حنین بن اسحاق بن سلیمان بن ایوب عبادى در سال 194 یك‌ خانواده "نسطوری"‌ (شاخه ای از مسیحیت) از قبیله "عباد حیره‌" متولد شد. پدرش‌ دارو فروش بود و عمه ‌زاده‌اش‌، یكى‌ از 3 دانشمند هنرور سخن ‌دانى‌ است‌ كه‌ شالوده مكتب‌ "حنین"‌ را بنیان‌ نهاد.وی در نقل‌ دانش های‌ یونانى‌ به‌ جهان‌ اسلام‌، برجسته ‌ترین‌ نقش‌ را داشتند و به‌ همت‌ ایشان‌، طالبان‌ معرفت‌ در سرزمینهای‌ اسلامى‌ با مهم ‌ترین‌ بخشهای‌ میراث‌ علمى‌ یونانیان‌ آشنایى‌ یافتند.وی مورد توجه خلفای عباسی بود و در سال 260 قمری درگذشت. 
حنین بن اسحاق نزد پدر و نیز پزشكان‌ مصر و انطاكیه (شهری باستانی که اکنون در ترکیه است)‌ دانش‌ آموخت‌ و پزشكى‌ برجسته‌ و مترجمى‌ توانا شد. 
از حنين دو پسر به نامهاى "داوود" و "اسحاق" برجاى ماند. حنين براى آنان "المسائل فى الطب" را تأليف و چندين كتاب پزشكى ترجمه كرد. داوود در طب شهرت چندانى نيافت و فقط يك یاد داشت طبی از خود باقى گذاشت. اما اسحاق بن حنين طبيب و مترجمى مشهور شد. او علاوه بر تأليف و ترجمه در پزشكى، در فلسفه نيز آثار زيادى را به عربى ترجمه كرد. 
حنین بن اسحاق از توجه‌ و عنایت‌ خلفای‌ عباسى‌، از "متوكل"‌ تا "مكتفى"‌ و احترام‌ و اعتماد "قاسم‌ بن‌ عبیدالله‌" وزیر "معتضد عباسی" برخوردار بود. او را در شمار ندیمان‌ "مكتفى‌" نیز شمرده‌ و گفته ‌اند كه‌ این‌ خلیفه‌ در تعیین‌ فرزندش‌ به‌ ولایت‌ عهد، نظر او را خواسته‌ و او با توجه‌ به‌ نجوم‌ پیش‌ بینى‌ كرده‌ است‌ كه‌ خلافت‌ به‌ فرزند مكتفى‌ نخواهد رسید. 
اسحاق‌ در آگاهى‌ از دانشهای‌ یونانى‌ و آشنایى‌ با زبانهای‌ یونانى‌ و سریانى‌ و هنر ترجمه‌ در ردیف‌ پدرش‌ و در فصاحت‌ بیان‌ در زبان‌ عربى‌ از پدرش‌ برتر بود.وی‌ با گروهى‌ از دانشمندان‌ كه‌ در پیرامون‌ متكلم‌ شیعى‌ "حسن‌ بن‌ نوبخت"‌ گرد آمده‌ بودند، رابطه‌ داشت‌ و بنا به‌ قولى‌ به‌ اسلام گرویده‌ بود. ترجمه ‌های‌ اسحاق‌ به‌ زبان‌ عربى‌ را از اغلب‌ برگردان های‌ لاتین‌ آثار یونانى‌ كه‌ مستقیماً از این‌ زبان‌ ترجمه‌ شده‌ است‌، به‌ متن‌ اصلى‌ نزدیك ‌تر شناخته ‌اند. از این‌ رو افزون‌ بر استفاده مستقیم‌ از متون‌ عربى‌ اسحاق‌ در تهیه ترجمه‌ های‌ لاتین‌ آثار دانشمندان‌ یونان‌، در موارد بسیاری‌ نیز برای‌ درك‌ درست‌ متون‌ لاتین‌ این‌ آثار به‌ ویژه‌ كتابهای‌ "ارسطو" از ترجمه‌ های‌ عربى‌ اسحاق‌ به‌ عنوان‌ شاهد استفاده‌ شده‌ است. نخستین ترجمه حنین بن اسحاقحنين در حوالى سال 211 بخشى از كتابى از "جالينوس" در علم "تشريح" را از يونانى به "سريانى" ترجمه كرد و به "جبرئيل بن بُختيشوع"، طبيب مشهور دربار "مأمون" و فرد مورد اعتماد او در "بيت الحكمه"، عرضه نمود. جبرئيل چنان از اين ترجمه شگفت زده شد كه حنين را معلم و استاد خطاب كرد و پيش بينى كرد كه ترجمه هاى او مترجمان بزرگى چون "سَرجيس رأس عينى" را از اعتبار خواهد افكند.اين ترجمه احتمالا نخستين ترجمه حنين بود. او در رساله خود از كتاب "فى اصناف الحُمّيات" به عنوان نخستين ترجمه اش ياد كرده است كه در هفده سالگى براى "جبرئيل بن بختيشوع" از يونانى به سريانى درآورده؛ پيش از وى، سَرجيس ترجمهاى نامعتبر از آن انجام داده بود. ظاهراً اين نخستين ترجمه حنين با ترجمه هاى پيشينيان تفاوتى آشكار داشته است، چرا كه "يوحنابن ماسويه"، كه يكى از اصلى ترين حاميان ترجمه در آن روزگار بود، آن را از نظر بلاغت به وحى نزديك مى دانست، اما حنين خود از ترجمه هاى روزگار جوانى اش راضى نبود و در روزگاران بعد در اغلب آنها تجديد نظر كرد. توجه خلیفه عباسی به ترجمه های حنین ابن اسحاق حنين از 211 تا 215 به ملازمت و شاگردى "يوحنا بن ماسويه" مشغول بود و كتابهاى زيادى از آثار "جالينوس" را براى او از يونانى به سريانى و عربى ترجمه كرد. پيشرفت وى تا پيش از رسيدن به بيست سالگى چندان درخور توجه بود كه به زودى به تبحر در زبانهاى يونانى، سريانى و فارسى مشهور شد و نظر "مأمون" را به خود جلب كرد. به گزارش "ابن ابى اصيبعه"، مأمون اصلاح ترجمه هاى ديگران را نيز به حنين سپرده بود و به او هم وزن ترجمه هايش طلا می بخشيد. "ابن ابى اصيبعه" مدعى است که برخى ترجمه هاى حنين از كتابهاى جالينوس و ديگران را به خط كاتب خلیفه، "ازرق"، ديده كه بر همه آنها نشان "مأمون" خليفه بوده و حنين بر روى برخى از آنها نكاتى به يونانى نوشته بوده است. تاثیر دانش حنین بن اسحاق در ترجمه هایشآنچه حنين را از ديگر مترجمان زمانه خود ممتاز مى كرد، صرفاً احاطه او به زبانهاى يونانى و سريانى و عربى نبود بلكه عاملى مهمتر، يعنى دانش بى نظير او در طب يونانى و به ويژه آراى جالينوس، بود، چنانكه ديگر مترجمان آثار طبى از يارى وى بى نياز نبودند.او در رساله خود درباره آثار جالينوس، كتاب وى را برمى شمارد و داورى خود را درباره ترجمه هاى اين آثار ابراز مى كند. منطق توالى اين آثار نه الفبايى است و نه براساس ترتيب تأليف يا ترجمه، بلكه به نظر مى رسد نوعى ترتيب آموزشى و موضوعى در به خاطر سپردن و به ياد آوردن اسامى كتابهاى جالينوس به حنين كمك كرده است. به عقيده حنين ضعف ترجمه هاى پيشينيان اغلب از سر بد فهمى محتواى آثار يونانى بود. 
احاطه بسيار زياد حنين بر آثار جالينوس و بقراط و آشنايى اش با علوم يونانى به تدريج سبب شد كه به عنوان دانشمندى برجسته و پزشكى حاذق نامور شود. او در مجلس علمى "خليفه الواثق" شركتى فعال داشت، با اين همه تا پيش از حكومت "متوكل" از حضور حنين در ميان پزشكان دربار عباسى اطلاعى در دست نيست. وى ظاهراً در بيست سال باقى عمرش، در آرامش، به كار ترجمه و طبابت سرگرم بود. 
اسحاق‌ در اواخر عمر دچار فلج‌ شد و دو ماه مانده به مرگ، ترجمه "فى اجزاء الطب جالينوس" را آغاز كرد؛ ترجمه اى كه مجال به پايان رساندن آن را نيافت و پسرش اسحاق آن را به انجام رساند. وى در ماه صفر 260 درگذشت. 
فعالیت‌ اسحاق‌ در زمینه ترجمه‌، عرصه بسیار گسترده‌ ای‌ را در بر مى‌ گیرد. وی‌ بیش‌ از همه‌ به‌ ترجمه آثار فلسفى‌ و به‌ ویژه‌ مؤلفات‌ ارسطو و شروح‌ آن‌ پرداخت‌؛ در عین‌ حال‌ شماری‌ از مهم‌ ترین‌ آثار دانشمندان‌ یونانى‌ در ریاضیات‌ و نجوم‌ را نیز ترجمه‌ كرد.بيشتر اين ترجمه ها با حمايت اشخاص و برخى به درخواست شاگردان صورت گرفت. شاگردان حنين در ترجمه هاى سريانى نقش چندانى نداشتند، اما ترجمه آثار جالينوس به زبان عربى فعاليتى است كه شاگردان حنين نيز در آن مشاركتى جدّى داشتند. ترجمه آثار ارسطو- قاطیغوریاس‌، یا مقولات‌ (اسحاق‌ این‌ اثر را مستقیماً از یونانى‌ به‌ عربى‌ درآورد)- العباره، یا باری‌ ارمینیاس‌. (اسحاق‌ ترجمه سریانى‌ پدرش‌ از این‌ اثر را به‌ عربى‌ درآورده‌ است‌ تحقیقات‌ نیز نشان‌ مى‌ دهد كه‌ متن‌ عربى‌ اسحاق‌ از ترجمه سریانى‌ به‌ اصل‌ یونانى‌ نزدیکتر است‌.)- تحلیل‌ القیاس‌، یا آنالوطیقا الاول‌. (اسحاق‌ بخشى‌ از این‌ اثر را به‌ سریانى‌ در آورد. بخش‌ دیگر را پدرش‌ پیش‌ از وی‌ ترجمه‌ كرده‌ بود. در ترجمه عربى‌ آن‌ كه‌ به‌ قلم‌ "ثئودروس"‌ صورت‌ گرفته‌، از ترجمه سریانى‌ اسحاق‌ بسیار استفاده‌ شده‌ است‌.)- البرهان‌، یا آنالوطیقا الثانى‌. (به‌ قلم‌ اسحاق‌ از یونانى‌ به‌ سریانى‌ و سپس‌ به‌ قلم‌ متى‌ بن‌ یونس‌ از سریانى‌ به‌ عربى‌ درآمد. )- طوبیقا، یا الجدل‌. (این‌ اثر بدست‌ اسحاق‌ از یونانى‌ به‌ سریانى‌ ترجمه‌ شد. یحیى‌ بن‌ عدی‌ آن‌ را به‌ عربى‌ درآورد.)- ریطوریقا، یا الخطابه. (ترجمه به عربی)- الكون‌ والفساد. (از یونانى‌ به‌ سریانى‌)- فى‌ النفس‌. (ترجمه به‌ عربى)‌- السماع‌ الطبیعى‌. (ترجمه عربى‌)- كتاب‌ الحروف‌، یا مابعد الطبیعه. (از یونانی به عربی)- النبات‌ منتسب به ارسطو (در سده 13 از روی‌ نسخه عربى‌ اسحاق‌، یك‌ ترجمه لاتینى‌ فراهم‌ آمد. این‌ ترجمه‌ انتشاری‌ گسترده‌ یافت‌ و در تألیف‌ كتابهایى‌ در زمینه گیاه‌ شناسى‌ مورد استفاده‌ واقع‌ شد. اندكى‌ بعد همین‌ نسخه لاتینى‌ به‌ یونانى‌ ترجمه‌ شد كه‌ تا مدتها آن‌ را نسخه اصلى‌ مى‌پنداشتند. ترجمه عبری‌ این‌ اثر نیز از روی‌ ترجمه عربى‌ اسحاق‌ صورت‌ گرفته‌ است‌.)- شرح‌ تمیستیوس‌ بر علم‌ الحیوان‌ (این‌ اثر شامل‌ 19 كتاب‌ است‌ و اصل‌ یونانى‌ آن‌ از میان‌ رفته‌ است‌. یك‌ نسخه خطى‌ ترجمه عربى‌ اسحاق‌ از آن‌ در تاشكند نگهداری‌ مى‌شود) ترجمه آثار اقلیدس‌از منابع‌ چنین‌ برمى‌آید كه‌ همه این‌ آثار مستقیماً از یونانى‌ به‌ عربى‌ ترجمه‌ شده‌اند:- اصول‌ الهندسه- المعطیات‌- المناظر ترجمه از دیگر مؤلفان‌- الاكر، یا الاشكال‌ الكریه اثر "منلائوس"‌ (از یونانی به عربی)- الكره المتحركه، اثر "آوتولوكوس‌" (از یونانی به عربی)- الكره والاسطوانه، اثر "ارشمیدس"‌ (از یونانی به عربی)- شرح‌ اوطوقیوس‌ العسقلانى‌ لمشكلات‌ كتاب‌ الكره والاسطوانه "لارشمیدس"‌ (از یونانی به عربی)- اصلاح‌ جوامع‌ الاسكندرانیین‌ لشرح‌ جالینوس‌ لكتاب‌ الفصول‌ لابقراط (از یونانی به عربی)- المجسطى‌، اثر بطلمیوس‌ (از یونانی به عربی)- حجج‌ ابرقلس‌ فى‌ قدم‌ العالم‌ (از یونانی به عربی)- مسائل‌ فرقلیس‌ فى‌ الاشیاء الطبیعیه (از یونانی به عربی)- مقاله الاسكندر الافرودیسى‌ فى‌ العقل‌ (از یونانی به عربی)- مقاله الاسكندر الافرودیسى‌ فى‌ ان‌ الهیولى‌ غیرالجنس‌ (از یونانی به عربی)- كتاب‌ فى‌ مراتب‌ قرائه كتب‌ جالینوس‌. (به‌ سریانى‌ ترجمه شد) 
حنین بن اسحاق تألیفاتى‌ نیز در پزشكى‌ و داروسازی‌ دارد.  - تاریخ‌ الاطباء والفلاسفه (رساله كوچكى‌ است‌ كه‌ اسحاق‌ آن‌ را به‌ خواهش‌ "قاسم‌ بن‌ عبیدالله‌" وزیر "معتضد عباسى‌" نوشته‌ و در آن‌ مختصری‌ از آگاهی های‌ متعارف‌ آن‌ روزگار را درباره تاریخ‌ پزشكى‌ كهن‌ به‌ دست‌ داده‌ است‌.)- الادویه المفرده- مقاله فى‌ الاشیاء التى‌ تعید الصحه والحفظ و تمنع‌ من‌ النسیان‌ (در برخى‌ منابع‌ از این‌ اثر با عنوان‌ الرساله الشافیه فى‌ ادویه النسیان‌ یاد شده‌ است‌.)- التریاق‌ (رازی‌ در "الحاوی"‌ از این‌ اثر نقل‌ قول‌ كرده‌ است‌)- الادویه الموجوده بكل‌ مكان‌- الكناش‌ اللطیف‌ 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۴۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۱۷:۴۷

حنین بن اسحاق

خلاصه زندگی نامه

 حنین بن اسحاق بن سلیمان بن ایوب عبادى، ملقب به ابوزید، طبیب و مترجم‌ آثار علمى‌ یونانى‌ به عربى و سریانى در سده دوم و سوم بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع