آیت الله سید محمد محقق داماد در سال 1325 ق (1286 ش) در خانواده ای روحانی - که به تقوا اشتهار داشتند - در احمد آباد اردکان، از توابع یزد به دنیا آمد. وی قبل از ولادت، پدر را از دست داد و در شش سالگی نیز مادرش از دنیا رفت. پدر بزرگوارش روحانی به نام سید جعفر موسوی از علاقمندان خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله بود. او قبل از تولد فرزند به شوق زیارت عتبات عالیات با پای پیاده از وطن خود خارج شد و در همین سفر وفات نمود. سید محمد محقق که پس از ازدواج با دختر آیت الله حائری به داماد مشهور شد، تحصیلاتش را در یزد و قم انجام داد و پس از وفات آیت الله حائری به تدریس در حوزه قم مشغول شد که تعداد بسیاری از مراجع فعلی از جمله شاگردان وی هستند. این عارف عظیم الشأن در چهارشنبه 2 ذی حجه 1388 ق (1347 ش) بر اثر سکته قلبی پس از 75 روز بیماری وفات کرد. پیکر ایشان را در صحن مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها مقابل ایوان آینه به خاک سپردند. 
آیت الله حائری موسس حوزه علمیه قم که یکی از اساتید سید محمد محقق بود، به او عنایت خاص داشت و با داشتن چنین شاگردانی به آینده حوزه علمیه قم دلگرم و امیدوار بود. همین عنایت استاد و موقعیت ممتاز علمی و تقوایی وی سبب شد که آیت الله حائری وی را به دامادی خود بپذیرد و از آن روز به لقب داماد مشهور و معروف گردید. از محقق داماد فرزندانی باقی مانده است که از میان آنها حجت الاسلام و المسلمین سید علی محقق، از اساتید حوزه علمیه قم و عضو جامعه مدرسین و از ائمه جماعت مسجد بازار قم می باشد که به جای پدر اقامه جماعت می نمایند و نیز حجت الاسلام و المسلمین سید مصطفی محقق که او نیز از مدرسین حوزه بوده و مدت طولانی ریاست سازمان بازرسی کل کشور جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشتند و در موضوعات مختلفی صاحب تألیف می باشند. 
حاج سید محمد پس از تحصیل علوم مقدماتی در اردکان راهی شهر یزد شد و از محضر استادان بزرگ آن زمان در یزد کسب فیض نمود. استادان وی در یزد عبارتند از: حجت الاسلام حاج سید یحیی واعظ یزدی سید حسین باغِ گندمی سید احمد مدرس آیت الله حاج شیخ غلامرضا فقیه یزدی (یا فقیه خراسانی) مهاجرت به قم محقق داماد در سال 1341 ق، در سن 16سالگی و درست یک سال پس از تأسیس حوزه علمیه قم به دست آیت الله حائری یزدی، با راهنمایی استاد به قم مهاجرت نمود. عنایت خاصی که مرحوم حاج شیخ غلامرضا، موقع بدرقه شاگردش مبذول داشت به اندازه ای جالب بود که نظیرش کمتر دیده شده است. آنگونه که حاج آقا موسی شبیری زنجانی نقل می کند: مرحوم آقای داماد وقتی کیفیت آمدن استادش به گاراژ برای بدرقه و کندن لباس و جوراب و پوشاندن آنها بر وی را متذکر می شد اشک در چشمانش حلقه می زد. آیت الله محقق، در قم نیز از محضر اساتید و آیات عظام کسب فیض نمود که نام تعدادی از آنها از این قرار است: آیت الله میر سید علی یثربی کاشانی آیت الله سید محمد تقی خوانساری آیت الله میرزا محمد همدانی آیت الله سید ابولحسن رفیعی قزوینی آیت الله حاج سید محمد حجت کوه کمری آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (آیت الله موسس) 
محقق داماد پس از ارتحال استادش آیت الله حائری، رسماً تدریس در حوزه علمیه قم را شروع کرد و در مدت کوتاهی محضر درسش محل تجمع فضلای بنام حوزه گردید. وی به قدری به امر تدریس اهمیت می داد که در ایام تعطیل دروس حوزه نیز به تدریس و تربیت طلاب می پرداخت. در محضر محقق داماد دانشوران بزرگی تربیت شدند که تعداد کثیری از آنها هم اکنون نیز بر کرسی تدریس حوزه علمیه قرار دارند برخی از آنها عبارتند از: شهید حاج شیخ مرتضی مطهری شهید سید محمد حسین حسینی بهشتی شهید حاج شیخ عبدالرحیم ربانی شیرازی امام موسی صدر شهید دکتر محمد مفتح همدانی شهید حاج شیخ علی قدوسی شهید حاج آقا مصطفی خمینی فرزند امام خمینی (ره) حاج شیخ مرتضی حائری یزدی حاج شیخ احمد پایانی آیت الله عبدالله جوادی آملی حاج آقا موسی زنجانی میرزا علی احمد میانجی سید حسن طاهری حاج شیخ ناصر مکارم شیرازی حاج شیخ حسین مظاهری اصفهانی حاج شیخ محمد تقی ستوده ارکی حاج سید علی محقق ( فرزند آن مرحوم) حاج شیخ حسین نوری همدانی محمد مؤمن قمی سید جلال طاهری اصفهانی آیت الله شیخ علی مشکینی 
آثار علمی چندی از آیت الله محقق داماد باقی مانده است که از جمله حواشی بر عروةالوثقی است که به قلم خود وی نگارش یافته است. بعضی از شاگردان ایشان نیز دروس استاد را تقریر و به رشته تحریر در آورده اند. از میان آن شاگردان که تقریر بحث های استاد را نگاشته اند، چند نفر را نام می بریم: آیت الله عبدالله جوادی آملی که مباحث حج، صلوة، صوم، اعتکاف، خمس، و قسمت عمده زکات را تقریر و به رشته تحریر در آورد. آیت الله مکارم شیرازی، دوره اصول سید جلال الدین طاهری اصفهانی، مبحث طهارت و دوره اصول شیخ محمد مؤمن، بحث صلوة 
این فقیه فرزانه، به تدریس فقه و اصول و پرورش فضلاء، علاقه فراوانی داشت و از برجسته ترین استادان حوزه محسوب می شد. روزهای آخر عمر از عارضه سکته قلبی رنج می برد. از ماه مبارک رمضان به بعد در منزل بستری گردید. وقتی همه طبقات مخصوصاً شاگردانش به دیدار وی می رفتند، گاهی اوقات که ساعت درسشان فرا می رسید و خود را از شرکت در جلسه درس محروم می دید. اشک می ریخت و این جملات را می گفت: « من از مرگ نمی ترسم ولی از این می ترسم که وجود عاطل و باطلی باشم و نتوانم انجام وظیفه شرعی کنم» . آیت الله حائری در حق ایشان می گفت: « آقای داماد از خوش فکرترین شاگردان من است» . او بسیار خوش مجلس، شوخ و شیرین سخن بود، به مقامات ظاهری دنیا اهمیت نمی داد. بسیار متواضع، بی اعتنا به جاه و جلال ظاهری و با زهد و پارسایی زندگی را سپری کرد. گاهی که به مناسبت خاص در مسند ارشاد و وعظ قرار می گرفت سخنانش در دلهای شنوندگان اثر بسیار عمیقی داشت و به هنگام دعا و مناجات و مراسم سوگواری هر بیننده ای تحت تأثیر حالت روحانی و چشم اشکباری وی قرار می گرفت.  
سید احمد فهری، کرامتی را از محقق داماد آورده است: بنابر نقل یکی از دانشمندان معاصر از کتاب سلافة العصر تألیف علامه سید علی صدرالدین مدنی صاحب ریاض السالکین در شرح صحیفه سید الساجدین علیه السلام، که سید محقق داماد، رضی الله تعالی عنه، را مکتوبی است به نام الرسالة الخلعیة و صورت آن چنین است: بسم الله الرحمن الرحیم همه ثناء، مخصوص پروردگار جهانیان است و درود او بر سید ما، محمد و خاندان پاکش باد. در یکی از روزهای ماه شعبان، در خلوتی نشسته و مشغول ذکر پروردگارم بودم. در خلال آن که نام مبارک الغنی را که ذکر ورد خود قرار داده و یا غنی و یا مغنی را با تشدید تکرار نمودم و به جز فرو رفتن در حرم سر الهی و نابود شدن در شعاع نور او از همه چیز غافل بودم که به ناگاه جاذبه قدسی به سرعت هر چه بیش تر مرا در ربود و از آشیانه بدن بیرون کشید. پس حلقه های نور حواس را گسیخته بود و گره های دام طبیعت را باز نمودم و با بال روح در وسط ملکوت حقیقت شروع به پرواز کردم و خود را از این چنین یافتم که جامه تن را از قالب روح بیرون کشیده و از جایگاهش به دور انداخته و دل را صفا و جلا داده و جسدم را به کناری گذاشته و کشور زمان را در هم پیچیده و به عالم دهر قدم گذاشتم و آن جا دیدم که مغزهای متفکر، مجموعه ای نظامات امت ها از ابداعات و تکوینیات و الهیات و طبیعیات و قدسیات و هیولائیات و دهریات و زمانیات و همه اقوام کفر و ایمان و قبایل جاهلیت و اسلام از مردان و زمان گذشته و موجود و آینده و جانشینان در ازل و ابد همگی یک جا درمصر وجود گرد آمده اند و همه آحاد مجامع امکان ریز و درشتش، کوچک و بزرگش، اثباتی و ابداییش در حال و آینده اش همه و همه، گروه گروه، جذب آن عالم گردیده و ماهیات همه آنان رو به درگاه خدای سبحان نموده و ناخودآگاه چشم به آستان او دوخته اند و همه آنان با زبان فقر شدید و لسان هویت هلاک زا، ناله بیچارگی و فریاد دعا و تضرع سر داده بودند و او را یاد می کردند و دعا می نمودند که به فریادشان برسد و ناخودآگاه (یا غنی و یا غنی و یا مغنی) می گفتند. چیزی نمانده بود که آن ناله های عقلی و فریادهای غیبی از خود بی خود شوم و از شدت حیرت و دهشت جوهر ذات عاقله خود را فراموش کنم و از دیدگاه نفس مجردم غایب گردم و از زمین پهناور هستی هجرت نموده و از ناحیه قطر وجود یک باره بیرون روم که ناگاه آن حالت خلسه روحی با کمال انسی که به او داشتم، مرا وداع گفت و همان رباینده در حالی که کمال اشتیاق به آن را داشتم و از فراقش متأسف بودم، مرا در ربود و دوباره به دریای خروشان زمین و جایگاه دروغین و فریب آباد طبیعت بازگشتم. رساله یاد شده به همین جا پایان یافت. 
این عارف عظیم الشأن در چهارشنبه 2 ذی حجه 1388 ق (1347 ش) بر اثر سکته قلبی پس از 75 روز بیماری وفات کرد. اهالی قم بعد ازظهر همان روز پیکر ایشان را در صحن مطهر حضرت معصومه سلام الله علیها مقابل ایوان آینه به خاک سپردند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۰:۱۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۰:۱۹

سید محمد محقق داماد

خلاصه زندگی نامه

 آیت الله سید محمد محقق، معروف به محقق داماد، از فقهای نامدار شیعه و از اساتید بزرگ حوزه علمیه قم در سده چهاردهم هجری قمری که داماد آیت‌الله العظمی عبدالکریم حائری یزدی، موسس حوزه علمیه قم بود و شاگردان و رجال علمی برجسته‌ای تربیت کرد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع