حسن احمدی‌ گیوی در تاریخ 1 بهمن ماه سال 1306 در شهرستان گیوی از توابع استان اردبیل متولد شد. پدرش "شریف" مردی با سواد بود که در روستای محل سکونتش داروخانه داشت و به گونه ای آنجا محل تجمع علمای روستا محسوب می شد. تحصیلات مقدماتی را در خلخال گذراند. وی به صورت آکادمیک در رشته زبان و ادب فارسی ادامه تحصیل داده و موفق شد در سال 1334 از رساله خود با موضوع "دستور تاریخی فعل" دفاع کرده و مدرک دکتری خود را در رشته ادبیات از دانشگاه تهران دریافت کند. از استادان شناخته شده احمدی گیوی در دانشگاه تهران می توان به استاد بدیع‌الزمان فروزانفر اشاره کرد.  او پس از سال ها تدریس در دانشگاه تهران در سال 1366 ه.ش بازنشسته شد و سرانجام در سن 86 سالگی در اثر سکته قلبی از دنیا رفت. 
حسن احمدی گیوی در دوران کودکی، تحصیلاتش را در مکتب خانه صابری آغاز نمود. وی دانش آموز باهوشی بود و این استعداد ذاتی اش باعث شد تا در 7 سالگی حین تحصیل معلمی را با سرپرستی چند تن از همکلاسی هایش تجربه کند. احمدی گیوی در مکتب خانه قرآن، نزد استاد شیخ الاسلامی 8 ماهه قرآن را ختم نمود و کلاس سوم و چهارم را در مدرسه رسمی درس خواند. وی در ادامه کلاس پنجم و ششم را به صورت متفرقه گذرانده و در سال 1324 به عنوان معلم استخدام شد. بعد ازآن، دوسال به عنوان ناظم و سپس به مدت 4 سال به عنوان مدیر در زادگاهش خدمت نموده و در نهایت به دلیل مخالفت با رژیم شاهنشاهی به روستای "رزج آباد" تبعید شده و سرانجام در سال 1339 به تهران آمد. او ششم ابتدایی تا لیسانس را در عرض 5 سال سپری کرده و موفق شد مدرک لیسانس خود را در رشته ادبیات از دانشگاه تبریز دریافت کند. سپس دوره فوق لیسانس را در رشته فلسفه و علوم تربیتی گذرانده و در سال 1346 با دفاع از رساله خویش با موضوع  "دستور تاریخی فعل" موفق به اخذ مدرک دکترا از دانشگاه تهران شد. 
احمدی گیوی از همکاران مرحوم محمد معین در تدوین فرهنگ لغت فارسی معین به شمار می ‌رفت که با پیشنهاد او تالیف کتاب "دستور تاریخی فعل" را  در سال 1342  آغاز کرد که حاصل این پژوهش بزرگ بعد از نزدیک به سه دهه در قالب دو جلد از سوی انتشارات قطره عرضه عمومی شده و هم چنین این مجموعه موفق به دریافت عنوان "کتاب برتر سال" شد. وی بیش از چهارده فعالیت پژوهشی در موسسه لغت نامه دهخدا داشت و تدریس در دانشگاه های متعدد زبان و ادب فارسی را بر عهده داشت. همکاری با موسسه لغت نامه دهخدا احمدی گیوی از همان ابتدای شکل‌ گیری لغت ‌نامه دهخدا به همکاری با موسسه دهخدا پرداخت که حاصلش تدوین 24 جلد از 222 جلد لغت نامه دهخدا بود. بخشی از مصاحبه او با سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در تاریخ 27 مرداد سال 1386 در زمینه چگونگی اشتغال وی در این موسسه بدین شرح است: «من در مهرماه سال 1340، در دوره دکتری ادبیات فارسی قبول شدم. به فاصله سه ماه استاد دستور ما، یعنی مرحوم دکتر معین که رئیس مؤسسه لغت نامه دهخدا بودند، از ما سه نفر، یعنی دکتر سعید نجفی-اسداللهی، دکتر محمد استعلامی و بنده دعوت کردند که بیائیم در لغتنامه همکاری بکنیم. بنابراین، از سال 1340 به افتخار همکاری با مؤلفان لغت نامه دهخدا نائل شدم. اول حدود هفت، هشت ماه زیر نظر آقای دکتر دبیرسیاقی و مرحوم پروین گنابادی کارآموزی کردیم و کار را یاد گرفتیم. بعد از آن خودمان تألیف را آغاز کردیم. از آن تاریخ تا سال 1360ـ 1359 که لغت نامه دهخدا تمام شد، از دویست و بیست و دو جلد مجلدات آن، بیست و چهار جلدش را بنده به تنهائی یا در بعضی از مجلدات با همکاری بعضی از دوستان تألیف کردم. مثلاً یک دوستی که چهل صفحه نوشته بود و بعد دیگر لغت نامه را ترک کرده و رفته بود، بقیه کار ایشان را انجام دادم و آن مجلد را به پایان رساندم. در سال 1360 که لغت نامه دهخدا تمام شد، دکتر دبیرسیاقی به همکاری دکتر شهیدی، دستور تهیه فیش های جدید برای کار جدید را دادند و خودشان هم اشراف داشتند. به طوری که ما بعد از پایان لغت نامه دهخدا، حدود هشتصد هزار فیش جدید آماده از متون معتبر و مختلف داشتیم. در واقع لغت نامه دهخدا را اصل قرار دادیم و با فیش هایی که موجود بود، به اضافه فیش های جدید که بعد از آن به وسیله فیش نویسان نوشته شده و تا امروز هم ادامه دارد، به تألیف لغت نامه فارسی پرداختیم. از لغت نامه فارسی هم که چهل و چهار جلدش درآمده، افتخار تألیف بیست و سه جلدش را داشتم و همین الآن که در خدمت شما هستم، مشغول تألیف حرف "ب" (باد وزیدن) هستم..» 
احمدی گیوی درباره زبان فارسی دیدگاه های نو و تازه ای داشت. وی معتقد بود که زبان فارسی یکی از زبان های مهم خانواده زبان های هند و اروپایی است و با وجود انجام پژوهش های وسیع در زمینه تاریخ زبان فارسی و زبان های ایرانی میانه و باستان، هنوز به درستی نمی دانیم زبان فارسی دنباله مستقیم کدام یک از زبان های ایرانی میانه است. وی درباره خطر تحریف زبان فارسی اعتقاد داشت که اصل خطر تحریف به دلیل گسترش زبان های علمی دنیا است که با اختراعات فراوانی که صورت می گیرد و به سرعت وارد کشور شده و با زبان فارسی در آمیخته می شود. از طرفی کشور بودجه تحقیقاتی مناسبی در زمینه مقابله با تحریف زبان فارسی در برابر این هجوم گسترده را تخصیص نداده است. احمدی گیوی معتقد بود که ادبیات معاصر نخبگان بسیاری پرورانده، اما در کوران آثار بی محتوا گم شده است. وی در این زمینه گفت: «مردم آنقدر کتاب بد خوانده اند که طعم کتاب خوب را حس نمی کنند. در گذشته پدید آورندگان آثار جدی قوی تر بودند و با نویسندگان عامه پسند مبارزه می کردند. اما حالا کفه ترازو به نفع باری به هر جهت نویس ها سنگین شده است...» 
گیوی مولف بیش از پنجاه جلد کتاب در زمینهٔ ادبیات فارسی است، با این حال مهمترین اثر وی همان دستور تاریخی فعل است. نگارش دستور زبان ترکی و  آثاری چون "آیین پژوهش و مرجع ‌شناسی"،"از فن نگارش تا هنر نویسندگی"،"دستور تطبیقی زبان ترکی و فارسی"،"شوریده و بی قرار" و گزیده اشعار و مقالات دهخدا از جمله مهمترین آثار او به شمار می‌ رود. 
حسن احمدی گیوی صبح روز سه شنبه 26 اردیبهشت ماه سال 1391 در سن هشتاد و پنج سالگی به علت ایست قلبی در منزلش از دنیا رفت. 
هم زمان با اولین سالگرد درگذشت گیوی، مراسم بزرگداشت وی در1 خرداد 1392 با حضور مسئولین استانی وشهرستانی واقشار دیگر در مسجد جامع شهر گیوی برگزار گردید. در این مراسم از سند هویتی "دکتر حسن احمدی کیوی" توسط نماینده ولی فقیه استان ومدیرکل ثبت احوال استان اردبیل رونمائی شد و این سند به گنجینه های اسناد این شهرستان اضافه شد. در این مراسم خطیب وقت نماز جمعه اردبیل در سخنانی ضمن اشاره به شخصیت علمی و فرهیخته گیوی،  نظم فوق العاده، جدیت در كار، دستگیری از محرومان را از خصوصیات اخلاقی و بارز وی دانست. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۰:۳۳

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۰:۳۴

حسن احمدی گیوی

خلاصه زندگی نامه

 حسن احمدی‌ گیوی، پژوهشگر، ادیب و چهره ماندگار زبان و ادبیات فارسی معاصر که خدمات علمی و فرهنگی فراوان وی در این زمینه سبب شد به لقب پدر دستور زبان فارسی مشهور شود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع