سید حسن بن اسحق بن مهدی احمد بن حسن بن امام القاسم بن محمد زیدی صنعانی، در سال 1093 ه.ق، در "غَراس"، از نواحی "صنعا"، در خانواده ‌ای که به علم و ادب و سیاست و حسن اخلاق شهرت داشتند، به دنیا آمد و در "صنعا" پرورش یافت. وی از کودکی تحصیلات مقدماتی در حوزه علوم اسلامی را نزد پدر و برادرش فرا گرفت و از اساتید بزرگی چون "عبداللّه‌ بن علی اَکْوَع" و "بدر امیر" نیز حدیث آموخت. حسن بن اسحاق، پس از چندی به مناصب حکومتی در برخی شهرهای "یمن" رسید اما به دنبال حمایت وی، از شورش "منصور" بر ضد پدرش، به زندان افتاد و بعد از آزادی از ندیمان دربار شد. پس از آن، هنگامی که "منصور" به قدرت رسید، حسن بن اسحاق به مدت بیست سال مجددا به زندان افتاد و سرانجام در سال 1160 ه.ق، در زندان از دنیا رفت. "مَنظومه الهَدْی النَبَوی" و "الشَّرحُ اللَّطیف" از مشهورترین آثار حسن بن اسحاق صنعانی بود. 
حسن بن اسحاق دو پسر، به نام های "احمد" و "یحیی"، داشت. "احمد" از عالمان و شاعران عصر خود بود و تألیفاتی مانند، "مَشارِقُ الانوار فی تَخریج ادلّه مَسائل الاَزهار" در فقه نیز داشت. "یحیی" نیز شاعری برجسته و صاحب نظر در ادبیات بود، هر چند غیر از قصیده‌هایش اثری از او گزارش نشده است. 
حسن‌ بن اسحاق صنعانی، از کودکی به آموختن علوم دینی نزد پدرش "اسحاق‌ بن احمد" و برادر بزرگ اش، "محمد" پرداخت. فقه را در شهر "ذِمارِ" در "یمن" و ادبیات و حدیث را در شهرهای "تَعِزّ" و "صنعا" فرا گرفت. "عبداللّه‌ بن علی اَکْوَع" و "محمد بن اسماعیل امیر کَحْلانی صنعانی"، معروف به "بدر امیر"، نیز از استادان او بودند. "عبدالسلام وجیه" از تبادل نامه ‌هایی مناظره‌ گونه درباره مسائل فقهی میان او و برادرزاده ‌اش "اسماعیل‌ بن محمد" و نیز استادش "بدر امیر"، گزارش داد. 
حسن‌ بن اسحاق در امور سیاسی نیز فعال بود و در بعضی شهرهای "یمن" به مناصب حکومتی هم دست یافت. در  سال 1128 ه.ق، به دنبال شورشِ "حسین‌ بن قاسم" ملقب به "منصور" برضد پدر خود "قاسم‌ بن حسین متوکل"، فرمانروای "یمن"، حسن از "منصور" حمایت کرد؛ ازاین‌ رو، "متوکل"، حسن را به زندان انداخت، ولی پس از حدود هشت سال، او را آزاد کرد و از آن زمان تا هنگام مرگ "متوکل" در سال 1139، حسن از ندیمان او به ‌شمار رفت. وی با روی کار آمدن "منصور"، دوباره زندانی شد و تا آخر عمر به مدت بیست سال این دوران را سپری کرد. او در سالهای زندان به تألیف و سرودن شعر پرداخت، و در برخی موارد، هدف وی از نگارش و سرودن، جلب ملاطفت و رفع سخت ‌گیری های حاکمان وقت بود. "محمد بن اسماعیل بدر"، سجایای اخلاقی او را ستود. 
منظومه الهدی النبوی مشهورترین کتاب حسن‌ بن اسحاق، "مَنظومه الهَدْی النَبَوی" بود که بخشی از کتاب "زادُالمَعاد فی هَدْی خَیرِالعِباد"، اثر مشهور "ابن ‌قیم جوزیه" (متوفی 751 ه.ق)، را در بیش از هزار بیت به نظم کشید. این کتاب در سال 1403 ه.ق، در "مصر" چاپ شد. او سپس همین کتاب خود را شرح کرد و در آن به بیان آراء عالمان زیدی نیز پرداخت. از این کتاب با نام های "بُلوغُ المراد فی هَدْی المُصطفی"، "سیرتِهِ فی الجِهاد" و "الفَتحُ القَوی فی شَرحِ الهَدْی النَبَوی" نیز یاد شده است. نسخه ‌ای از آن، به خط پسرش "احمد" (متوفی 1193 ه.ق)، موجود است. حسن‌ بن اسحاق در این شرح، علاوه بر کتاب "الهدی"، از کتاب های دیگری نیز، از جمله "ضُوء النّهار" اثر "حسن‌ بن احمد جلال یمنی" و شرح آن، یعنی "مِنحه الغفار"، اثر "محمد بن اسماعیل امیر کحلانی" بهره برد. "محمد بن قاسم وجیه"، فقیه متأخر زیدی، شرحی با نام "المِنهاجُ السَّوی" بر منظومه "الهدی النبوی" نگاشت که در سال 1408 ه....ق، در "صنعا" منتشر شد. تعلیق علی مختصر الشمائل للترمذی اثر دیگر حسن‌ بن اسحاق، "الشَّرحُ اللَّطیف"، در شرح و توضیح "الشَمائل النَّبَویه" تالیف "محمد بن عیسی ترمذی" (متوفی 279 ه.ق)، بود که نسخه ‌ای خطی از آن با عنوان "تَعلیق علی مُختصرِ الشَّمائل لِلتِرمذی"، با تاریخ تحریر 1292 ه.ق، در کتابخانه اوقاف "یمن" موجود است. آثار کلامی دو رساله کلامی نیز از صنعانی برجای مانده که عبارتند از: -رساله بلوغ الاُمنیه فی اِظهارِ مخازی ابن ‌تَیْمیّه، که نقدی است بر آراء ابن ‌تیمیّه در کتاب "مِنهاجُ السُنَّه" -الرّساله الحَسَنیّه فی الرّد علی عقائِدِ السُنّیَه در دفاع از دیدگاه های زیدیان آثار فقهی "عبدالسلام وجیه" سه رساله فقهی نیز از حسن‌ بن اسحاق گزارش کرد که عبارتند از: -الرّساله المفیده فِی الجمعِ بَینَ الصلاتین -القَولُ الرّاجِح و الرّأیُ السَّدید فی اِثبات الصَّلاه عَلَی الشّهید -المِرآه المُبیِنّه لِلنّاظِر ما هُوَ الحقُ فی مسأله الکِفائَه 
حسن بن اسحاق صنعانی، سرانجام در سال 1160 ه.ق، در زندان از دنیا رفت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۲۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۲:۲۹

حسن بن اسحاق صنعانی

خلاصه زندگی نامه

 سید حسن بن اسحق بن مهدی احمد بن حسن بن امام القاسم بن محمد زیدی صنعانی، شاعر، دولتمرد و فقیه زیدی یمن در قرن یازدهم و دوازدهم ه.ق، بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع