سید محمد مهدی جعفری در 5 مهر ماه 1318 در روستای "دهقاید" شهرستان "دشتستان" استان "بوشهر" به دنیا آمد. او تحصیلات مقدماتی خود را در شهر "برازجان"، مرکز شهرستان "دشتستان" آغاز کرد و مدرک دیپلم متوسطه ادبی خود را از آن شهرستان دریافت نمود. او سپس در مقطع کارشناسی رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه شیراز مشغول به تحصیل شد و در سال 1340 مدرک لیسانس خود را اخذ کرد.دکتر سید محمد مهدی جعفری برای ادامه تحصیل راهی دانشسرای عالی تهران شد اما به دلیل عضویت در انجمن اسلامی دانشجویان و نهضت آزادی ایران که باعث دستگیری و اسارتش در زندان شد از ادامه تحصیل بازماند.او برای اولین بار در سال 1341 توسط نیروهای امنیتی دستگیر شد اما پس از مدت کوتاهی آزاد شد و دوباره در سال 1342 به همراه سران و جمعی از اعضای جبهه نهضت آزادی دستگیر شد و به 4 سال حبس محکوم گردید.دکتر جعفری در زندان به تالیف، تصحیح و ترجمه کتاب پرداخت و در سال 1346 از زندان آزاد شد و به کار ترجمه و فعالیت‌های سیاسی مخفی ادامه داد. او ضمن تدریس در "دبیرستان کمال" به فعالیت های مطبوعاتی در "شرکت سهامی انتشار" نیز مشغول شد.دکتر جعفری بعد از آزادی از زندان همکاری کوتاهی با گروه مجاهدین خلق داشت او عضو ثابت این گروه نبود و چند جزوه و کتاب را برای این گروه از عربی به فارسی ترجمه نمود.او در سال 1352 مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه تهران در رشته "زبان و ادبیات عربی" دریافت کرد و به عنوان پژوهشگر در فرهنگستان زبان ایران مشغول به کار شد.دکتر جعفری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تا سال 1358 با نهضت آزادی همکاری داشت.سید محمد مهدی جعفری در سال 1367 دکتری رشته "فرهنگ عربی و علوم قرآنی" را از دانشگاه تهران دریافت کرد. او پس از آن به تدریس نهج البلاغه در دانشگاه تهران، دانشگاه شیراز، دانشگاه علوم و حدیث شهر ری و ... پرداخت.دکتر سید محمد مهدی جعفری در سال 1358 به مدت 1 سال معاون پژوهشی وزیر فرهنگ و آموزش عالی بود.او در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی در خرداد ماه 1359 به عنوان نماینده مردم دشتستان به مجلس راه یافت و به مدت 4 سال عضو کمیسیون فرهنگی مجلس بود.دکتر جعفری در سال 1385 با رتبه استادی از دانشگاه شیراز بازنشسته شد ولی همچنان در دانشگاه شیراز و دانشگاه ‌های دیگر به تدریس نهج البلاغه ادامه داد. 
سید محمد مهدی جعفری تحصیلات مقدماتی خود را تا اخذ مدرک دیپلم متوسطه ادبی در شهر "برازجان"، مرکز شهرستان "دشتستان" ادامه داد و پس از آن در سال 1337 وارد دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز شد و در سال 1340 مدرک لیسانس "زبان و ادبیات فارسی" را از دانشگاه شیراز دریافت کرد.او برای ادامه تحصیل به دانشسرای عالی تهران رفت و در رشته علوم تربیتی در مقطع کارشناسی ارشد به تحصیل پرداخت اما به دلیل فعالیت های سیاسی و دستگیری در زندان از ادامه تحصیل بازماند.سید محمد مهدی جعفری در سال 1352 در رشته "زبان و ادبیات عربی" در مقطع کارشناسی ارشد به دانشگاه تهران وارد شد و از پایان نامه خود تحت عنوان "پژوهشی در اسناد و مدارک نهج البلاغه" به راهنمایی "دکتر سید جعفر سجادی" دفاع کرد.او در سال 1355 وارد دوره دکتری "فرهنگ عربی و علوم قرآنی" دانشکده الهیات دانشگاه تهران شد اما باز هم به جهت فعالیتهای سیاسی دوران انقلاب و تعطیلی دانشگاه ‌ها در نتیجه انقلاب فرهنگی، تحصیل وی به تعویق افتاد تا این که در سال 1367 از پایان نامه خود با عنوان "تصحیح خطب نهج البلاغه" به راهنمایی "سید محمد باقر حجتی" دفاع کرد و به درجه دکتری از دانشگاه تهران نائل شد. 
عضویت در نهضت آزادی ایران و انجمن اسلامیسید محمد مهدی جعفری بعد از اخذ مدرک لیسانس از دانشگاه شیراز در سال 1340 برای ادامه تحصیل به دانشسرای عالی تهران رفت و همزمان به عضویت نهضت آزادی ایران و انجمن اسلامی دانشجویان درآمد. محمد مهدی جعفری در کلاس های عقیدتی انجمن اسلامی مانند کلاس اخلاق اسلامی "شهید مطهری" شرکت کرد و از طریق همین کلاسها بود که با شهید مطهری آشنا شد. نهضت آزادی ایران در 27 اردیبهشت ماه 1340 اعلام موجودیت کرد. این حزب به ابتکار "مهندس مهدی بازرگان" و "دکتر ید الله سحابی "و با تایید "آیت ‌الله زنجانی" و "دکتر مصدق" پا به عرصه سیاسی مبارزاتی نهاد. هدف اصلی این گروه احیای آزادی و تامین استقلال کشور بود. پخش تراکت و تجربه اولین بازداشت سید محمد مهدی جعفری در سال 1341 بخاطر پخش تراکت مراسم سالگرد 30 تیر ماه برای اولین بار دستگیر شد و به زندان قزل ‌قلعه رفت. او خودش را با نام مستعار انجمن اسلامی، "حسن وطن‌ خواه" معرفی کرد و گفت: «آنچه پخش کرده آگهی ختم بوده نه اعلامیه.» او پس از دادن تعهد، آزاد شد. در 30 تیر ماه 1331، درست 1 سال و 4 ماه پس از به ثمر نشستن نهضت ملی صنعت نفت، مردم ایران با راهپیمایی در خیابان ‌ها خواستار برکناری "احمد قوام ‌السلطنه "، نخست وزیر وقت و بازگشت "دکتر محمد مصدق" به پست نخست‌ وزیری شدند. راهپیمایی مردم با دخالت نیروهای امنیتی به ضد و خورد انجامید و عده زیادی به شهادت رسیدند. دستگیری به همراه جمعی از اعضای نهضت آزدایسید محمد مهدی جعفری در 2 خرداد ماه 1342 در منزل "احمد صدر حاج سید جوادی"، دادستان وقت تهران و عضو فعال شورای مرکزی نهضت آزادی دستگیر شد. او را به زندان قزل‌ قلعه بردند و همراه با او جمعی دیگر از اعضای نهضت آزادی از جمله "رحیم عطایی"، "ابوالفضل حکیمی" و "عزت‌ الله سحابی" و عده ای از سران نهضت آزادی بازداشت شدند.سید محمد مهدی جعفری آن زمان 24 ساله بود و جوان ‌ترین متهم عضو نهضت آزادی در دادگاه محسوب می شد. او همراه با سران و اعضای نهضت آزادی ایران در دادگاه‌ های بدوی و تجدید نظر نظامی، محاکمه و به 4 سال زندان محکوم شد. همکاری چند ماهه با سازمان مجاهدین خلقدکتر سید محمد مهدی جعفری در سال 1347 مدت کوتاهی به همکاری فرهنگی با سازمان مجاهدین خلق پرداخت. او از طریق تماس فردی با نام "تراب (مرتضی) حق شناس" با سازمان مجاهدین خلق ارتباط برقرار کرد. دکتر جعفری عضو رسمی سازمان نبود اما در حوزه های سازمانی شرکت می کرد. او با پیشنهاد "رضا رئیسی طوسی"، از اعضای سازمان مجاهدین خلق کتاب‌ ها و جزواتی را برای سازمان از عربی به فارسی ترجمه کرد. که از آن جمله می توان از جزوات سیاست استراتژیک سازمان "الفتح"، "انقلاب در انقلاب" اثر "رژی دبره"، "شرح حال جمال عبدالناصر"، "الجزایر" و "سرزمین آتش و خون" نام برد.آخرین رابط سید محمد مهدی جعفری با سازمان مجاهدین خلق، "محمد علی رجایی" بود که با بازداشتش، رابطه او با سازمان هم قطع شد و تغییر ایدئولوژی مجاهدین خلق در سال 1354 بطور کلی به تماس‌ ها پایان داد.سازمان مجاهدین خلق، سازمان مسلحی بود که در اواسط دهه 1340 برای مبارزه با حکومت "محمد رضا شاه پهلوی" تشکیل شد. این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا خرداد ماه 1360 تلاش داشت خود را همراه مردم و مدافع حقوق آنان جلوه گر سازد اما در جریان همه پرسی نظام جمهوری اسلامی ایران در فروردین ماه 1358 به طور ضمنی با پرسش جمهوری اسلامی، آری یا نه، مخالفت کرد. فعالیت های سیاسی مخفی و استعفا از عضویت نهضت آزادی سید محمد مهدی جعفری در سال 1352 به وسیله ماموران ساواک دستگیر و در کمیته ضد خرابکاری، موزه عبرت کنونی به زندان افتاد اما مدتی بعد چون مدرکی علیه او در دست نداشتند از زندان آزاد شد و دوباره به فعالیت سیاسی مخفی خود ادامه داد. او در سال 1355 مجددا در نهضت آزادی ایران به فعالیت پرداخت که تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت.پس از انقلاب در آذر ماه 1358 از عضویت نهضت آزادی استعفا داد که متن استعفای او به همراه جمعی از اعضا در کتاب "همگام با آزادی" نوشته "سید قاسم یاحسینی" که به نقل خاطرات دکتر سید محمد مهدی جعفری می پردازد به چاپ رسیده است. 
دکتر سید محمد مهدی جعفری قبل و پس از انقلاب سمت ها و مناصب مختلفی را برعهده داشت. عضویت در فرهنگستان زبانسید محمد جعفری پس از ارائه پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد با موضوع "پژوهشی در اسناد و مدارک نهج البلاغه"، از آن جا که کار پژوهش در اسناد و مدارک نهج البلاغه برای نخستین بار به شیوه ‌ای علمی در یک محیط دانشگاهی انجام شده بود، استادان وقت دانشگاه ایشان را به عنوان عضو هیات علمی برای تدریس نهج البلاغه در دانشگاه "تهران" دعوت کردند اما ساواک با صلاحیت وی مخالفت کرد.دکتر سید محمد مهدی جعفری همزمان در فرهنگستان زبان ایران به کار ترجمه متون جغرافیایی اشتغال داشت به همین دلیل بعد از اخذ مدرک کارشناسی ارشد در آن سازمان از سال 1355 به عنوان پژوهشگر استخدام شد. عضویت در کمیته تبلیغات رادیو و تلویزیونسید محمد مهدی جعفری عضو کمیته استقبال از امام خمینی(ره) در سال 1357 بود و پس از انقلاب به عضویت کمیته تبلیغات رادیو و تلویزیون درآمد و حتی پیام امام(ره) درباره بازگشایی مدارس را خودش از رادیو خواند. علتش این بود که گوینده خبر رادیو گفته بود این پیام کلمات عربی دارد و ما بلد نیستیم.سید محمد مهدی جعفری در اواخر فروردین ماه 1358 از رادیو و تلویزیون استعفا داد. مشاور سیاسی و رئیس کمیته علمی نشر آثار آیت الله طالقانی سید محمد مهدی جعفری از آبان ماه 1357 تا شهریور ماه 1358 به عنوان مشاور سیاسی در دفتر "آیت الله طالقانی" به انجام وظیفه مشغول بود و پس از پیروزی انقلاب بیشتر به مصاحبه ‌های تلویزیونی و رادیویی با "آیت الله طالقانی" پرداخت.وی همچنین سر ویراستار و رئیس کمیته علمی نشر مجموعه آثار "آیت‌ الله سید محمود طالقانی" بود. معاون پژوهشی وزیر فرهنگ و آموزش عالیسید محمد مهدی جعفری در سال 1358 از فرهنگستان زبان ایران به عنوان عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات عربی به دانشگاه تهران منتقل گردید و به شکل مامور به خدمت وزارت فرهنگ و آموزش عالی به سمت معاونت پژوهشی وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی، "حسن حبیبی" رسید. این مسوولیت، تا خرداد ماه 1359 ادامه یافت. تدریس در دانشگاه و سمت های مختلف دکتر محمد مهدی جعفری از سال 1362 با بازگشایی دانشگاه‌ها، به تدریس نهج البلاغه، متون عربی، تاریخ اسلام و علوم قرآنی در دانشگاه تهران مشغول شد. او رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران از سال 1363 تا سال 1365 بود.استاد جعفری در سال 1367 بعد از اخذ مدرک دکتری به دانشگاه شیراز منتقل شد و در آن جا به تدریس متون عربی و نهج البلاغه پرداخت و برای این که نهج البلاغه به صورت یک درس مستقل دانشگاهی تبدیل شود، کتاب "آموزش نهج البلاغه" را تالیف کرد.او از سال 1373 تا سال 1377 رئیس کتابخانه "میرزای شیرازی" در دانشگاه شیراز بود او همچنین در کمیته تخصصی هیأت ممیزه، کمیته مشورتی ریاست و مرکز پژوهش ‎های اسلامی در دانشگاه شیراز عضویت داشت.از سال 1383 که دوره کارشناسی ارشد نهج البلاغه در دانشکده "علوم حدیث شهر ری" تاسیس شد به همکاری در آن دانشکده و تدریس در آن رشته مشغول شد.او در سال 1385 با رتبه استادی از دانشگاه شیراز بازنشسته شد ولی همچنان در دانشگاه شیراز و دانشگاه ‌های دیگر به تدریس نهج البلاغه ادامه داد. عضویت در هیات تحریریهدکتر سید محمد مهدی جعفری عضو هیئت تحریره مجله هایی مانند: "اللغه العربیه و آدبها"، فصلنامه نهج البلاغه به نام "النهج"، مجله "اندیشه دینی" دانشگاه شیراز، مجله "کتابداری" دانشگاه تهران، مجله "پژوهش‌ های اسلامی" دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، عضو هیات تحریریه مجله "بوستان ادب" بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز، مجله "حدیث پژوهی" دانشگاه کاشان، مجله "پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن" بود. افتخاراتدکتر سید محمد مهدی جعفری لوح تقدیر استاد برجسته از دانشگاه شیراز و لوح تقدیر پژوهشگر نمونه از اداره کل ارشاد استان فارس را دریافت کرد. همچنین او برگزیده مراسم "تکریم خادمان نهج‌ البلاغه" نمایشگاه بین ‌المللی قرآن کریم تهران در تابستان سال 1391 بود. 
دکتر سید محمد مهدی جعفری در خرداد ماه 1359 به عنوان نماینده مردم شهرستان "دشتستان" واقع در استان "بوشهر" با اخذ 17507 رای از 32715 رای به نخستین دوره مجلس شورای اسلامی راه یافت و در دوره 4 ساله نمایندگی در مجلس شورای اسلامی در کمیسیون فرهنگی انجام وظیفه کرد. 
دکتر سید محمد مهدی جعفری در بین سالهای 1342 تا 1346 به ترجمه و تصحیح کتاب های مختلف در زندان پرداخت. دکتر جعفری در تالیف دو کتاب "مهندس بازرگان" با نام های "باد و باران در قرآن" و "سیر تحول قرآن" با او همکاری کرد.او در زندان به نوشتن تقریرات درس تفسیر قرآن "آیت الله طالقانی" پرداخت و 3 جلد تفسیر "پرتویی از قرآن" نوشته "آیت الله طالقانی" را تدوین کرد.دکتر جعفری همچنین کتابهای "روش تربیتی اسلام" از "محمد قطب" و "همکاریهای اجتماعی" از "شیخ محمد ابوزهره" و چند جلد کتاب دیگر را از عربی به فارسی ترجمه کرد. کتاب "روش تربیت اسلامی" نخست در سال 1345 در حالی که در زندان بود به چاپ رسید و کتاب "همکاریهای اجتماعی" پس از آزادی از زندان در سال 1347 منتشر شد اما چاپ سایر کتابها به سبب آن که از سوی دیگر پژوهشگران نیز ترجمه و انتشار یافته بود، پیگیری نشد.او پس از آزادی از زندان نیز به تالیف و ترجمه پرداخت. آثار دکتر سید محمد مهدی جعفری در سه بخش ترجمه، تالیفات و تصحیح تقسیم می شود. غیر از این آثار مجموعه مقالاتی از ایشان به جای مانده که متن کامل تعدادی از آنها در پایگاه اطلاع رسانی "مجلات تخصصی نور" قابل دسترسی می باشد.  ترجمه هادکتر سید محمد مهدی جعفری به دلیل تسلط به زبان عربی کتاب های مختلفی را از عربی به فارسی ترجمه نمود و البته ایشان ترجمه هایی نیز از زبان انگلیسی دارند. این ترجمه ها شامل عناوین زیر هستند."نهضت بیدارگری در جهان اسلام" که چند نویسنده از دائرة‎ المعارف اسلام آن را به زبان انگلیسی نوشته اند و ترجمه آن به فارسی توسط شرکت سهامی انتشار در سال 1362 منتشر شد."نهج‌ البلاغه" نوشته "سید رضی" که توسط انتشارات ذکر تهران در سال 1386 منتشر شد. این کتاب در بیست و ششمین دوره انتخاب کتاب سال، برنده کتاب سال 1387 شد."امام علی‎ بن ‎ابی ‎طالب" نوشته "عبدالفتاح عبدالمقصود" در 8 جلد در سال 1379 منتشر شد. در سال 1335 جلد اول این کتاب توسط "آیت الله طالقانی" انجام شد. علامه امینی در جلد سوم کتاب "الغدیر" جلد اول این کتاب را بهترین اثر درباره امیرالمومنان(ع) دانسته است. آیت الله طالقانی به علت گرفتاری‌های علمی، اجتماعی و سیاسی از ترجمه جلدهای بعدی بازماند و "آیت الله طالقانی" در سال 1349 به دکتر سید محمد مهدی جعفری پیشنهاد کرد که از جلد دوم به بعد آن را ترجمه کند. این کتاب در ابتدا چهار جلد داشت اما در هنگام ترجمه به وسیله مولف به 9 جلد رسید. دکتر سید محمد مهدی جعفری این کتاب را تا سال 1354 در 8 جلد ترجمه کرد. این ترجمه بیش از 20 مرتبه به وسیله "شرکت سهامی انتشار" تجدید چاپ شد."برترین هدف در برترین نهاد" یا "زندگانی امام حسین(ع)" نوشته "شیخ عبدالله‎"العلائلی" در 3 جلد توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1379 منتشر شد."آفرینش‌ های ادبی در گفتار نبوی" نوشته "سید رضی" که توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران در سال 1390 منتشر شد. تالیف و نگارشدکتر سید محمد مهدی جعفری تالیفات بسیاری مانند عناوین زیر دارند. "پژوهشی در اسناد و مدارک نهج‎ البلاغه" که پایان‎ نامه کارشناسی ارشد دکتر سید محمد مهدی جعفری بود و توسط انتشارات قلم در سال 1356 منتشر شد."آشنایی با نهج‎ البلاغه" توسط انتشارات امیرکبیر در سال 1364 منتشر شد. "سید رضی طرح نو" در سال 1378 منتشر شد."پرتوی از نهج‎ البلاغه" که در 5 جلد توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1380 منتشر شد. این کتاب برنده جایزه دومین دوره کتاب سال ولایت در آبان ماه 1379 شد. "شناخت نهج‎ البلاغه" که توسط موسسه‎ اهل قلم در سال 1381 منتشر شد. "همای رحمت"، زندگانی امیرالمومنین(ع) از نهج‎ البلاغه که توسط موسسه اهل قلم در سال 1381 منتشر شد. "بار دیگر شریعتی" برشی از خاطرات که توسط نشر نگاه امروز در سال 1381 منتشر شد."سازمان مجاهدین خلق از درون" برشی از خاطرات که توسط نشر نگاه امروز در سال 1383 منتشر شد."آفرینش‌ های هنری در گفتار نبوی" که توسط موسسه اهل قلم در سال 1385 منتشر شد. این کتاب برنده جایزه هجدهمین دوره کتاب فصل تهران در سال 1390 شد. "آموزش نهج‎ البلاغه" که توسط سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال 1387 منتشر شد. "آیت الله طالقانی و تفسیر پرتوی از قرآن" که توسط خانه کتاب تهران در سال 1389 منتشر شد. "احیاگر بلاغت علوی" مروری بر زندگی و آثار "سید رضی" که توسط همشهری در سال 1389 منتشر شد.  تصحیح "شرح نهج ‎البلاغه" نوشته "میرزا محمد باقر نواب لاهیجانی" که با همکاری "دکتر محمد یوسف نیری" توسط نشر میراث مکتوب تهران در سال 1379 منتشر شد."نسخه خطی نهج‌ البلاغه" که در سال 483 هجری قمری نوشته شده بود و با همکاری "محمد برکت" توسط نشر میراث مکتوب تهران در سال 1389 منتشر شد.  

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۲:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۲:۴۷

سید محمد مهدی جعفری

خلاصه زندگی نامه

 سید محمد مهدی جعفری، نویسنده و مترجمی که به پژوهش و تدریس نهج البلاغه در دانشگاههای کشور پرداخت. وی در سال 1359 نماینده مردم دشتستان از توابع بوشهر در اولین دوره مجلس شورای اسلامی بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع