سید محمد فرزان در سال 1273 در روستای "سندادان" در شرق "بیرجند" متولد شد. پدرش، "سید علی اکبر"، در میان مردم به پرهیزکاری و دیانت معروف بود و از طریق فروش قالی امرار معاش می ­کرد و مادر او "بی بی بزرگ" نام داشت. سید محمد فرزان فرزند بزرگ خانواده بود و یک برادر به اسم "سید حسن" و خواهری به نام "بی بی فاطمه" داشت.او تحصیلات مقدماتی خود را در مکتبخانه ای در روستای زادگاهش آغاز کرد و در 10 سالگی پدر خود را از دست داد. سید محمد فرزان در کنار تحصیل برای کسب درآمد به همراه مادرش قالی بافی میکرد. او برای ادامه تحصیل در سال 1288 به همراه خانواده اش راهی "بیرجند" شد و در 18 سالگی بعد از فارغ التحصیلی از مدرسه "شوکتیه" همراه مادرش راهی سفر حج شد اما در بازگشت در "حلب"، "بی بی بزرگ" فوت کرد. او بعد از تدفین پیکر مادرش از "حلب" به "بیروت" رفت و مدتی در آنجا به مطالعه شخصی پرداخت.محمد فرزان بعد از بازگشت به "ایران" در "مشهد" ادامه تحصیل داد و به کار در وزارت فرهنگ پرداخت. او در "بیرجند" و "سیستان بلوچستان" به تدریس مشغول شد و چندین مدرسه تاسیس کرد. او به پیشنهاد وزارت فرهنگ کتب درسی را تصحیح نمود و روش اصلاح آنها را ارائه کرد. استاد فرزان در چند سال مختلف ریاست فرهنگ "شاهرود"، "سیستان بلوچستان"، "بیرجند" و ... را بر عهده داشت.استاد فرزان پس از سالها خدمت برای ترویج فرهنگ و آموزش کشور در 23 فروردین ماه 1349 در 76 سالگی در "تهران" درگذشت و در جوار حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به خاک سپرده شد.

سید محمد فرزان در سال 1273 در روستای "سندادان" در شرق "بیرجند" متولد شد. پدرش، "سید علی اکبر"، در میان مردم به پرهیزکاری و دیانت معروف بود و از طریق فروش قالی امرار معاش می ­کرد و مادر او "بی بی بزرگ" نام داشت. سید محمد فرزان فرزند بزرگ خانواده بود و یک برادر به اسم "سید حسن" و خواهری به نام "بی بی فاطمه" داشت.او تحصیلات مقدماتی خود را در مکتبخانه ای در روستای زادگاهش آغاز کرد و در 10 سالگی پدر خود را از دست داد. سید محمد فرزان در کنار تحصیل برای کسب درآمد به همراه مادرش قالی بافی میکرد. او برای ادامه تحصیل در سال 1288 به همراه خانواده اش راهی "بیرجند" شد و در 18 سالگی بعد از فارغ التحصیلی از مدرسه "شوکتیه" همراه مادرش راهی سفر حج شد اما در بازگشت در "حلب"، "بی بی بزرگ" فوت کرد. او بعد از تدفین پیکر مادرش از "حلب" به "بیروت" رفت و مدتی در آنجا به مطالعه شخصی پرداخت.محمد فرزان بعد از بازگشت به "ایران" در "مشهد" ادامه تحصیل داد و به کار در وزارت فرهنگ پرداخت. او در "بیرجند" و "سیستان بلوچستان" به تدریس مشغول شد و چندین مدرسه تاسیس کرد. او به پیشنهاد وزارت فرهنگ کتب درسی را تصحیح نمود و روش اصلاح آنها را ارائه کرد. استاد فرزان در چند سال مختلف ریاست فرهنگ "شاهرود"، "سیستان بلوچستان"، "بیرجند" و ... را بر عهده داشت.استاد فرزان پس از سالها خدمت برای ترویج فرهنگ و آموزش کشور در 23 فروردین ماه 1349 در 76 سالگی در "تهران" درگذشت و در جوار حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به خاک سپرده شد.


سید محمد فرزان تحصیلات مقدماتی را در مکتبخانه زادگاهش در روستای "سندادان" در "بیرجند" آغاز کرد و خواندن، نوشتن، قرائت قرآن و مقدمات علوم ادبی را فراگرفت.او در سال 1288 به "بیرجند" رفت و در مدرسه "شوکتیه" به تحصیل پرداخت و از محضر "میرزا احمد مدیر نراقی"، "میرزا مهدی نراقی" و "ملا شیخ احمد سلیمانی" بهره برد. او در آن مدرسه در کلاس دوم پذیرفته شد اما از حساب، هندسه، جغرافیا، تاریخ و علوم طبیعی به علت اینکه این علوم در مکتب تدریس نمی شد، اطلاعی نداشت. محمد فرزان در مدت 3 ماه نخست خود را به سطح سایر شاگردان در این دروس رساند. او در مدرسه بیشتر وقت خود را به مطالعه کتابهای درسی و مجله های "المقتبس"، "المقتطف"، "المنار" و "الهلال" می پرداخت و در 18 سالگی از آن مدرسه فارغ التحصیل شد.او سپس به همراه مادرش به سفر حج رفت اما به دلیل فوت مادرش در راه مدتی را در "بیروت" اقامت نمود و به مطالعه شخصی در آنجا پرداخت. استاد فرزان پس از بازگشت از سفر به روایتی حدود 4 سال در مدرسه "معصومیه" در "بیرجند" تحصیل نمود.او سپس مدتی به مشهد رفت و در کلاس درس استادانی چون "ادیب نیشابوری"، "حاج آقا حسین قمی" و "آیت الله خراسانی" حاضر شد. او در کلاس درس، به علت بیماری "فتق" نمیتوانست دو زانو بنشیند و تمام ساعات درسی را ایستاده به صحبتهای استاد گوش می کرد.سید محمد فرزان صرف نظر از زبان عربی به زبان های انگلیسی و فرانسه نیز مسلط بود.

سید محمد فرزان تحصیلات مقدماتی را در مکتبخانه زادگاهش در روستای "سندادان" در "بیرجند" آغاز کرد و خواندن، نوشتن، قرائت قرآن و مقدمات علوم ادبی را فراگرفت.او در سال 1288 به "بیرجند" رفت و در مدرسه "شوکتیه" به تحصیل پرداخت و از محضر "میرزا احمد مدیر نراقی"، "میرزا مهدی نراقی" و "ملا شیخ احمد سلیمانی" بهره برد. او در آن مدرسه در کلاس دوم پذیرفته شد اما از حساب، هندسه، جغرافیا، تاریخ و علوم طبیعی به علت اینکه این علوم در مکتب تدریس نمی شد، اطلاعی نداشت. محمد فرزان در مدت 3 ماه نخست خود را به سطح سایر شاگردان در این دروس رساند. او در مدرسه بیشتر وقت خود را به مطالعه کتابهای درسی و مجله های "المقتبس"، "المقتطف"، "المنار" و "الهلال" می پرداخت و در 18 سالگی از آن مدرسه فارغ التحصیل شد.او سپس به همراه مادرش به سفر حج رفت اما به دلیل فوت مادرش در راه مدتی را در "بیروت" اقامت نمود و به مطالعه شخصی در آنجا پرداخت. استاد فرزان پس از بازگشت از سفر به روایتی حدود 4 سال در مدرسه "معصومیه" در "بیرجند" تحصیل نمود.او سپس مدتی به مشهد رفت و در کلاس درس استادانی چون "ادیب نیشابوری"، "حاج آقا حسین قمی" و "آیت الله خراسانی" حاضر شد. او در کلاس درس، به علت بیماری "فتق" نمیتوانست دو زانو بنشیند و تمام ساعات درسی را ایستاده به صحبتهای استاد گوش می کرد.سید محمد فرزان صرف نظر از زبان عربی به زبان های انگلیسی و فرانسه نیز مسلط بود.


سید محمد فرزان با دختر "آیت الله حاج سید علی آقا مجتهد سندادانی"، کاروان دار سفر حج، ازدواج کرد که حاصل آن یک دختر به نام "رخشنده" بود. گویا آنها پسری نیز داشتند که به دلیل ابتلا بیماری "آبله" در گذشت.

سید محمد فرزان با دختر "آیت الله حاج سید علی آقا مجتهد سندادانی"، کاروان دار سفر حج، ازدواج کرد که حاصل آن یک دختر به نام "رخشنده" بود. گویا آنها پسری نیز داشتند که به دلیل ابتلا بیماری "آبله" در گذشت.


سید محمد فرزان در خانواده ای دیندار پرورش یافت اما با ورود به مدرسه و آشنایی با علوم طبیعی سوالات بسیاری در مورد مسائل دین برایش مطرح شد که این مسائل همچنان پس از بازگشت از سفر حج نیز برای او باقی ماند. به همین دلیل او به مدت 5 سال بعد از بازگشت از حج به مطالعه زبان عربی پرداخت تا به تحقیق و مطالعه در تفاسیر آیات قرآن و احادیث نبوی بپردازد. سید محمد فرزان حتی در عریضه ای از امام رضا(ع) خواست تا او را در برطرف کردن شک کمک کند و دیری نپایید که شکش به یقین تبدیل شد. او به حقانیت دین اسلام با تحقیق رسید و ایمانش به احکام و اصول شریعه اسلام تکمیل گشت.سید محمد فرزان فردی مسلمان و دوستدار اهل بیت بود؛ آیات قرآن را حفظ داشت و در صحبتها و تحقیقات به آنها استناد می جست؛ نماز و عبادتش هرگز ترک نمی شد و اعتقادش از روی مطالعه و تحقیق بود.

سید محمد فرزان در خانواده ای دیندار پرورش یافت اما با ورود به مدرسه و آشنایی با علوم طبیعی سوالات بسیاری در مورد مسائل دین برایش مطرح شد که این مسائل همچنان پس از بازگشت از سفر حج نیز برای او باقی ماند. به همین دلیل او به مدت 5 سال بعد از بازگشت از حج به مطالعه زبان عربی پرداخت تا به تحقیق و مطالعه در تفاسیر آیات قرآن و احادیث نبوی بپردازد. سید محمد فرزان حتی در عریضه ای از امام رضا(ع) خواست تا او را در برطرف کردن شک کمک کند و دیری نپایید که شکش به یقین تبدیل شد. او به حقانیت دین اسلام با تحقیق رسید و ایمانش به احکام و اصول شریعه اسلام تکمیل گشت.سید محمد فرزان فردی مسلمان و دوستدار اهل بیت بود؛ آیات قرآن را حفظ داشت و در صحبتها و تحقیقات به آنها استناد می جست؛ نماز و عبادتش هرگز ترک نمی شد و اعتقادش از روی مطالعه و تحقیق بود.


تدریس و ساخت مدرسه در بیرجندسید محمد فرزان پس از اتمام تحصیل علوم قدیم در "مشهد" در سال 1297 به "بیرجند" بازگشت و در مدرسه "شوکتیه" در "بیرجند" به تدریس ادبیات فارسی، عربی و معانی بیان پرداخت و مدتی نیز ریاست آن مدرسه را بر عهده گرفت. او سپس بنا به دستور رئیس فرهنگ وقت، "مرتضی مدرسی"، مسئول تنظیم تاریخچه مدارس و فرهنگ شهرستان شد و به جمع ‌آوری آمار قسمتهای تاریخی، مدارس قدیم شهرستان و شرح حال دانشمندان، شاعران و بزرگان پرداخت.او در "بیرجند" یک مدرسه پسرانه و در سال 1300 اولین مدرسه دخترانه را تاسیس نمود و تاسیساتی برای تصفیه آب آشامیدنی در مدارس احداث کرد. فرزان مدتی را نیز در دادگستری "بیرجند" مشغول به کار بود. ساخت مدرسه در سیستان و بلوچستانسید محمد فرزان به درخواست "شوکت الملک علم"، حاکم "بیرجند" به همراه 3 تن از فرهنگیان "بیرجند" به "زابل" رفت و نزدیک 9 سال در آنجا ماند و به تاسیس مدرسه در "زابل" و "زاهدان" پرداخت. او در مدت حضور در آنجا اعتماد اهالی آنجا را جلب نمود و در سال 1307 کاندید وکالت مجلس شورای ملی شد اما به علت جنجال سیاسی به پا شده، به "مشهد" تبعید شد. ریاست اداره معارف بنادر جنوب و تاسیس مدرسه در جنوبسید محمد فرزان در سال 1309 به ریاست اداره "معارف بنادر جنوب" منصوب شد و تا سال 1314 در شهرهای "بوشهر"، "بندرعباس" و جزیره ­های خلیج فارس به گسترش آموزش و فرهنگ و تاسیس مدرسه اشتغال داشت. او در آنجا به بیماری "مالاریا" مبتلا شد. ریاست فرهنگ شاهرود، بیرجند و سیستان بلوچستانسید محمد فرزان در سال 1314 به "تهران" آمد اما دیری نپایید که به ریاست فرهنگ "شاهرود" برگزیده شد و تا سال 1315 در آن سمت باقی ماند. او در سالهای 1315 تا 1317 به معاونت فرهنگ "قائنات" و "سیستان بلوچستان" منصوب شد.محمد فرزان در سال 1317 به "مشهد" انتقال یافت و در دبیرستان ­های آنجا مشغول به تدریس شد و در شهریور ماه 1320 به ریاست فرهنگ و اوقاف "بیرجند" منصوب گردید و بیش از 10 سال در این منطقه به خدمت مشغول شد.فرزان با مساعدت مردم 34 باب مدرسه در نقاط مختلف "بیرجند" تاسیس کرد. تدریس در تهران سید محمد فرزان در سال 1331 به "تهران" منتقل شد و درموسسه "وعظ و خطابه"، دانشکده "معقول و منقول" و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. او با دانشمندان بزرگی همچون جلال همایی، محیط طباطبایی، حبیب یغمایی، مجتبی مینوی، محمد علی اسلامی ندوشن و ایرج افشار مصاحبت داشت و هفته ای یک روز به دفتر مجله "یغما" می رفت و در آنجا با نویسندگان به مذاکره و مباحثه می پرداخت.فرزان که از خود خانه ای نداشت در منزل دامادش به نام "سیادت" زندگی می کرد و آنجا محل رفت و آمد استادان و دانشمندان بود و روزهای جمعه بیرجندیهای ادب دوست و دوستان نزدیک به دیدارش می شتافتند. تصحیح کتب درسی در سال 1330 وزارت فرهنگ جهت تصحیح و انتخاب کتب درسی کمیسیونی را تشکیل داد که شامل سید محمد فرزان، "سید محمد طباطبایی" و "مجتبی مینویی" بود و از آنها خواسته شد تا کتابهایی را برگزینند که بطور موقت در مدارس تدریس شود تا به تدریج در سالهای بعد کتابهایی بر مبنای اصول تعلیم و تربیت نوشته و منتشر گردد. استاد فرزان معایب کتب درسی را برشمرد و نظرات جامعی تنظیم نمود و راه اصلاح آن را به وزارت فرهنگ پیشنهاد کرد.

تدریس و ساخت مدرسه در بیرجندسید محمد فرزان پس از اتمام تحصیل علوم قدیم در "مشهد" در سال 1297 به "بیرجند" بازگشت و در مدرسه "شوکتیه" در "بیرجند" به تدریس ادبیات فارسی، عربی و معانی بیان پرداخت و مدتی نیز ریاست آن مدرسه را بر عهده گرفت. او سپس بنا به دستور رئیس فرهنگ وقت، "مرتضی مدرسی"، مسئول تنظیم تاریخچه مدارس و فرهنگ شهرستان شد و به جمع ‌آوری آمار قسمتهای تاریخی، مدارس قدیم شهرستان و شرح حال دانشمندان، شاعران و بزرگان پرداخت.او در "بیرجند" یک مدرسه پسرانه و در سال 1300 اولین مدرسه دخترانه را تاسیس نمود و تاسیساتی برای تصفیه آب آشامیدنی در مدارس احداث کرد. فرزان مدتی را نیز در دادگستری "بیرجند" مشغول به کار بود. ساخت مدرسه در سیستان و بلوچستانسید محمد فرزان به درخواست "شوکت الملک علم"، حاکم "بیرجند" به همراه 3 تن از فرهنگیان "بیرجند" به "زابل" رفت و نزدیک 9 سال در آنجا ماند و به تاسیس مدرسه در "زابل" و "زاهدان" پرداخت. او در مدت حضور در آنجا اعتماد اهالی آنجا را جلب نمود و در سال 1307 کاندید وکالت مجلس شورای ملی شد اما به علت جنجال سیاسی به پا شده، به "مشهد" تبعید شد. ریاست اداره معارف بنادر جنوب و تاسیس مدرسه در جنوبسید محمد فرزان در سال 1309 به ریاست اداره "معارف بنادر جنوب" منصوب شد و تا سال 1314 در شهرهای "بوشهر"، "بندرعباس" و جزیره ­های خلیج فارس به گسترش آموزش و فرهنگ و تاسیس مدرسه اشتغال داشت. او در آنجا به بیماری "مالاریا" مبتلا شد. ریاست فرهنگ شاهرود، بیرجند و سیستان بلوچستانسید محمد فرزان در سال 1314 به "تهران" آمد اما دیری نپایید که به ریاست فرهنگ "شاهرود" برگزیده شد و تا سال 1315 در آن سمت باقی ماند. او در سالهای 1315 تا 1317 به معاونت فرهنگ "قائنات" و "سیستان بلوچستان" منصوب شد.محمد فرزان در سال 1317 به "مشهد" انتقال یافت و در دبیرستان ­های آنجا مشغول به تدریس شد و در شهریور ماه 1320 به ریاست فرهنگ و اوقاف "بیرجند" منصوب گردید و بیش از 10 سال در این منطقه به خدمت مشغول شد.فرزان با مساعدت مردم 34 باب مدرسه در نقاط مختلف "بیرجند" تاسیس کرد. تدریس در تهران سید محمد فرزان در سال 1331 به "تهران" منتقل شد و درموسسه "وعظ و خطابه"، دانشکده "معقول و منقول" و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. او با دانشمندان بزرگی همچون جلال همایی، محیط طباطبایی، حبیب یغمایی، مجتبی مینوی، محمد علی اسلامی ندوشن و ایرج افشار مصاحبت داشت و هفته ای یک روز به دفتر مجله "یغما" می رفت و در آنجا با نویسندگان به مذاکره و مباحثه می پرداخت.فرزان که از خود خانه ای نداشت در منزل دامادش به نام "سیادت" زندگی می کرد و آنجا محل رفت و آمد استادان و دانشمندان بود و روزهای جمعه بیرجندیهای ادب دوست و دوستان نزدیک به دیدارش می شتافتند. تصحیح کتب درسی در سال 1330 وزارت فرهنگ جهت تصحیح و انتخاب کتب درسی کمیسیونی را تشکیل داد که شامل سید محمد فرزان، "سید محمد طباطبایی" و "مجتبی مینویی" بود و از آنها خواسته شد تا کتابهایی را برگزینند که بطور موقت در مدارس تدریس شود تا به تدریج در سالهای بعد کتابهایی بر مبنای اصول تعلیم و تربیت نوشته و منتشر گردد. استاد فرزان معایب کتب درسی را برشمرد و نظرات جامعی تنظیم نمود و راه اصلاح آن را به وزارت فرهنگ پیشنهاد کرد.


سید محمد فرزان حدود 34 مدرسه در "بیرجند" ساخت و چند مدرسه نیز در سیستان و بلوچستان تاسیس نمود.او شاگردانی چون پرفسور محمد حسن گنجی، دکتر محمد اسماعیل رضوانی، دکتر جمال رضایی، دکتر تهامی، دکتر محمد حسین اعتمادی و دکتر هادی فرزانه را تربیت نمود که هر یک طلایه دار علم و معرفت در کشور هستند.استاد فرزان عضو بنگاه خیریه "آبلوله" در "بیرجند" و از اعضای 30 نفره هیات موسسان این بنگاه خیریه بود.استاد فرزان همچنین انجمن خیریه "آموزش و پرورش سادات سندادان" را تاسیس نمود. اعضای این انجمن که غالبا بیرجندی بودند تعهد کردند 5 درصد درآمد ماهانه خود را به انجمن مذکور جهت آموزش اطفال بی بضاعت سندادان پرداخت نمایند.

سید محمد فرزان حدود 34 مدرسه در "بیرجند" ساخت و چند مدرسه نیز در سیستان و بلوچستان تاسیس نمود.او شاگردانی چون پرفسور محمد حسن گنجی، دکتر محمد اسماعیل رضوانی، دکتر جمال رضایی، دکتر تهامی، دکتر محمد حسین اعتمادی و دکتر هادی فرزانه را تربیت نمود که هر یک طلایه دار علم و معرفت در کشور هستند.استاد فرزان عضو بنگاه خیریه "آبلوله" در "بیرجند" و از اعضای 30 نفره هیات موسسان این بنگاه خیریه بود.استاد فرزان همچنین انجمن خیریه "آموزش و پرورش سادات سندادان" را تاسیس نمود. اعضای این انجمن که غالبا بیرجندی بودند تعهد کردند 5 درصد درآمد ماهانه خود را به انجمن مذکور جهت آموزش اطفال بی بضاعت سندادان پرداخت نمایند.


در سال 1344 داماد سید محمد فرزان به نام "سیادت" که کارمند "بانک عمران" بود به "بابلسر" منتقل شد و استاد فرزان نیز به آنجا مهاجرت کرد و تا سال 1347 در "بابلسر" به سر برد.

در سال 1344 داماد سید محمد فرزان به نام "سیادت" که کارمند "بانک عمران" بود به "بابلسر" منتقل شد و استاد فرزان نیز به آنجا مهاجرت کرد و تا سال 1347 در "بابلسر" به سر برد.


در زمان حیات استاد فرزان و به مناسبت 70 سالگی ایشان در سال 1345 خورشیدی مجالس بزرگداشتی در بیشتر انجمن های ادبی پایتخت مانند انجمن بین المللی قلم برگزار گردید و در این مجالس استادان بزرگی چون جلال الدین همایی، حبیب یغمایی، سید محمود فرخ و محمد علی اسلامی ندوشن مقالات ارزشمند درباره ارزش علمی استاد قرائت کردند و به ایراد سخن پرداختند.

در زمان حیات استاد فرزان و به مناسبت 70 سالگی ایشان در سال 1345 خورشیدی مجالس بزرگداشتی در بیشتر انجمن های ادبی پایتخت مانند انجمن بین المللی قلم برگزار گردید و در این مجالس استادان بزرگی چون جلال الدین همایی، حبیب یغمایی، سید محمود فرخ و محمد علی اسلامی ندوشن مقالات ارزشمند درباره ارزش علمی استاد قرائت کردند و به ایراد سخن پرداختند.


سید محمد فرزان مقاله های فراوانی برای مجله ‌های "یغما"، "راهنمای کتاب" و "ارمغان" نوشت که بعدها به صورت کتابی با نام "مقالات فرزان" منتشر شد.استاد مینوی درباره تالیفات استاد فرزان می نویسد: «کثرت وسواس او در صحیح بودن نوشته ها مانع از این شده است که تالیف و تصنیفی بکند ولی در نوشتن بسیاری از کتابها که مولفین و مصححین آنها از آن مرحوم استشار کرده اند، دخیل و سهیم بوده است.» تعدادی از مقالات وی به شرح ذیل می باشد:در اطراف کلیله و دمنه بهرام شاهی، نظری به حواشی کلیله و دمنه، نظری در حواشی مرزبان نامه، تصحیحی، نظری در تصحیح چهار مقاله، چند نکته در تصحیح دیوان حافظ، صورت صحیح بیت حافظ، معنای دو بیت از حافظ، امثال قرآن کریم، معنای کلمه کضیم، راجع به ترجمه قرآن مجید (کلمات، عبارات و احیانا آیات تمامی که از قلم ترجمه افتاده است، غفلتها و سهو القلمها، اغلاط و اشتباهات)، ترجمه قرآن از پاینده، درباره ترجمه قرآن، یادداشتهای متفرقه در باب بوستان سعدی و معنای بیتی از سعدی

سید محمد فرزان مقاله های فراوانی برای مجله ‌های "یغما"، "راهنمای کتاب" و "ارمغان" نوشت که بعدها به صورت کتابی با نام "مقالات فرزان" منتشر شد.استاد مینوی درباره تالیفات استاد فرزان می نویسد: «کثرت وسواس او در صحیح بودن نوشته ها مانع از این شده است که تالیف و تصنیفی بکند ولی در نوشتن بسیاری از کتابها که مولفین و مصححین آنها از آن مرحوم استشار کرده اند، دخیل و سهیم بوده است.» تعدادی از مقالات وی به شرح ذیل می باشد:در اطراف کلیله و دمنه بهرام شاهی، نظری به حواشی کلیله و دمنه، نظری در حواشی مرزبان نامه، تصحیحی، نظری در تصحیح چهار مقاله، چند نکته در تصحیح دیوان حافظ، صورت صحیح بیت حافظ، معنای دو بیت از حافظ، امثال قرآن کریم، معنای کلمه کضیم، راجع به ترجمه قرآن مجید (کلمات، عبارات و احیانا آیات تمامی که از قلم ترجمه افتاده است، غفلتها و سهو القلمها، اغلاط و اشتباهات)، ترجمه قرآن از پاینده، درباره ترجمه قرآن، یادداشتهای متفرقه در باب بوستان سعدی و معنای بیتی از سعدی


سید محمد فرزان، 2 سال آخر عمر را در "تهران" بود. او در آخرین سال حیاتش غالبا بیمار و حتی نزدیک به 8 ماه در بستر بود و به زحمت به ادای فریضه نماز می پرداخت. او با وجود بیماری در بستر مطالعه می کرد و بر کتابها حاشیه می نوشت. استاد فرزان سرانجام در 23 فروردین ماه 1349 در 76 سالگی درگذشت و پیکرش در چند متری مرقد حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و پهلو به پهلوی ابوافتح رازی، میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، علامه قزوینی، عباس اقبال و تنی چند از دانشمندان دیگر به خاک سپرده شد.

سید محمد فرزان، 2 سال آخر عمر را در "تهران" بود. او در آخرین سال حیاتش غالبا بیمار و حتی نزدیک به 8 ماه در بستر بود و به زحمت به ادای فریضه نماز می پرداخت. او با وجود بیماری در بستر مطالعه می کرد و بر کتابها حاشیه می نوشت. استاد فرزان سرانجام در 23 فروردین ماه 1349 در 76 سالگی درگذشت و پیکرش در چند متری مرقد حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و پهلو به پهلوی ابوافتح رازی، میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، علامه قزوینی، عباس اقبال و تنی چند از دانشمندان دیگر به خاک سپرده شد.


استاد مجتبی مینوی، تاریخ نگار و ادیب می گفت: «آن مرحوم [تقی زاده] در حق فرزان همیشه می گفت و می نوشت که این مرد "علامه" است و وقتی که او این لغت را درباره شخصی به کار می برد، صرف لقلقه زبان و لقب خالی از معنی نبود. از برای او علامه لفظی سنگین و گرانبها بود که در عمر خود فقط در حق عده ای معدود به کار برده بود و می برد، یکی "محمد قزوینی" بود و دیگری محمد فرزان.»استاد محمد علی اسلامی ندوشن، شاعر و ادیب نیز درباره علامه فرزان چنین نگاشت: «دقت نظر و وسعت معلومات استاد فرزان از مقاله های مختلفی که در مجله "یغما" و بعضی مجله های دیگر انتشار داده آشکار می شود. فرزان کم نوشته است اما آنچه گفته و نوشته، انگشت شمار هستند کسانی که بتوانند بگویند و بنویسند.»پرفسور محمد حسن گنجی، جغرافی دان، استاد فرزان را گوهری ناشناخته عنوان کرد و درباره وسعت دانش و معلوماتش چنین نوشت: «وسعت معلومات و احاطه مرحوم فرزان به علوم و حکمت و ادب اسلامی تا به پایه ای بود که همین سالها بعد، در میان دانشمندان "تهران" جایی باز کرد و شناخته شد. عده ای از سرشناسان قوم، او را به حق "علامه تحریر" خواندند و من شکی ندارم که فرزان در زمان خود در زمینه های علمی و ادبی و تاریخی اسلامی بی نظیر بود.»

استاد مجتبی مینوی، تاریخ نگار و ادیب می گفت: «آن مرحوم [تقی زاده] در حق فرزان همیشه می گفت و می نوشت که این مرد "علامه" است و وقتی که او این لغت را درباره شخصی به کار می برد، صرف لقلقه زبان و لقب خالی از معنی نبود. از برای او علامه لفظی سنگین و گرانبها بود که در عمر خود فقط در حق عده ای معدود به کار برده بود و می برد، یکی "محمد قزوینی" بود و دیگری محمد فرزان.»استاد محمد علی اسلامی ندوشن، شاعر و ادیب نیز درباره علامه فرزان چنین نگاشت: «دقت نظر و وسعت معلومات استاد فرزان از مقاله های مختلفی که در مجله "یغما" و بعضی مجله های دیگر انتشار داده آشکار می شود. فرزان کم نوشته است اما آنچه گفته و نوشته، انگشت شمار هستند کسانی که بتوانند بگویند و بنویسند.»پرفسور محمد حسن گنجی، جغرافی دان، استاد فرزان را گوهری ناشناخته عنوان کرد و درباره وسعت دانش و معلوماتش چنین نوشت: «وسعت معلومات و احاطه مرحوم فرزان به علوم و حکمت و ادب اسلامی تا به پایه ای بود که همین سالها بعد، در میان دانشمندان "تهران" جایی باز کرد و شناخته شد. عده ای از سرشناسان قوم، او را به حق "علامه تحریر" خواندند و من شکی ندارم که فرزان در زمان خود در زمینه های علمی و ادبی و تاریخی اسلامی بی نظیر بود.»


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۵:۳۲

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۱:۱۵:۳۴

سید محمد فرزان

خلاصه زندگی نامه

 سید محمد فرزان، استاد زبان فارسی، عربی و ادبیات که چندین مدرسه را در شهرهای "بیرجند" و "سیتان بلوچستان" تاسیس کرد و به تصحیح و اصلاح کتب درسی پرداخت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع