سید محمد خاتمی در سال 1322 هجری شمسی ـ 1943 میلادی - در شهر اردکان واقع در استان یزد متولد شدند. وی فرزند روح‌الله خاتمی یک فقیه مطرح و از دوستان نزدیک امام خمینی (ره)، برادر محمد خاتمی رئیس‌جمهور پیشین ایران و همسر او زهرا اشراقی نوه امام خمینی (ره) و دختر شهاب‌الدین اشراقی است. 
او فوق تخصص نفرولوژی (بیماری‌های کلیه کودکان) دارد. 
او که در ابتدای پیروزی انقلاب دانشجوی رشته پزشکی بود، پس از انقلاب اسلامی به جهاد سازندگی پیوست. سپس در میان دانشجویان مسلمان پیرو خط امام (ره) در تسخیر لانه جاسوسی آمریکا شرکت کرد. مدتی بعد به عنوان مشاور وزیر در وزارت ارشاد اسلامی " در دوره وزارت عباس دوزدوزانی" مشغول به کار شد.با آغاز انقلاب فرهنگی به سپاه پاسداران پیوست و در بخش های فرهنگی و تبلیغاتی آن مشعول به کار شد. در همین دوره در عملیات بیت المقدس که منجر به آزاد سازی خرمشهر شد، شرکت کرد و مجروح گردید، وی مدتی معاون درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بود. در سال 1371 دوره تخصصی بیماری‏های کلیوی و مجاری ادراری را در لندن گذرانید و به کشور بازگشت. 
وی سال ها از محیط سیاسی دور بود و در فضای سیاسی اجتماعی شناخته شده نبود. پس ازانتخابات ریاست جمهوری دوم خرداد 76، انتخاب برادرش "سید محمد خاتمی" به عنوان رئیس جمهور، با تشویق برخی چهره های دوم خردادی وارد صحنه سیاسی شد و دبیر کلی حزب مشارکت "که متشکل از دولت مردان دوم خرداد" بود، را بر عهده گرفت. در دوره ششم، وارد مجلس شد و در این دوره که یکی از چالشی ترین مجالس کشور پس از پیروزی انقلاب بود، نائب رئیس مجلس شد. از سوی دیگر او در این دوره ریاست مرکز پژوهش های مجلس را نیز بر عهده داشت، لیکن به ندرت و حداکثر هفته ای یک بار در محل مرکز پژوهش ها حضور می یافت، از این رو در دوره 4 ساله وی عملکرد موفقیت آمیزی از این مرکز مشاهده نشد. 
اواسط خرداد سال 1387، محمدرضا خاتمی در مصاحبه‏ای با ماهنامه رویش، در مورد موضوع حجاب زنان در جامعه اسلامی با اعلام این ادعای عجیب که زنان بدحجاب به دلیل ابراز مخالفت با نظام جمهوری اسلامی از پوشش مناسب دوری می‏کنند؛ مدعی شد: «من نمیدانم بدحجابی و یا خوش حجابی به چه چیزی گفته می‏شود. اما من اصولاً پدیده بدحجابی را یک پدیده سیاسی می‏دانم نه اجتماعی. یعنی کسانی که ما آن ها را بد حجاب می نامیم به نوعی با این کار اعتراض خودشان را نشان می دهند.» 
اولین همایش اصلاح طلبان با همان رنگ و بوی وقایع فتنه 88، بعد از 4 سال، اواسط شهریورماه سال 1392، با پخش تصاویری از موسوی و بعضی از زندانیان جبهه مشارکت و ابراز احساسات حاضران که از اعضای ستاد ملی جوانان اصلاح طب بودند، در شهرکرد و در سکوت اصولگرایان برقرار شد. همایشی که هرچند باهدف قدردانی از تلاش‌های جوانان اصلاح طلب در انتخابات ریاست جمهوری برگزار شده بود، به مجالی برای یاد کردن از رهبران جریان موسوم به سبز و زندانیان دوران فتنه 88 تبدیل شد، آن جا که محمدرضا خاتمی با بغض و اشک در سخنانش گفت: «امروزمان را تنها و تنها مدیون پایداری‌های صدها تنی هستیم که هنوز هم برخی از آن‌ها در زندان هستند و پایداری‌ها و صبوری‌های آن بزرگ مرد تاریخ ایران، میرحسین موسوی.» او همچنین خطاب به روحانی گفت: «ما برای سایر وعده‌هایتان می‌توانیم صبر کنیم ولی برای این وعده‌تان "آزادی موسوی، کروبی و رهنورد" نمی‌دانم چقدر می‌توانیم صبر کنیم.» سخنانی که در میان ابراز احساسات و کف زدن‌ها بیان شد. در آغاز مجری برنامه محمد رضا خاتمی را نائب رییس مجلس ششم معرفی کرد و رضا خاتمی در پاسخ او گفت: «من عضو حزب مشارکت هستم و به این عضویت افتخار می‌کنم.» غلامعلی رجایی که به نمایندگی از هاشمی رفسنجانی در این همایش حضور یافته بود، نیز از لزوم پایان دادن به حصر موسوی و کروبی و آزادی زندانیان سیاسی به دلیل تغییر شرایط سیاسی کشور و روی کار آمدن دولت جدید سخن گفت. با وجود لغو مجوز صادرشده برای برگزاری این همایش دو روز پیش از روز موعود این رایزنی‌های اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس‌ دولت یازدهم بود که سبب شد شورای تأمین استان از رای به لغو مجوز بازگردد. همایش با پخش پیام تصویری سید محمد خاتمی، آغاز شد. محمدرضا خاتمی، حسین مرعشی، حسین کمالی و غلامعلی رجایی نیز از جمله سخنرانان مدعو این همایش بودند. درحالی‌که اصولگرایان در مجلس نهم، وزرای پیشنهادی دکتر روحانی، رییس دولت یازدهم را به دلیل حمایت یا سکوت در برابر فتنه کنار می‌زدند؛ سکوت عجیب آن‌ها در قبال بازگشت علنی این جریان بسیار تعجب‌برانگیز بود.  
محمدرضا خاتمی که در سال‌های بعد از انتخابات 88 وظیفه اظهارات عجیب را به همسر خود، زهرا اشراقی واگذار کرده بود، در تاریخ 10 آذرماه سال 1392، در مصاحبه تفضیلی با روزنامه "اعتماد"، خود را طلبکار مردم نامیده و از گذشت اصلاح‌طلبان از طلب خود در سال 88 سخن گفت.  وی در این مصاحبه بحث‌های متعددی را درباره عملکرد دولت یازدهم و نوع رویکرد اصلاح‌طلبان به دولت مطرح کرده و ضمن تأیید عدم وابستگی روحانی به اصلاح‌طلبان، از همفکران خود خواست تا با سکوت خود از دولت حمایت کنند و با هرگونه مخالفت و یا انتقاد از دولت روحانی هم مبارزه کنند.   او همچنین مجدداً نظریه معروف طیف اصلاح‌طلبان را مطرح کرده و گفت که چون کاندیدای مورد نظر ما در انتخابات پیروز شد، پس مشخص است که انتخابات کاملاً سالم و قانونی بوده است؛ یعنی اگر فردی غیر از روحانی به عنوان رئیس‌جمهور از سوی مردم برگزیده می‌شد، قطعاً تقلب صورت گرفته است. محمدرضا خاتمی تاکید کرد: «ما مطمئن بودیم که اگر انتخابات با معیارهای قانونی، درست و سالم برگزار شود، پیروزی ما قطعی است. دوم اینکه از روزهای قبل خبرهایی از سوی حاکمیت به ما رسید که در این انتخابات، حوادث سال 88 اتفاق نخواهد افتاد، ما مطمئن نبودیم اما امیدوار بودیم که به نتیجه‌ای که می‌خواهیم برسیم.»   اما نکته برجسته این مصاحبه، روایت محمدرضا خاتمی از فتنه 88 است؛ جایی که او صراحتاً خود و اصلاح‌طلبان را طلبکار مردم و نظام معرفی می‌کند و با لحنی متفرعنانه، از بخشش طلب خود سخن می‌گوید. او بدون اشاره به همه آشوب‌طلبی‌هایی که همفکرانش در کف خیابان و علیه مردم انجام دادند، بدون اشاره به آتش زدن سطل‌های زباله، بدون اشاره به کشته شدن تعدادی از هم وطنان، بدون اشاره به آسیب‌هایی که به اموال عمومی وارد شد، بدون اشاره به هزینه‌هایی که به مردم و نظام وارد شد و از همه مهم‌تر، بدون اشاره به دروغ بزرگ تقلب که در سال 88 مطرح شد اما هیچ گاه سندی برای آن ارائه نشد، می‌گوید که طلب خود از مردم و نظام را بخشیده است.  وی همچنین از گذشت صحبت کرده و تاکید می‌کند: «اصلاح‌طلبان در‌‌ همان سال 88 از طلبشان گذشتند. طلب ما این بود که زندان و حصر و این‌ها نباشد. ما طلبمان این بود این کار‌ها نشود، طلبمان این نبود که بیایند ما را وزیر و وکیل کنند. می‌گفتیم ظلم را باید کم کرد. اگر هم طلبی وجود داشته باشد، مردم پاداش اصلاح‌طلبان را در 24 خرداد دادند، بنابراین امروز اصلاح‌طلبان از هیچ کس طلب ندارند، هیچ ادعایی ندارند...همه این‌ها به این معناست که باید تاریخ را بخوانیم و پند گیریم، نه اینکه در تاریخ بمانیم و کینه‌ورزی کنیم و بخواهیم انتقام‌گیری کنیم. اصلاح‌طلبان به بیان‌های مختلف و در رأس همه آقای خاتمی، مسئله گذشت را بیان کرده‌اند و این پیامشان بود که سال 88 یکی از اتفاق‌های مهم و تلخ در تاریخ جمهوری اسلامی و تاریخ این کشور است اما گذشته است.»  اگرچه محمدرضا خاتمی مشخص نکرد که قرار است اصلاح‌طلبان کدام گناه نابخشودنی مردم را ببخشند – رأی دادن به فردی غیر از کاندیدای آن‌ها؟ حضور پرشور در راهپیمایی روز قدس و مخالفت با شعار «نه غزه نه لبنان»؟ واکنش نسبت به فتنه‌گرانی که شعار «جمهوری ایرانی» سر می‌دادند؟ خلق حماسه تاریخی 9 دی در پاسخ به هتک حرمت عاشورا؟ - اما باید به این مسئله توجه کرد که مردم هیچگاه حوادث سال 88 را فراموش نمی‏کنند و به هیچ عنوان حاضر به بخشش خیانت خاتمی و دوستانش نیستند.   

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۴:۳۹

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۰۴:۴۰

اسناد و مراجع