سلیمان حَییم، در سال 1266 ش در تهران و در یک خانواده یهودی شیرازی الصل متولد شد. پدرش، "حییم اسحاق"، لحاف ‌دوز بود. تحصیلات سلیمان در مکتب‌خانه آغاز شد و در مدرسه "نور"، متعلق به مبلّغان مسیحی، و پس از آن در دبیرستان اتحاد تهران ادامه یافت که در آنجا فرانسه و عبری خواند. او در نوزده سالگی وارد کالج امریکایی تهران شد و پس از پایان تحصیلات در 1294 ش، در همانجا شروع به تدریس کرد. حییم فرهنگ نامه های بسیاری تالیف کرد که فرهنگ نامه انگلیسی به فارسی مفصل ترین اثر اوست. وی در سال 1348 ش درگذشته است. 
پس از ورود "میلسپو"، مستشار مالی امریکایی، و کارشناسان امریکایی به ایران، حییم به عنوان مترجم در وزارت مالیه استخدام شد و در همین دوران، به اقتضای نیاز جامعه، تألیف فرهنگ‌های دو زبانه خویش را آغاز کرد. وی در اواسط دهه 1310 ش به استخدام شرکت نفت ایران و انگلیس درآمد و پس از ریاست دارالترجمه آنجا، به ریاست اداره خرید شرکت نفت برگزیده شد. او در این سمت، راه را بر سوءاستفاده عده ای از همکاران خود بست و در نتیجه دشمنی آن‌ها، در اواسط دهه 1330 ش استعفا و تقاضای بازنشستگی کرد. 
حییم، به شهادت آثارش، به جز انگلیسی، زبان‌های فرانسه و عبری و احتمالا عربی را به خوبی، و ترکی و آلمانی و روسی را در حدی که از لغتنامه‌های آن‌ها استفاده کند، می‌ دانسته است. اظهارنظرهای دقیق او درباره لغاتِ ترکیِ دخیل در فارسی، این تصور را ایجاد کرده بوده که وی از یهودیان تبریز بوده است. حییم زبان عبری و علوم دینی یهودی را از کودکی نزد "حاخام حییم موره" آموخت و به تدریج نقش دست ‌یار استادش را پیدا کرد و به دلیل نابینایی وی، سخنان او را روی کاغذ می ‌آورد که حاصل آن سه کتاب به نام‌های "دِرِخ حییم"، "پاته الیاهو"، و "گِدولت مردخای" است. 
حییم به ادبیات فارسی عشق می ‌ورزید و دیوان‌های "حافظ" و "سعدی" کتاب بالینی او بود. وی قادر بود در سبک‌ های گوناگون به انگلیسی و عبری و فارسی شعر بگوید، اما عمده اشعارش به فارسی است، اما آنها را به چاپ نرساند. او از پیشکسوتان نمایش ‌نامه ‌نویسی در ایران نیز محسوب می‌ شد و قصه‌های "یوسف و زلیخا"، "روت و نَعومی"، "اِستر و مُردخای" که هر سه از قصه‌های تورات می باشند، را به شکل نمایش ‌نامه منظوم تنظیم کرد که در زمان حیاتش اجرا شد. نمایش‌ نامه "یوسف و زلیخا" در سال 1307 ش  به چاپ رسید. 
احاطه حییم به اصطلاحات یهودی و مسیحی از امتیازات فرهنگ‌ های اوست و ظاهراً ترجمه مقالات راجع به دین یهود در دایره المعارف فارسی، به سرپرستی "غلامحسین مصاحب"، نیز از اوست. وی سال‌ ها اصطلاحات رایج در حرفه‌های گوناگون را به دقت ضبط کرده بود و می ‌کوشید به جای ساختن لغت، واژه‌هایی را که بین اهل فن مرسوم است به کار بَرَد. گفته اند که گاه در جستجوی ریشه بعضی لغات، کار خود را رها می ‌کرده و به گفتگو با صنعتگری که مشغول کار بود، می پرداخت. سلیمان حییم با زبان و ادبیات فارسی و آثار بزرگان ادب و لغات کهن آشنا بود و در دادن معادل‌ ها ترجیح میداد از کلمات فارسی هر چند غیر مصطلح و مهجور، و سپس از کلمات عربی استفاده کند و کلمات اروپایی رایج در فارسی را عمداً به کار نمی ‌برد. اهمیت فرهنگ‌های حییم در زبان فارسی در اواخر کار حییم، از شیوه کار وی و عدم انطباق آن با آخرین معیارهای جهانی، انتقادهایی شده بود، اما سهم وی در فرهنگ نویسی در ایران انکارناپذیر است و برخی بر آنند که هیچ فرهنگ ‌نویسی در ایران از آثار او بی ‌نیاز نخواهد بود. "مینوی" معتقد بود که برای نوشتن فرهنگ فارسی جدید، کسی شایسته تر از حییم وجود نداشت و طرحی نیز به اتفاق "خانلری" و حییم برای این کار تهیه شده بود. مفصل‌ ترین اثر سلیمان حییم فرهنگ بزرگ انگلیسی به فارسی حییم مفصّل‌ ترین اثر اوست که حدوداً شامل 000، 55 مدخل و 000، 25 زیرمدخل است که از میان مجموع‌های از لغتنامه‌ها دست‌چین شده است. چون وی عقیده داشت آموختن علم اولین شرط پیشرفت اجتماعی است، سهمی که در این فرهنگ برای لغات علمی قائل شده بیش از حد معمول فرهنگ‌های عمومی است. 
فرهنگ ‌نامه‌های سلیمان حییم عبارتند از: - فرهنگ جامع انگلیسی ـ فارسی در دو جلد - فرهنگ جامع فارسی ـ انگلیسی در دو جلد - فرهنگ فرانسه ـ فارسی - فرهنگ بزرگ انگلیسی ـ فارسی، دو جلدی - فرهنگ انگلیسی ـ فارسی - فرهنگ فارسی ـ انگلیسی - امثال فارسی ـ انگلیسی - فرهنگ کوچک انگلیسی ـ فارسی - فرهنگ عبری ـ فارسی - فرهنگ کوچک فرانسه ـ فارسی - فرهنگ فارسی ـ عبری 
این فرهنگ نامه که حییم فرصت اتمام آن را نیافت و پس از او چهار گروه، کار وی را ادامه دادند و به تدریج آن را تکمیل و ویرایش کردند. آخرین گروه، به سرپرستی دکتر "یونس حمامی لاله زار"، کار را به پایان رسانده و آماده انتشار کرده‌اند. کمتر از بیست درصد این کتاب یادداشت‌های شخص حییم است و نویسندگان بعدی تلاش کرده‌اند که به سیاق مؤلف کار را ادامه دهند، یعنی به روال فرهنگهای وی، تمام لغات را با هم‌ خانواده‌ها و عبارات و مثل ‌های مشهور و نیز معادل اسامی بیاورند. ضمن این ‌که بسیاری از معادل ‌ها، روزآمد و مدخل‌های جدید نیز اضافه شده است. 
سلیمان حییم در سال 1348 ش بر اثر سکته قلبی درگذشت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۱:۵۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۱:۵۹

سلیمان حییم

خلاصه زندگی نامه

 سلیمان حَییم، فرهنگ‌نویس، مترجم، نویسنده، شاعر، نوازنده تار و مؤلف نخستین لغت ‌نامه‌های جامع دوزبانه در ایران که از وی به عنوان پدر فرهنگ‌های دوزبانه نوین یاد می‌شود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع