سید محمدتقی بینش، در سال 1300 شمسی در مشهد به دنیا آمد. پدر و نیاکانش تا چند نسل از خادمان آستان قدس رضوی بودند. وی در خردسالی پدرش را از دست داد و به علت آشنایی برخی از اعضا خانواده و خویشاوندانش با موسیقی، از حدود پانزده سالگی به موسیقی روی آورد. او تحصیلاتش را در علوم حوزوی، علوم اسلامی و زبان عربی در مشهد و تهران گذراند و در ابتدا مقالاتی در زمینه های ادبی، تاریخ و جغرافیای خراسان نگاشت و پس از مدتی به دلیل آشنایی به زبان عربی و علاقه به متون کهن، به تصحیح و تدوین رسالات کهن موسیقی پرداخت و نتها موسیقی را از "سلیمان روح افزا" در مشهد فراگرفت و مدتی بعد از استخدام در اداره آموزش و پرورش مشهد، چون محیط این شهر را برای آموزش موسیقی، نامناسب و امکانات آن را ناکافی یافت، به تهران رفت و از "علی اکبر شهنازی"، موسیقیدان و ردیف شناس نامدار، نواختن تار را فراگرفت ولی تدریس و تحقیق را خوش تر گرفت و آثاری ارزنده را احیا كرد. تصحیح و تحشیه كتاب های مولانا عبدالقادر مراغی (مقاصد الالحان، جامع الالحان و رساله خاتمه)، شرح ادوار صفی الدین، سه رساله موسیقی (دانشنامه، كنزالتحف و اخوان الصفا) و رساله بنایی (همراه داریوش صفوت) و تعدادی مقاله و سخنرانی، یادگارزندگانی پربار اوست. كتاب های او اكثراً منتشرشده اند و یادنامه او به نام «بینش وموسیقی» به كوشش رضا مهدوی انتشار یافته است. بينش مدتی در دانشکده هنر و دانشکده سوره به تدریس پرداخت و سرانجام در سال 1374 ش در گذشت. 
سید تقی بینش درسال 1324 ش ازدواج کرد و از تهران به مشهد بازگشت. در همین سالها در کنار تدریس فیزیک در دبیرستانها به مطالعه و تحقیق در زمینه های مختلف، به ویژه در رسالات قدیم موسیقی، مشغول بود. در "رهپویه هنر" (ویژه نامه بینش و موسیقی) علاوه بر فهرست گزیده ای از مقالات بینش، درباره موسیقی عناوین 122 مقاله او درباره ادبیات، کتابشناسی، تاریخ و تمدن ایران و اسلام که در مجلات و مجموعه های مختلف به چاپ رسیده، آمده است. 
در سال 1334 ش، بینش رسماً به خادمی آستان قدس رضوی تشرّف یافت و ازسال 1345 ش به مدت ده سال سردبیر نشریّه "فرهنگ خراسان" بود که به مباحث تاریخ، لغت، کتابشناسی و ادبیات فارسی اختصاص داشت. وی کار تصحیح و تألیف کتاب را ابتدا با گرایش به موضوعات ادبی آغاز کرد که از آن میان می توان به تصحیح کتاب "المصادر زوزنی" در سال 1339 ش و دیوان "شمس طبسی" در سال 1343 ش اشاره کرد. سیدتقی بینش از پایه ‌گذاران تحقیقات نسخه ‌شناسی در ایران بوده و به عنوان پدر نسخه ‌شناسی شناخته می ‌شود. او زندگی خود را وقف رساله ‌شناسی و موسیقی قدیم کرد. 
بینش بیشتر به تحقیق و تصحیح متون کهن موسیقی پرداخت، چنانکه در سال 1344 ش اثر مهم موسیقیدان نامور ایرانی "عبدالقادر مراغی"، "مقاصدالالحان"، را تصحیح و منتشر کرد. با اینهمه، موضوعات دیگر را نیز از نظر دور نداشت، شمارنامه "محمد بن ایوب طبری" در ریاضیات  در سال 1345 ش  و سه رساله در "اختراعات صنعتی" یا "نتیجه الدوله" تألیف "محمد حافظ اصفهانی" را تصحیح کرد و همراه با تعلیقات در سال 1350 ش به چاپ رساند. وی درسال 1356 ش در پی بازنشستگی، مدیریت مجله نامه آستان قدس را که قبلاً چند سالی نیز برعهده داشت، بار دیگر برعهده گرفت. 
بینش در سال 1363 ش، دیوان "نظام الدین محمود قمر اصفهانی" و" الانباء فی تاریخ الخلفاء" را تصحیح و منتشر کرد. تصحیح او از دیگر اثر "عبدالقادر مراغی"، "جامع الالحان"، جایزه کتاب سال 1366 ش را دریافت کرد و درسال 1367 ش، به دعوت دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، به تدریس تاریخ موسیقی قدیم ایران و دروس شناخت رسالات کهن پرداخت و 4 سال بعد تصحیح مشترک او و "داریوش صفوت" از روی نسخه منحصر به فرد رساله در موسیقی "کمال الدین بنائی هروی" انتشار یافت. 
بینش از سال 1367 ش تا پایان عمر در دانشکده هنر، دانشکده سازمان میراث فرهنگی و دانشگاه سوره که در سال 1372 ش تأسیس شده بود تدریس می کرد و در کنار آن در مجله پژوهش، دایره المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه جهان اسلام و اَکتا ایرانیکا درباره موسیقی و سایر موضوعات مقاله می نوشت. 
تصحیح بخش خاتمه جامع الالحان (1372 ش) سه رساله فارسی در موسیقی (1371 ش، علایی، کنزالتحف، اخوانالصفا) شرح ادوار ( با متن ادوار و زوائد الفوائد ، 1370 ش ) تألیف تاریخ مختصرموسیقی ایران (1374 ش) تصحیح مقاصدالحان (عبدالقادر مراغی) رساله در موسیقی شناخت موسیقی ایران 
شناخت موسیقی ایران کتاب شناخت موسیقی ایران، حاوی گذری در نظام فواصل موسیقی ادوار گذشته و نظام دستان بندی اسحق موصلی، یعقوب کندی، فارابی و ابن سیناست. ایقاع و نظام ادواری بخش دیگری از کتاب را تشکیل میدهد و سرانجام مباحثی مربوط به تصنیف، تاریخ و سازها مطرح میشود. ایجاز در بیان و شرح مختصری از موضوعات مهم در موسیقی، از ویژگیهای این این اثر است. تاریخ مختصر موسیقی ایران این اثر حاوی اطلاعات تاریخی است که و از دوران باستانی و اساطیری آغاز و پس از شرح حکومتهای پیش از اسلام در دوران اسلامی ادامه یافته و به دوران معاصر ختم میشود. ایجاز در بیان و شرح مختصری از موضوعات مهم در موسیقی، از ویژگیهای این این اثر است. 
سید تقی بینش در تاریخ 24 اسفند 1374 ش درگذشت و در صحن نو آستان قدس رضوی به خاک سپرده شد. خانواده اش با بنیان نهادن مرکزی برای بزرگداشت او، کتابهای کتابخانه و یادداشتهای وی را در بنایی وقفی به همین نام، گردآوری و وقف دانش پژوهان کرده اند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۰:۰۴

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۰:۰۵

سید محمد تقی بینش

خلاصه زندگی نامه

 سید محمد تقی بینش، نویسنده و محقق متون کهن موسیقی سنّتی ایران که پژوهشگران موسیقی از وی بعنوان پدر نسخه شناسی موسیقی در ایران یاد می‌کنند. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع