تاریخ و محل دقیق ولادت سید علی آقا كوه كمری معلوم نیست؛ ولی احتمال داده می شود كه وی در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری، در روستای كوه كمر متولد شده باشد؛ چون پدرش ساكن كوه كمر بوده و در همین روستا زندگی می كرده است. وی تحصیلات مقدماتی حوزه را با توجه به سکونت پدرش سید علی نقی، در آذربایجان گذراند و برای ادامه تحصیل به نجف اشرف مهاجرت نمود. پس از بازگشت به ایران در تبریز مستقر شد و تدریس و تألیف وی در همان شهر بود. پس از وفات ایشان را به قم منتقل کردند و در حرم حضرت معصومه سلام الله علیها به خاک سپرده شد. تاریخ وفات ایشان 29 محرم سال 1319 ش می باشد. 
سید علی آقا از سادات حسینی و منسوب به سادات روستای كوه كمر از توابع تبریز است. نسب نامه این خاندان كه با دست خط آیت الله سید محمد حجت نوشته شده، به شرح زیر است: سیدعلی، فرزند سیدعلی نقی، فرزند سید محمد، فرزند سیدحسن، فرزند سید حیدر، فرزند سید شمس الدین، فرزند سید امین، فرزند سید نورالدین، فرزند سیدشمس الدین، فرزند سیداسماعیل، فرزند سید محمد، فرزند سیدعلی، فرزند سیدعباس، فرزند سید فخرالدین، فرزند سیدهاشم، فرزند سید حسن، فرزند سیدعلی، فرزند سیدفخرالدین، فرزند سیدشرف الدین، فرزند سید شمس الدین، فرزند سید محمد مصری ملقب به حجازی، فرزند سید شجاع الدین، فرزند سید محمود، فرزند سید سلیمان، فرزند سیدعقیل، فرزند سید احمد، فرزند سید حسن، فرزند سیدعلی، فرزند سید حسین، فرزند سید حسن افطس، فرزند سیدعلی، فرزند، امام سجاد علیه السلام. تبار آیت الله سیدعلی آقا كوه كمری از خاندانی قدیمی است و نیاكانش در ردیف عالمان و نخبگان جامعه بوده اند. از دانشوران این خاندان می توان به شخصیت هایی اشاره كرد كه اسامی شان بدین شرح است: سیدحسن بابا، مدفون در روستای كوه كمر، آیت الله آقا میر یعقوب كوه كمری، صاحب مقبره مشهور در خوی، آقا میرفتاح، صاحب مقبره معروف در شهر خوی. آیت الله سیدحسین ترك كوه كمری، آیت الله سید محمد حجت كوه كمری، علامه حاج میرزا محمد حسن زنوزی خویی، صاحب كتاب گرانسنگ ریاض الجنه، آیت الله سیدابراهیم علوی، آیت الله سیدموسی مرجعی، آیت الله سیدعلی اصغر خویی و آیت الله سید ابوالقاسم خویی (جد مادری آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی)، علامه حاج میرزا حبیب الله هاشمی خویی شارح نهج البلاغه. 
آیت الله سیدعلی آقا حجت یکی پسر به نام آیت الله سید محمد حجت داشت که یكی از سه مراجع بزرگواری بود كه بعد از رحلت مؤسس حوزه، زعامت و ریاست حوزه قم را بر عهده گرفت و آن را به نحو مطلوب اداره نمود. نوادگان آیت الله سید محسن حجت فرزند ارشد آیت الله سید محمد حجت آیت الله سید حسن حجت پدر شهید سید حسن حجت، دومین فرزند آیت الله سید محمد حجت 
با توجه به قرائن و سكونت پدر سید علی در آذربایجان، احتمال می رود كه سیدعلی آقا تحصیلات مقدماتی حوزه را در آنجا فرا گرفته باشد، اما نام كتاب ها و استادان وی در كتاب های شرح حال ذكر نشده است. احتمالاً وی بعد از اتمام علوم مقدماتی، قبل از سال 1306 ق (1268 ش) رهسپار نجف شد و در آنجا به تحصیل ادامه داد. سید علی دروس عالی فقه و اصول را در نجف نزد میرزا حبیب‌اللّه رشتی، فاضل ایروانی و فاضل شربیانی آموخت و نزد فاضل شربیانی بسیار محترم بود. وی در حوزه كهن نجف اشرف، با عشق و علاقه فراوان در مكتب درسی نخبگان حوزه علمیه نجف حضور یافت كه نام سه تن از استادان بزرگ وی بدین قرار است: عموی وی یعنی سیدحسین کوه‌ کمری (مشهور به تُرک، درگذشته 1299 ق)، نیز از عالمان مشهور و از شاگردان محمدحسن نجفی و شیخ مرتضی انصاری بود و شاگردان بسیاری داشت. سید علی نزد عموی خود نیز درس آموخته بود. اجازه روایی سیدعلی آقا در زمان آیت الله شیخ محمد فاضل ایروانی وارد حوزه علمیه نجف اشرف شد و در دروس آن بزرگوار شركت جست. وی در مدت اقامت خویش در نجف، موفق به دریافت اجازات نقل حدیث از بزرگان حوزه شد و در ردیف راویان نقل حدیث قرار گرفت. او از فاضل شربیانی، زین‌ العابدین مازندرانی، سید محمد بحرالعلوم و محمد حسن مامقانی اجازه روایت داشت. برخی از دانشمندان اسلامی چون: آیت الله حجت (فرزند گرامی اش) و سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، از ایشان اجازه نقل حدیث دارند. 
از مدت اقامت وی در نجف اشرف، اطلاعی در دست نیست، اما زمان بازگشت ایشان به تبریز باید قبل از سال 1310 ق (1272 ش) باشد. وی هنگام بازگشت، با تجلیل و احترام فراوان استادش، مرحوم آیت الله فاضل شربیانی مواجه شد؛ به طوری كه استادش با جمعی از طلاب علوم دینی و بزرگان علمای نجف تا كوفه مشایعت كرد و با جمعی بی شمار به او اقتدا نمود و نماز خواند. این روشِ مشایعت جز با حاج میرزا رضا امام جمعه تبریز سابقه نداشت. 
آیت الله سیدعلی آقا با استقبال گرم مردم وارد تبریز شد و فعالیت های خود را در عرصه های علمی - تبلیغی و فرهنگی آغاز نمود. پس از ورود ایشان به تبریز، بسیاری از مردم و روحانیان شهر از او خواستند كه در منزلی واقع در بازار كاه فروشان اقامت گزیند و اقامه جماعت در مسجد آن بازار را بر عهده گیرد. ایشان سه نوبت در آن مسجد، كه بعدها، به نام مسجد سیدعلی آقا معروف شد، اقامه نماز جماعت می كرد و در ایام ماه مبارك رمضان و دهه ماه محرم الحرام و مناسبت های مذهبی به منبر می رفت و با زبانی رسا و بیانی گویا به ارشاد و هدایت مردم می پرداخت. 
ورود سیدعلی آقا به تبریز مقارن با دوره شكوفایی و عزت و عظمت حوزه علمیه تبریز بود. او در حوزه تبریز به توفیقات بزرگی دست یافت و عده ای از تشنگان علوم اسلامی را از دانش خود سیراب كرد. وی با تدریس كتاب های دوره مقدمات و سطوح عالی و كتاب ریاض المسائل فی تحقیق الاحكام بالدلائل تألیف امیرسیدعلی طباطبایی موسوم به شرح كبیر، شاگردان فاضلی را تربیت نمود. از شاگردان او می توان به پسر بزرگوارش اشاره كرد. 
با اینكه آیت الله كوه كمری از عالمان بزرگ و دانشمندان نامی حوزه علمیه تبریز بود، آثار زیادی تألیف نكرد. تنها اثری كه در منابع رجالی از آن یاد شده حاشیه بر كتاب صلاة و همچنین حاشیه بر فرائد الاصول و مکاسب شیخ انصاری است. همچنین فرزندش، آیت الله سید محمد حجت با استفاده از درس های پدرش، مباحث وقت، قبله، لباس و مكان مصلی، اذان، اقامه و افعال صلاة را به رشته تحریر در آورد. 
آیت الله سیدعلی آقا كوه كمری بعد از سال ها عمر با بركت و تلاش برای جلب رضای خداوند متعال، در دوران زعامت و مرجعیت فرزندش، آیت الله العظمی حجت، در بیست و نهم محرم الحرام 1319 ش در تبریز رحلت كرد. پیكر وی به شهر مقدس قم انتقال یافت و در راهرو بین صحن بزرگ و صحن كوچك، به خاك سپرده شد. شیخ محمد شریف رازی درباره علت دفن آن بزرگوار در راهرو می نویسد: با وجود اینكه چندین قبر در حجرات صحن بزرگ و كوچك و مسجد بالای سر تقدیم شد، حضرت آیت الله حجت نپذیرفته و فرمودند: برای پدرم قبر بكری می خواهم كه تاكنون دست نخورده باشد. یكی از خدام آستانه اظهار كرد كه من قبر بكر و دست نخورده برای خود گذاشته ام تقدیم می كنم؛ پس آن را اهدا كرد. لوح مرقد مطهر آیت الله سیدعلی آقا در ورودی صحن بزرگ و كوچك بر دیوار شمالی نصب شده بود كه در سال 1379 ش در اثر تعمیرات و توسعه، راهرو یاد شده از بین رفته و اثری از آن برجای نمانده است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۰۲

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۰۴

اسناد و مراجع