ابوالمعالی سیف الدین سعیدبن مطهربن سعید معروف به سیف الدین باخرزی و شیخ عالم، چنان كه از نسبش پیداست، در شنبه 9 شعبان 586 در باخرز متولد شد. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش انجام داد و سپس نزد استادان شهرهای هرات و نیشابور فقه و حدیث و تفسیر فراگرفت. در هرات از دست شیخ تاج الدین محمود اُشنُهی خرقه تبرّک سپس سفر آغاز كرد و در هرات و نیشابور و بغداد نزد محدثان و فقهای بزرگی چون شیخ شهاب الدین سهروردی، ابوالفتح حصری، علی بن محمد موصلی، ابراهیم بن سالار خوارزمی و موید طوسی فقه و حدیث را فراگرفت. در بغداد، از ابن جوزی علم حدیث را یاد گرفت. به هر حال باخرزی، پس از آن به تصوف گرایش یافت و به خوارزم نزد شیخ نجم الدین كبری رفت. باخرزی نزد شیخ نجم الدین مراحل سیر و سلوک را طی كرد و پس ازمدت كوتاهی، خرقه خلافت گرفت و شیخ نجم الدین او را با القابی چون "امام العارف"، "شرف الاسلام"، "مقدم الطائفه" و "حجئ السالكین" ستود و سپس رهسپار بخارا شد. شیخ نجم الدین در این شهر، در محله فتح آباد، خانقاهی بنا نهاد و در آنجا و در مسجد صرافان مجالس وعظ و اندرز بر پا می كرد و مشتاقان و مریدان او از اطراف و اكناف بر گرد او جمع می شدند. باخرزی در این شهر چنان شهرت و احترامی كسب كرد كه او را شیخ بزرگ خواندند و خاندانش به شاهان بخارا شهرت یافتند. گفته اند كه وقتی بركه خان مغول در 652ق به بخارا رفت، به زیارت شیخ سیف الدین شتافت و به دست او اسلام آورد. همچنین او را به سرپرستی مدرسه ای انتخاب كردند كه مادر مسیحی منكوقا آن را ساخته بود. با آن كه در بخارا در شمار مشایخ بزرگ تصوف بود، از جمال الدین علی ابن ابراهیم كردری و ابورشید اصفهانی و احمد محبوبی حدیث می شنید و روایت می كرد. باخرزی، به رغم جایگاهش، مدتی به سعایت و حسادت برخی دشمنان گرفتار آمد و در سمرقند به زندان افتاد و چون آزاد شد، باز به بخارا بازگشت و در همان جا درگذشت. در تاریخ وفات باخرزی اختلاف است ومحتمل به سال 659 هجری قمری است. 
اولاد و احفاد باخرزی  نیز از مشایخ صوفیان به شمار می رفته و تا چند قرن عهده دار ارشاد بوده اند. مشهورترین افراد این خاندان عبارت اند از: ، پسر بزرگ باخرزی "جلال الدین محمد"فرزند دوم باخرزی "برهان الدین احمد" فرزند سوم  باخرزی "مظهرالدین مطهَّر"(که پس از مرگ پدر به قونیه رفت و در آنجا با مولانا جلال الدین ملاقات کرد) نوه باخرزی مؤلف "ابوالمفاخر یحیی بن برهان الدین احمد" وی مولف اورادالاحباب بود. ابوالمفاخر سفرهایی به مصر وشام و آسیای صغیر و عراق و آذربایجان کرد و با مشایخ بلاد مختلف مصاحبت داشت . ابن بطوطه که در سفر خود به فتح آبادِ بخارا مهمان او بوده از او به نیکی یاد کرده است . کتاب اورادالاحباب و فصوص الا´داب را که درباره آداب و رسوم و اوراد و اذکار صوفیه است به فارسی تألیف کرد. 
باخرزی در میان متصوفان زمان و بویژه پیروان طریقه کبرویه مقامی والا داشته است. پیش از این  وی از شاگردان  شیخ شهاب الدین سهروردی بود.بعد از مرگش به جهت جایگاه والایی که وی در میان متصوفان داشت، خانقاه باخرزی تا قرنها دایر بود و افرادی از خاندان باخرزی متولی آن بوده اند. درسال 733 ابن بطوطه در سفر خود به بخارا در این خانقاه منزل کرد و شیخ خانقاه ابوالمفاخر یحیی باخرزی ، نوه سیف الدین ، برای او ضیافتی ترتیب داد که در آن همه بزرگان شهر حضور داشتند. نخست قاریان با آهنگهای خوش به قرائت پرداختند و آنگاه واعظ بر منبر رفت و سپس آوازهای دلپذیری به ترکی و فارسی خوانده شد. خانقاه ، چنانکه ابن بطوطه نیز اشاره کرده است ، موقوفات بسیار داشت و نوه او ابوالمفاخر یحیی اوقافی برای خانقاه و مزار تعیین کرده بود. 
باخرزی آثاری به فارسی و عربی داشته که برخی از آنها باقی مانده است. روزنامه که شامل یادداشتهای روزانه وی است و باخرزی آن را پنهانی می نوشت و پس از مرگ او آن را یافتند و در آن وقایع حیات شیخ ، و نیز خانواده او و حتی هدیه هایی که به او داده بودند و نماز و دعایی که در عوض آنها خوانده بود، ثبت شده است. علاوه بر اینها نوشته های کوتاهی از سیف الدین باخرزی در برخی از مجموعه های خطی دیده می شود؛ مانند نامه او به "سعدالدین حموی" که در مجموعه ای (به شماره 11ر2023) در کتابخانه وهبی بغدادی استانبول محفوظ است . از دیگر آثار وی عبارتند از : شرح الاسماء الحُسنی وقایع الخلوه رساله وصیه السفر رساله در عشق  رباعیات وصایا اوراد 
در تاریخ وفات باخرزی اختلاف است.اما به نظر می رسد تاریخ ذی القعده 659 تاریخ صحیح درگذشت او باشد. پیكر او را در خانقاهش، در روستای فتح آباد، به خاک سپردند و به همین سبب، او را خواجه فتح آبادی هم نامیده اند. "محمد معصوم نایب الصدر شیرازی" (متوفی 1344)، که در ذیقعده 1316 به زیارت مزار باخرزی رفته است ، محل آن را در نیم فرسنگی مشرق بخارا ذکر می کند و می نویسد که ساختمان مزار و خانقاه ، که به امر امیرتیمور در سال 788 ساخته شد، کاشیهای زیبایی دارد که برخی از آنها خراب شده است و به سرقت می رود. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۴۰

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۴۱

سیف الدین باخرزی

خلاصه زندگی نامه

 ابوالمعالی سیف الدین سعیدبن مطهربن سعید معروف به سیف الدین باخرزی و شیخ عالم، محدث، عارف و از مشایخ بزرگ طریقه كبرویه در قرن ششم و هفتم بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع