خشایار دیهیمی سال 1334 در تبریز به دنیا آمد. دیهیمی در دانشگاه شیمی و سپس زبان انگلیسی خواند. ابتدای انقلاب به اتهامی غیرسیاسی روانه زندان شد. دیهیمی در سال 1362، به سازمان آموزش و انتشارات انقلاب رفت و در سال 1364، به عنوان یکی از سر ویراستاران انتخاب شد. او در دهه 70 به عنوان دبیر شورای نویسندگان ماهنامه نگاه نو انتخاب شد و از انتشار نخستین شماره آن سلسله مقالاتی را درباره "آیزایا برلین" که او را استاد تفکر آزادی خواهی می نامید به چاپ رساند. خشایار دیهیمی را بیشتر با دایرة‌المعارف ‌هایش می‌شناسند: مجموعه نسل قلم که دایرة‌المعارف نویسندگان مطرح جهان است و یا مجموعه کتاب «نام‌آوران فرهنگ» که در آن به زندگینامه فکری فیلسوفانی که مدال ملی علوم انسانی را از رئیس جمهور امریکا گرفته بودند، پرداخته شده است. دیهیمی که مدتی با رسانه ها و نشریات اصلاح طلب همکاری می کرد، چند ماه قبل از حوادث سال 1388 این نشریات را رها کرده بود اما با حوادث سال 1388 بار دیگر همکاری خود را از سر گرفت. او در انتخابات ریاست جمهوری سال 1388 ضمن تقدیر از کناره گیری محمدرضا عارف، از حسن روحانی حمایت کرد.  
خشایار دیهیمی سال 1358 با هفته نامه جنبش متعلق به علی اصغر حاج سید جوادی همکاری کرد. این هفته نامه با مشارکت اسلام کاظمیه منتشر می شد. دیهیمی به گفته خودش مانند یک "لیبرال رادیکال" در آن مقاله می نوشت تا از خط مشی نهضت آزادی ایران دفاع کند. شاید دیهیمی در میان مردم شخصیت سرشناسی نباشد اما با ترجمه 100 اثر در حوزه علوم انسانی سکولار، فلسفه و ادبیات غرب یک مترجم سکولار پرکار بود. 
از سویی دیهیمی عضو گروهک نهضت آزادی ایران به شمار می رفت و از طرفی مشاور عالی رتبه حزب مشارکت ایران بود. حتی در حساس ترین لحظات، مصطفی تاج زاده تدوین بخشی از راهکارهای انتخاباتی اصلاح طلبان را به دیهیمی سپرد. 
خشایار دیهیمی دهه 1360 پیوندهای خود را با نهادهای فکری حاکمیت برقرار کرد. از سال 1362 به سازمان آموزش و انتشارات انقلاب اسلامی رفت؛ سازمانی که پس از مصادره انتشارات آمریکایی فرانکلین جایگزین آن شد اما بدنه مدیریتی اش همچنان در اختیار نسل قدیم فرانکلینی ها و مترجمانی مانند امیرحسین آریانپور، باقر پرهام و داریوش آشوری ماند. سر ویراستار  دیهیمی در سال 1364 به عنوان یکی از سر ویراستاران سازمان برگزیده شد و ترجمه کتاب گفت وگو با مرگ اثر "آرتور کوستلر" را منتشر کرد؛ همان هنگام که ترجمه کتاب "ظلمت در نیمروز" (روایت دادگاه های استالینی برای تصفیه ایدئولوژیک) از این نویسنده چاپ شد. کوستلر، داستان نویس یهودی و اهل بوداپست، یکی از رهبران بزرگ ترین عملیات جاسوسی عملیات PSB به شمار می رفت که سال 1949 رسماً به عضویت CIA درآمد. دیهیمی بعدها کتاب زندگی و آثار آرتور کوستلر را انتشار داد. خشایار دیهیمی هر روز فعالیت های خود را گسترش می داد.  
در ابتدای دهه 1370 پس از پیوند با دولتمردان دولت سازندگی چون محمد تقی بانکی و علی میرزایی به عنوان دبیر شورای نویسندگان ماهنامه نگاه نو انتخاب گشت. تبلیغات برای "آیزایا برلین"، پروژه مادام العمر در طول دوران فعالیت حرفه ای دیهیمی در عرصه ترجمه و مطبوعات، علاقه او به نشر آثار آیزایا برلین از جنسی دیگر بود، مثل یک پروژه مادام العمر و دستور کار دائم. از هنگام انتشار نخستین شماره ماهنامه نگاه نو در مهر 1370، دیهیمی و رامین جهانبگلو در این نشریه سلسله مقالاتی درباره آیزایا برلین نوشتند و او را "استاد تفکر آزادی خواهی" خواندند. اگر عزت الله فولادوند با معرفی هانا آرنت یکی از 3 ضلع مثلث یهودی اصلاحات در ایران را کامل کرد، دیهیمی نیز با تبلیغات برای آیزایا برلین سهمی بزرگ در ساختن دومین ضلع این مثلث داشت. احیای تفکر کانون نویسندگان همچنین دیهیمی هدف مجله نگاه نو را احیاء تفکر کانون نویسندگان ایران تعریف کرد که بسیاری از اعضاء مرکزیت آن کانون روابط تنگاتنگی با سرویس های جاسوسی لیبرال داشتند. شماره هایی از مجله به تجلیل از محمود دولت آبادی، کاوه گلستان، مرتضی ممیز، بهرام بیضایی، نجف دریابندری، منوچهر آتشی و... اختصاص یافت. از نویسندگانی مانند کامران فانی (رضوان الله فانی) تا داریوش آشوری یا مترجمان سکولار چون عزت الله فولادوند و نادر انتخابی در آن حضوری پررنگ داشتند. مهرداد درویش پور، حورا یاوری، پرویز دوایی و محمدرضا نیکفر از فعالان اپوزیسیون سیاسی خارج کشور به درخواست دیهیمی برای نگاه نو مطلب می نوشتند. سپس به فکر چاپ یک مجموعه کتاب 100 جلدی نیز با نام "نسل قلم" افتاد. این مجموعه ترجمه دایرة المعارف ادبیات جهان بود که سال 1974 در دوران اوج جنگ سرد با همکاری انجمن فرهنگی بریتانیا و دانشگاه مینه سوتا تدوین شد و نام نویسندگان مقبول CIA مانند مارسل پروست، تی. اس. الیوت، هربرت رید، آلبر کامو، میلان کوندرا و... در آن به چشم می خورد.  
دیهیمی، کلوب نسل قلم را در ایران به همراه 3 تن از دوستانش به نام های آرمان امید، حسن ملکی و بهرام داوری تشکیل داد و از مترجمانی مانند عزت الله فولادوند، کریم امامی (سر ویراستار انتشارات آمریکایی فرانکلین)، عبدالله کوثری و مهدی سحابی (مترجم آثار سلمان رشدی) برای کار دعوت کرد. او می خواست هر ماه 2 جلد کتاب را روانه بازار کند و یک شبکه بزرگ از مشترکان برای پیش فروش کتاب ها بسازد تا بتواند آنان را به صورت مستمر تغذیه فکری کند. در سال 1372 این شبکه با 1000 مشترک ثابت و 600 هزار تومان سرمایه، فعالیتش را آغاز کرد و مدام بر تعداد اعضاء آن افزوده می شد. طی 6 سال مجموعه نسل قلم به 100 جلد کتاب در پیرامون ادبیات غرب رسید و دیهیمی یک پروژه صد جلدی دیگر را نیز کلید زد. در واقع، او را باید موسس و مدیر «کلوب لیبرال های رادیکال» شناخت.  
خشایار دیهیمی از سال 1376 طرح جامعی برای اشاعه فلسفه غرب ریخت و زندگینامه فکری فیلسوفانی که مدال ملی علوم انسانی را از رئیس جمهور آمریکا گرفتند، در مجموعه کتاب های صد جلدی نام آوران فرهنگ ترجمه کرد؛ مثل جان رالز، فیلسوف تحلیلی معاصر که بارها بیل کلینتون او را به سبب نگارش تئوری عدالت ستود. دیهیمی سال 1380 در انتشارات طرح نو ترجمه مجموعه کتاب های این فیلسوف یهودی را آغاز کرد اما پروژه نیمه کاره ماند و هنگامی که مشاور عالی نشر ماهی شد، کار ناتمامش را به آنجا برد تا به سرانجام برساند. برای انتشار گسترده تئوری های برلین دلایل بسیاری داشت؛ مانند فولادوند که برای تبلیغ هانا آرنت از انگیزه های زیادی برخوردار بود.  
سال 1382، همان هنگامی که دیهیمی ترجمه آثار ریچارد رورتی، یکی دیگر از فیلسوفان و جاسوسان بلندپایه سیا را آغاز کرد و زمینه های سفر او به ایران را می چید، مرتضی حاجی، وزیر آموزش و پرورش دولت اصلاحات نیز به دنبال تحقق یک برنامه جامع "آموزش شهروندی" در مدارس کشور بود و ماموریت اجرای آن را به سازمان دانش آموزی سپرد. این سازمان که زیر نظر مستقیم وزیر و ریاست آن برعهده معاون وزیر بود، بودجه کلانی را به نشر اگر با مدیریت علی اصغر سیدآبادی اختصاص داد تا مجموعه کتاب هایی در پیرامون این موضوع آماده سازد. خشایار دیهیمی و رامین جهانبگلو مشاوران اصلی برنامه جامع "آموزش شهروندی" وزارت آموزش و پرورش بودند و نشر اگر واسطه اختصاص بودجه دولت اصلاحات به آنان و روشنفکران سکولاری نظیر سعید حنایی کاشانی و محمد ضیمران شد تا با تدوین کتاب های شهروندی، دموکراسی، مشارکت، گفت وگو، فلسفه و دنیای مجازی به گسترش آموزه های سیاسی سکولاریسم در مدارس ایران بپردازند. حتی وزارت آموزش و پرورش این کتاب ها را میان دانش آموزان به مسابقه گذاشت تا آنان به خواندن تئوری های دیهیمی و جهانبگلو ترغیب شوند؛ تئوری هایی که آشکارا پروژه "فروپاشی ایدئولوژیک" جمهوری اسلامی را تعقیب می کرد.  
با آغاز حوادث سال 1388، خشایار دیهیمی به عنوان یکی از سرحلقه های رسانه ای و از عناصر فکری جریان اصلاحات، همکاری خود را با رسانه ها و نشریات رادیکال جریان مذکور از سرگرفت. خشایار دیهیمی مترجم و مشاور حزب منحله مشارکت بود که مدتی قبل از آغاز حوادث سال 88 بنا بر دلایلی نا معلوم نشریات جریان اصلاحات را رها کرده بود و بعد از اتفاقات آن سال فعالیت خود را از سر گرفت. جریان اصلاحات بعد از شکست در انتخابات سال 88 و ناکامی نشریات زنجیره ای اش تلاش کرد، تجدید حیاتی تازه داشته باشد و از این رو با انتشار نشریاتی چون مهرنامه، نسیم بیداری و تقویت برخی روزنامه ها نظیر "شرق" پا به عرصه گذاشت و از این رو تلاش کرد  تا باری دیگر با مطرح ساختن دیهیمی نیرویی تازه به بدنه تیم جنگ روانی خود وارد سازد.  
خشایار دیهیمی از جمله نویسندگانی بود که در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم با تقدیر از محمدرضا عارف به دلیل کناره گیری از عرصه انتخابات از حسن روحانی حمایت کرد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۰:۵۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۰:۵۷

خشایار دیهیمی

خلاصه زندگی نامه

 خشایار دیهیمی، مترجم و ویراستار آثار فلسفی که از ترجمه های او می توان به مجموعه کتاب های "نسل قلم"، "فلسفه غرب"، "گفتگو با مرگ"، "یادداشت های یک دیوانه" و ... اشاره کرد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع