دستگیر شد و چندماه به زندان افتاد. در آن سالها قحطی شدیدی در روسیه رخ داد و عالم جان بارودی ، که روزهای سختی را می گذراند، در 1339/1921 در مسکو درگذشت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۱:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۱:۴۷

عالم جان بارودی

خلاصه زندگی نامه

  عالم جان بارودی، مفتی و معلم مسلمان روس، روزنامه نگار و شيخ طريقه نقشبنديه در قرن نوزدهم و بیستم میلادی که تحت تأثير متفکران اسلامی چون سيد جمال الدين و محمد عبده بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع