حجت الاسلام و المسلمین سیدهادی خسروشاهی، در سال 1317 شمسی در "تبریز"، در خاندانى آراسته به دین و فقاهت به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را نزد اساتیدی همچون "علامه میرزا علی اکبر نحوی"، "میرزا علی اکبر یالقوزآقاجی"، "میرزا محرم" و "آیت ‌الله حاج میرزا عبدالکریم ملایی تبریزی" در "حوزه علمیه تبریز" به پایان رساند. پس از رحلت پدر در 1332 شمسی، در حالی که 15 سال بیشتر نداشت و نخستین تالیف خود را در زمینه شرح حال پدر در کارنامه خویش ثبت کرده بود، عازم قم شد و از محضر اساتیدی چون "شیخ کاظم تبریزی"، "شیخ جعفر سبحانی"، "علامه سید محمد حسین طباطبایی" و ... نیز بهره مند شد. پس از اتمام دوره سطح، یک دوره اصول، در محافل درس خارج آیت الله بروجردی و حضرت امام خمینی(ره) حاضر گردید. در سفر به عتبات عالیات (دو و نیم ماه) نیز در درسهای آیات عظام خویی و شاهرودی شرکت جست و موفق به دریافت اجازات از حضرات امام خمینی(ره)، آیت الله خویی، آیت الله شریعتمداری و ... شد. وی از سال 1332 فعالیت های سیاسی خود را علیه حکومت پهلوی آغاز کرده و قبل از پیروزی انقلاب به دست عمال رژیم زندانی و تبعید شد و پس از انقلاب هم به مدت 5 سال سفیر ایران در "واتیکان" و مدتی نمایندگی سیاسی در کشور "مصر" را عهده دار شد. حجت الاسلام خسروشاهی در اثر آشنایی به زبانهای عربی، فارسی، انگلیسی و ترکی توانسته دهها مقاله تحقیقی و بیش از 200 اثر علمی را به رشته تحریر در آورد. 
خاندان خسروشاهی یکی از خاندانهای علمی آذربایجان است که بیش از 200 سال علم و فقاهت در آن خاندان ریشه دوانده و شخصیت های ممتاز علمی از آن برخاسته‌ اند. جد اعلای این خاندان آیت ‌الله "سید ابوالحسن خسروشاهی" است که بعد از او فرزندش "سید علی خسروشاهی" و نوادگان و نبیرگانش "سید محمد خسروشاهی"، "سید احمد خسروشاهی"، "سید مرتضی خسروشاهی" و سرانجام "سید هادی خسروشاهی" در عرصه فقاهت و اجتهاد ظهور کرده‌اند. مرحوم شیخ "محمد رازى" صاحب کتاب "آثار الحجه" در جلد دوم کتاب خود در مورد این بزرگواران مى‏ نویسد: «تمامى اسلاف این خاندان، به تقوى و علم و پرهیزکارى و طهارت و پاکى و ایثار و بذل در راه دعوت به خدا و ارشاد مردم به تعالیم اسلامى معروفند و چرا چنین نباشد در حالى که آنان از خاندان اهل بیت هستند و نسب آنان به امام حسین بن على بن ابیطالب ‏علیه ‏السلام مى ‏رسد ...» جد اعلای خاندان خسرو شاهی آیت الله ابوالحسن خسروشاهی، جد اعلای خاندان خسروشاهی، یکی از فقهای بزرگ و نامدار شیعه بود که زادگاهش "خسروشاه" است. خاندان "حسینی خسروشاهی" در "آذربایجان" و "ایران" شهرت زیادی دارند و بیش از دو قرن است که سابقه روحانیت و فقهات در این خاندان سامان دارد و از نسل "سید ابوالحسن خسروشاهی" علما و پیشوایان دینی برجسته ای برخاسته اند که نوعا به مقام اجتهاد نائل و مشعلدار هدایت و ارشاد در این دیار علم پرور گشته اند تمام اسلاف این خاندان به تقوا و پرهیزکاری، طهارت، ایثار و تعالیم آسمانی معروف هستند نسب سید حسن خسروشاهی با 26 واسطه به امام حسین بن علی(ع) می رسد. پدربزرگ حجت الاسلام خسروشاهی پدر بزرگ حجت الاسلام خسروشاهی، آیت ‏الله سید احمد خسروشاهى از علماى بزرگ عصر مشروطیت در آذربایجان بود، از ایشان آثارى در زمینه فقه و اصول به جای مانده که بعضى از آن ها در حواشى کتاب والدش (تقریرات بحث التعادل و التراجیح شیخ انصارى) در نجف به چاپ رسیده است. در جریانات نهضت مشروطه، وى هوادار «خط سوم» و در واقع بدون ورود علنى در میدان مبارزه سیاسى، خواستار «مشروطه مشروعه» بوده و به همین دلیل مدتى نیز به‏ عنوان اعتراض به اوضاع جارى، به نجف اشرف هجرت کرد. پدر حجت الاسلام خسروشاهی پدر خسروشاهی، آیت ‏اللَه سید مرتضى خسروشاهى - از اجلّه علما و فقها و مراجع صاحب رساله آذربایجان - تحصیل کرده نجف بود. از وى علاوه بر رساله عملیه، کتاب «نثارات الکواکب على خیارات المکاسب» و کتاب «حدیث الغدیر» در نجف و تبریز و قم، چاپ شده است. ایشان تألیفات دیگرى نیز در فقه و اصول و مواعظ در (4 جلد) دارند که مخطوط و موجود است. علاوه بر حجت الاسلام خسروشاهی، دو فرزند دیگر آیت ‏الله سید مرتضى خسروشاهى، یعنی آیت ‏اللَه "سید ابو الفضل خسروشاهى" و آیت ‏الله "سید احمد خسروشاهى" از معاریف علما و فقهای قم و تبریز بوده اند. 
حجت الاسلام خسروشاهی، پس از سپری نمودن دوره کودکی در بیت سیادت و فقاهت، تحصیلات مقدماتى را در "تبریز" به پایان رسانید و پس از رحلت والد محترم، در سال 1332 شمسی و در 15 سالگى، عازم قم شد و در حوزه علمیه به تحصیل دروس سطح پرداخت و سپس در مراحل عالی دروس حوزوى (فلسفه، تفسیر، فقه و اصول)، در حضور اساتیدى چون، آیت ‏الله "بروجردى"، "حضرت امام خمینى(ره)"، آیت‏ الله "شریعتمدارى"، آیت ‏الله "علامه طباطبائى" و بزرگانى دیگر تلمذ نمود و به دریافت اجازاتى در امور حسبیه (منوط به اذن فقها) نائل آمد. 
در مراحل علمى بالاتر، حجت الاسلام خسروشاهی درجه اجتهاد و اجازه نقل حدیث را از علماء و مراجع بزرگ نجف و قم و مشهد، از جمله حضرت "امام خمینى(ره)" و مراجع دیگر دریافت نمود، از جمله آیات عظام : سیدابوالقاسم خوئى سید شهاب ‌الدین نجفى مرعشى سید محمدکاظم شریعتمدارى سید محمدهادى میلانى سید محمدصادق روحانى شیخ آقا بزرگ تهرانى شیخ مرتضى حائرى سیداحمد زنجانى میرزا عبدالجواد جبل عاملى میرزا ابوالفضل زاهدى قمى 
فعالیت‏ هاى سیاسى حجت الاسلام خسروشاهی، از سال 1332 شمسی پس از آشنایى نزدیک با آیت ‏الله "کاشانى"، آیت‏ الله "طالقانى" و شهید "نواب صفوى" آغاز گردید. به همین دلیل، از همان دوران تا زمان پیروزى انقلاب اسلامى، بارها در قم، تهران و تبریز دستگیر، زندانى و یا تبعید شده که آخرین آن تبعید به "انارک" یزد به مدت 3 سال بود که مرحوم آیت ‏الله "پسندیده" و حضرت آیت‏ الله "ناصر مکارم شیرازى" نیز در آنجا حضور داشتند و با آغاز انقلاب اسلامى همگی آزاد شدند. 
حجت الاسلام خسروشاهی پس از پیروزى انقلاب اسلامى، نخست به مدت 2 سال، به ‏عنوان نماینده حضرت امام خمینی‏(ره) در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى فعال بود، سپس به عنوان سفیر ایران در "واتیکان" انتخاب و به مدت 5 سال، در این سمت به فعالیت پرداخت. تأسیس "مرکز فرهنگى اسلامى اروپا" در "رم" و تأسیس 2 ماهنامه انگلیسى زبان اینکوایرى (Inquiry) و افریکن ایونتس (Aferican Events ) و هفته نامه عربى "العالم" در لندن - با همکارى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى- از آثار این دوره بود. در مدت حضور ایشان در "ایتالیا"، علاوه بر چاپ و نشر ترجمه قرآن مجید و نهج‌البلاغه به زبان ایتالیایى و نشر ماهنامه ‌اى به نام "جهان نو" به ایتالیایى، طی مدت 5 سال جمعاً 162 کتاب و نشریه به زبان ‏هاى  فارسى، عربى، انگلیسى، ایتالیایى و فرانسوى منتشر و در سراسر جهان توزیع شد . در دوره اقامت 3 ساله در "قاهره" به‏ عنوان رئیس نمایندگی جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر حضور در محافل علمى - سیاسى و سخنرانى و مصاحبه تلویزیونى و مطبوعاتى و ده ‌ها نوبت ملاقات با شیخ الازهر و مقامات علمى - سیاسى مصر، بیش از 50 جلد کتاب و نشریه درباره انقلاب اسلامى ایران، تشیع و اهل بیت (علیه السلام) تألیف و یا با همکارى و مساعدت ایشان در "مصر" منتشر گردید که این خود خدمت بزرگى در راستاى‏ وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامى بود. حجت الاسلام خسروشاهی علاوه بر زبان فارسى، عربى، ترکى آذرى و ترکی استامبولى به زبان انگلیسى و ایتالیایى هم آشنایى داشته و پس از مراجعت از "واتیکان"، ضمن ادامه اشتغال در وزارت امور خارجه به عنوان مشاور وزیر، در دانشگاه ‌هاى تهران، از جمله دانشکده "حقوق و علوم سیاسى" و دانشکده "روابط بین ‏الملل وزارت امور خارجه" به تدریس پرداخت. 
حجت الاسلام خسروشاهی، از سال 1332 شمسی به بعد، با اغلب مطبوعات اسلامى از جمله: "مکتب اسلام"، "مکتب تشیع"، "معارف جعفرى"، "راه حق"، "نداى حق"، "وظیفه"، "مجموعه حکمت"، "نور دانش"، "آیین اسلام"، "مسلمین"، "آستان قدس"، "نسل نو"، "نسل جوان"، "استوار"، "پیکار اندیشه"، "مهد آزادى" و ... همکارى داشته که نتیجه این همکاری درج صدها مقاله در این مطبوعات بود. پس از پیروزى انقلاب، ایشان بیشترین همکارى قلمى را با روزنامه "اطلاعات" داشت. علاوه بر این فعالیت ها، حجت الاسلام خسروشاهی به مدت 6 سال، با انتشار فصلنامه "تاریخ و فرهنگ معاصر"  به نشر حقایق و روشن ساختن زوایاى تاریک تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام در چندین هزار صفحه پرداخت که بى‏ شک این فصلنامه فرهنگى تاریخى به مثابه یک منبع مستند، همواره مورد استفاده قرار گرفته است. هم چنین، ویژه ‏نامه هایى زیر نظر ایشان از سوى مرکز بررسی هاى اسلامى منتشر شد که قرار بود بالغ بر 50 جلد گردد، ولى متأسفانه به علت مسافرت به خارج از کشور و اشتغالات دیگر، تاکنون فقط 3 جلد از آن ها منتشر شد. انتشار مرتب هفته ‏نامه "بعثت" با سابقه 35 سال انتشار با بیش از 1500 شماره، از دیگر فعالیت‏ هاى فرهنگى حجت الاسلام خسروشاهی بود. 
حجت الاسلام خسروشاهی در سطح جهانى، با شرکت در کنفرانس ‏ها و کنگره‏ هاى اسلامى در کشورهاى اروپایى و اسلامى، از جمله پاکستان، مصر، الجزایر، عربستان، سوریه، قطر، ترکیه، لبنان، ایتالیا، انگلیس، آلمان، سوئیس و  ... به ‌عنوان نماینده امام خمینى و یا نماینده حوزه علمیه قم فعال بود. در مسئله تقریب بین مذاهب اسلامى، ایشان از نیم قرن پیش، از پیشگامان این حرکت اصلاحى به ‏شمار مى ‏رود. مکاتبات ایشان با علامه "شیخ محمدتقى قمى" - مؤسس دارالتقریب قاهره – گواه این سابقه بلند بوده، و در این راستا، وی با اغلب حرکت ‏هاى اسلامى معاصر و رهبران آن ها در سراسر جهان اسلام، ارتباط و پیوند نزدیکى داشت. علاوه بر این فعالیت های اصلاحی، حجت الاسلام خسروشاهی در سال 1352 شمسى، "مرکز بررسی هاى اسلامى قم" را به عنوان مرکزی وابسته به "حوزه علمیه قم"، تأسیس و به ثبت رساند و سپس در سال 1361، "مرکز فرهنگى اسلامى اروپا" را در "رم"  تأسیس نمود. هر کدام از این دو مؤسسه ده‌ ها کتاب ارزشمند در زمینه ‏هاى اسلامى، از جمله قرآن مجید و نهج ‌البلاغه را به زبان‌ هاى  عربى، انگلیسى، ایتالیایى، آلمانى و… ترجمه و منتشر کرده اند که این اقدام در نشر فرهنگ اسلامى در سطح دنیا، از ارزش بالایی برخوردار است. 
حجت الاسلام خسروشاهی، بیش از 80 جلد کتاب به زبان فارسی و عربی (علاوه بر صدها مقاله در نشریات اسلامى ایران و جهان اسلام) تألیف کرده است که بیش از 40 جلد آن، بارها در داخل ایران و خارج از کشور منتشر شده و بعضى از آن ها بیش از 30 بار تجدید چاپ شده اند. علاوه بر تألیفات و ترجمه‏ ها، 120 جلد کتاب دیگر نیز با تحقیق، توضیح و یا مقدمه و اشراف ایشان در ایران و ایتالیا و مصر و ... چاپ و منتشر شد. بیشتر کتاب ‏ها و آثار حجت الاسلام خسروشاهى در زمینه مسائل فرهنگی، اجتماعى و سیاسى مورد نیاز جامعه اسلامى بوده و این آثار به تصدیق اهل خرد، در روشنگرى نسل جوان معاصر، بى شک تأثیر بسزایی داشت. آثار منتشر شده در قاهره از جمله آثاری که ایشان در دوره اقامت 3 ساله در قاهره تالیف و یا با همکارى و مساعدت ایشان در مصر ترجمه و منتشر گردید که این خود خدمت بزرگى در راستاى‏ وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامى است، عبارتند از: -نهج ‏البلاغه با مقدمه استاد و شرح شیخ محمد عبده -اهل البیت فى مصر -صحیفه سجادیه -حقیقه علاقه عبدالناصر بالثوره الاسلامیه فى ایران -عبدالله ‏بن ‏سبا بین الواقع والخیال -ادعیه اهل البیت -الامام على بن ابیطالب -الامام الحسین -الامام جعفر الصادق -الطریق الى مذهب آل البیت -عقیدتنا از دیگر متون ترجمه شده توسط حجت الاسلام خسروشاهی عبارت است از: -ترجمه و تحقیق «امام على صداى عدالت انسانى» استاد جرج جرداق در 5 جلد و 3000 صفحه بوده، که ده ها  بار و در ده‌ ها هزار نسخه چاپ شد. -تدوین و  تحقیق و نشر مجموعه آثار سید جمال ‏الدین حسینى (افغانى)  در 10 جلد، در بیش از 3000 صفحه در ایران و مصر، یکى از خدمات ارزنده دیگر استاد و در واقع، محصول نیم قرن تلاش و کوشش و تحقیق و بررسى در کشورهاى اسلامى و عربى بود.  -مجموعه «حرکت ‏هاى اسلامى معاصر» در 20 جلد (10 جلد آن چاپ شده است) -«اسناد نهضت اسلامى ایران» در 10  جلد (6 جلد آن انتشار یافته است) -«مجموعه آثار استاد علامه طباطبائى» در 24 جلد علاوه بر تألیفات و ترجمه‏ هاى خود ایشان، استاد همواره در تدوین و تنقیح و نشر آثار اساتیدى چون: آیت ‏الله "کاشف ‏الغطا"، "علامه سید محمد حسین طباطبائى"، "حاج سراج انصارى"، "سید محمد محیط طباطبائى"، "سید غلامرضا سعیدى"، "محمد نخشب" و... کوشا بوده و خدمات ارزنده‏ اى را در حفظ فرهنگ اسلامى و نشر اندیشه اصیل اسلامى ارائه داده است. و به همین دلیل است که استاد "محمدرضا حکیمى" ایشان را "فرهنگبان کوشا" نامیده اند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۳:۱۱

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۳:۱۳

اسناد و مراجع