حبیب الله آیت اللهی در تاریخ 16 اسفند 1313 خورشیدی در شیراز متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شیراز به پایان رسانید و سپس به تهران آمده و در مقطع کارشناسی در رشته نقاشی از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران در سال 1338 دانش آموخته شد و پس از آن مدارجی از قبیل کارشناسی ارشد نقاشی، تخصص در معماری داخلی، تخصص در پیکره سازی تزئینی و دکتری در تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر از دانشگاه سوربن پاریس را کسب نمود. آیت اللهی در سال 1349 استادیار دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، گروه هنرهای تجسمی شد و پس از آن مقام دانشیار دانشگاه تهران در سال 1358 و ریاست دانشکده هنرهای زیبا را به عهده گرفت. آیت اللهی عضو پیوسته فرهنگستان هنر، رئیس کمیته واژه گزینی هنر فرهنگستان زبان و ادب پارسی بوده و تا دهه 1390 راهنمای بیش از یکصد پایان نامه و رساله در مقاطع کارشناسی تا دکتری بوده است. 
پدر حبیب الله آیت اللهی، "آیت الله حاج شیخ محمد جواد آیت اللهی شیرازی دارابی اصل" فرزند "آیت الله حاج محمد رضا دارابی" و مادرش "فاطمه سیده" فرزند "آیت اله العظمی حاج میرزا عبدالباقی ملاباشی" كه با پنجاه و چند نسل از طریق "شیخ الدین اردبیلی" به "حمزه بن موسی الكاظم(ع)" میرسد. 
حاصل ازدواج دکتر حبیب اللهی با خانم "رباب مهین نورماه" فرزند "عبدالمجید نورماه سامان" که خود هنرمند پیكره ساز بود، 2 دختر می باشد، دختر بزرگ وی "شیرازه" دارای دكترای ادبیات معاصر فرانسه و دختر كوچكتر وی "ولگاره" نقاش است. 
آیت اللهی در پنج سالگی به مکتب رفت و تحصیلات ابتدایی را در دبستان پهلوی شیراز و دوره متوسطه را در دبیرستان های حیات و حاج قوام آن شهر سپری کرد. او از کودکی به ادبیات و به‌ خصوص به نقاشی علاقه ‌مند بود، از این رو برای تحصیلات دوره عالی وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و در سال 1338 با کسب مقام دانشجوی ممتاز از تحصیل فراغت یافت. اعزام به خارج از کشور و کسب علم در زمینه هنر آیت ‌اللهی که مشمول قانون اعزام دانشجویان رتبه اول به خارج از کشور بود، راهی فرانسه شد و سه سال در آتلیه‌های "لوگو" و "اوژمه" به کسب هنر پرداخت. سپس به مدرسه عالی هنرهای زیبای پاریس رفت در آنجا شیوه‌های تازه نقاشی و نیز نقاشی دیواری را فرا گرفت پس از آن به مدرسه عالی هنرهای تزئینی پاریس راه یافت و در رشته آذین ‌گری، معماری داخلی، نقاشی دیواری جدید، پیکره‌ سازی و طراحی صنعتی تخصص گرفت. به موازات آن در دانشگاه سوربن به تحصیل پرداخت و در سال 1349 در رشته تاریخ هنر تحلیلی و تطبیقی به گرفتن درجه دکترا توفیق یافت. عنوان پایان‌ نامه دکترای او مقایسه عناصر هنر ایرانی پیش از اسلام و پس از اسلام است. وی سپس به ایران بازگشت و در سمت استادیار در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تدریس هنرهای تجسمی پرداخت. ایت اللهی در سال 1354 با گرفتن فرصت مطالعاتی بار دیگر عازم فرانسه شد و دوره کارشناسی ارشد زیبایی‌ شناسی و دانش هنر و دوره دکترای هنرهای تجسمی علمی و عملی را با موفقیت گذراند و در همان مدت در رشته شهرسازی نیز آموزش یافت و به گرفتن درجه‌ای معادل دکترای در آن رشته نایل شد. در سال 1356 شش ماه در دانشگاه سوربن به تدریس هنرهای اسلامی پرداخت. 
دوره دبیرستان آیت اللهی مصادف بود با ملی شدن صنعت نفت و به این ترتیب وی وارد جریانهای سیاسی شده و در حزب "جبهه های آزادی ایران" كه بعد ها به "نهضت آزادی ایران" تغییرنام یافت فعالیت می كرد و تا دانشگاه این فعالیت ها ادامه داشت. علاوه بر فعالیتهای سیاسی در دوران قبل از انقلاب ضمن تحصیل در دانشكده هنرهای زیبا، آیت اللهی از كلاسهای دانشكده ادبیات شاخه های ادبیات فارسی بهره می برد زیرا برادر وی دانشجوی آنجا بود و همراه برادر در خدمت "دكتر معین"، استاد زبان فارسی و پدیدآورنده فرهنگ معین، بسیار اوقات را در گردآوری فرهنگ او سپری می كرد. 
آیت اللهی که در سالهای منهی به انقلاب اسلامی در فرانسه اقامت داشت پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و سرپرستی گروه برنامه‌ ریزی هنر و گروه ترجمه و تألیف کتابهای هنری و نیز ریاست دانشکده هنرهای زیبا را به عهده گرفت. همچنین به عضویت شورای عالی علوم انسانی ستاد انقلاب فرهنگی برگزیده شد. وی در سال 1366 از ریاست دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران انصراف داد. او در سالهای تصدی خود موفق شد رشته هنر دانشکده معماری و هنر یزد و نیز دانشکده هنر زاهدان را بنیاد نهد. آیت‌اللهی مؤسس دانشکده هنر دانشگاه شاهد و تدوین ‌کننده برنامه‌های آن دانشگاه بود. او از مؤسسان موزه هنرهای سنتی سازمان صنایع دستی است و با موزه هنرهای معاصر در ارزیابی آثار هنری خارجی همکاری کرده است. 
از مشاغل و مسئولیت های حبیب الله آیت اللهی که سوابق اجرایی وی را تشکیل می دهند عبارتند از: - استادیار دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، گروه هنرهای تجسمی - مؤسس و سرپرست گروه "دکوراسیون و معماری داخلی" در مدرسه عالی ساختمان تهران - دانشیار دانشگاه تهران - مدرس دانشگاه تربیت مدرس - عضو هیئت عملی دانشگاه شاهد - تدریس در دانشگاه‌های هنر یزد، زاهدان، پردیس اصفهان، الزهرا، دانشکده صدا وسیما، جهاد دانشگاهی، مدرسه عالی ساختمان، دانشکده نیروی هوایی - ریاست دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران - سرپرست گروه طرح ادغام دانشکده‌ها و مؤسسات آموزش عالی هنری با حکم و ابلاغ شورای انقلاب اسلامی ایران - مسئول کمیته ترجمه و تألیف هنر، ستاد انقلاب فرهنگی - عضو هیئت تحریریه مجله "مدرس هنر" دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس - عضو هیئت تحریریه مجله دانشور، دانشگاه شاهد - عضو سازمان بین‌المللی بازاریابی Marketing International Organisation - عضو انجمن هنرهای تجسمی یونسکو - عضو کمیته مرکزی انجمن قلم ایران، (P.E.N) - عضو مؤسس انجمن هنرهای تجسمی جمهوری اسلامی ایران - عضو کمیته پژوهش، ترجمه و نشر شورای عالی انقلاب فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مسئول کمیته پژوهش، ترجمه و نشر شورای عالی انقلاب فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - مسئول کمیته برنامه‌ ریزی هنر شورای انقلاب فرهنگی - عضو پیوسته فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران - عضو مؤسس و کارشناس موزه صنایع دستی معاصر ایران - عضو کمیته برنامه ‌ریزی هنر فرهنگستان هنر - کارشناس ارزشیابی آثار هنری غربی موزه هنرهای معاصر تهران - کارشناس نگاره‌های کتاب‌های خطی کهن ایران - عضو انجمن بین ‌المللی داوران آثار نمایشگاهی - عضو شورای هنری مؤسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی(ره) - سردبیر فصلنامه علمی پژوهشی "هنر و معماری" دانشگاه شاهد - داور فصلنامه هنر، نشریه معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - مشاور هنری مرکز مطالعات ایرانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی - کارشناس و داور کتاب‌ها و پژوهش‌های هنری معاونت پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - کارشناس و داور کتاب‌های هنری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی - ارزیاب علمی و هنری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای رشته‌ها و شاخه‌های مختلف هنری دانشگاه آزاد اسلامی - ارزیاب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مؤسسه‌های آموزشی عالی غیرانتفاعی نظیر سوره، جهاد دانشگاهی 
حبیب الله آیت اللهی در همایش ها و نمایشگاه های زیادی شرکت داشته که عبارتند از: - شركت در بیش از پنجاه نمایشگاه گروهی در داخل و خارج از ایران - شركت در همایش بین اللملی "میراث فرهنگی ایران درآستانه قرن 21" مسكو - مشاوره و شركت در تاسیس "موزه صنایع دستی ایران" برای سازمان صنایع دستی ایران - داور دومین نمایشگاه آثار زنان هنر مند كشور - داوری و سخنرانی دراكثر جشنواره های منطقه ای جوانان درشهرستانها - عضو شورای داوری دومین و سومین دو سالانه نگارگری ایرانی - اسلامی ایران - داور سومین نمایشگاه نقاشی تجلی احساس(آثاربانوان ایران ) - عضو شورای داوری دومین و سومین دو سالانه نقاشی معاصر ایران - دبیر و عضو شورای انتخاب و شورای داوری نخستین دو سالانه نگارگری ایرانی - اسلامی ایران - طراح مجموعه دو سالانه هنری برای معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - شركت و سخنرانی دركنفرانس هنر اسلامی در الجزایر به مناسبت نمایشگاه نگارگری و خوشنویسی ایرانی - عضو ارزشیابی هنرمندان كشور در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران 
نفر اول دانشگاه تهران در سال 1338، مدال نقره استاد نمونه دانشگاه شاهد در چندین دوره استاد نمونه برتر راهنمای رساله دكترا در سال 1358 استاد نمونه برتر راهنمای پایان نامه كارشناسی ارشد در سال 1383 منتخب به عنوان چهره ماندگار هنرهای تجسمی در سال 1383 
اواسط بهمن ماه سال 1386، دکتر آیت اللهی در گفتگویی با روزنامه قدس در مورد جایگاه مذهب در هنر و نقاشی دوران اسلامی گفت: «در هنر شیعه می بینیم که تصویر به مرور آشکار شده است. مثل نقاشیهای مکتب تبریز، بخصوص سلطان محمد که از چارچوب مذهب فراتر رفته و آثارش با عناصر عرفانی در هم آمیخته و شما می توانید تمام تفکرات عرفانی ای که در سخنان عرفای بزرگ شیعه هست را در رنگ، خط و فضای آثار هنرمندان نقاش در آن زمان مشاهده نمایید. ما در هیچ دورانی از تاریخ تا کنون نمی توانیم بگوییم که نقاشی این هنر کهن از مذهب جدا بوده و به آن نپرداخته است.»(بااستناد به روزنامه قدس، 11 بهمن 1386) راه کار آیت اللهی برای نگسستن پیوند میان مذهب، عرفان و هنر حبیب الله آیت اللهی در پاسخ به این سوال که چه باید بکنیم تا پیوندی که میان مذهب، عرفان و هنر وجود دارد گسسته نشود، اظهار داشت: «در ابتدا و یکی از مؤثرترین عواملی که می تواند تأثیر بسزایی در جامعه هنری داشته باشد مراکز و مؤسسات آموزشی در این زمینه است که متأسفانه بعضی از این مراکز سعی می کنند هنری که عاری از مذهب و عرفان است را رواج دهند. ما باید با آموزش اصول و فنون صحیح نقاشی و زیبایی شناسی و ایجاد زمینه شناخت و درک عقاید مذهبی و عرفانی درست و اصیل ایرانی برای نوجوانان و جوانان و هنرجویان این رشته همراه با نیازهای امروز جامعه از این انحراف در هنر جلوگیری کنیم همان طور که مستحضر هستید، هنر آیینه زمان است و این مسأله خیلی مهمی است پس باید بررسی کرد که نقاشی ای که می تواند آیینه زمان ما ایرانی ها در این دوران باشد چه خواهد بود؟ چه مسائلی را باید در قالب آن مورد بررسی قرارداد؟»(بااستناد به روزنامه قدس، 11 بهمن 1386) اظهارات آیت اللهی در مورد آگاه ساختن هنرمندان و هنرجویان جوان «ما باید نسل هنرمندان و هنرجویان جوان خود را به چند چیز آگاه کنیم: 1- اصول مذهبی و عرفانی 2- فرهنگ اصیل ایرانی و ملی، به طور مثال، ما می دانیم که زرد مکمل لاجورد است و می بینیم که جناب فردوسی (رحمت ا... علیه) زرد و لاجورد را قافیه می کند، یعنی حضرت فردوسی از دانش رنگ شناسی بهره مند بوده و همین طور جنابان، نظامی، حافظ و... و این همان فرهنگ اصیل ایرانی است که باید با آن آشنا شد. نظامی در این بیت اهمیت علمی و عرفانی خط را که یکی از عناصر مهم در نقاشی است و از آن به (الف) «ا» نام برده بیان می کند که در توضیح "الف" آغاز کلمه "الله"، احمد، افلاک و ارض و آدم است که این مراحل تجلی نور خداوند از "کلمت الله" به احمد و بعد به افلاک و بعد به زمین و آدم را تداعی می کند. حضرت نظامی (علیه الرحمه) می فرماید: از آن نقطه که خطش مختلف بود / نخستین حرکتی کامد الف بود، و ...» و سپس می افزاید که حرکت دوم از همان نقطه سطح و حرکت سوم حجم را ایجاد کرد.(با استناد به روزنامه قدس، 11 بهمن 1386)  
مراسم افتتاحیه دهمین نمایشگاه پوستر اسماءالحسنی در تاریخ 9 تیر 1393 با حضور حبیب الله آیت اللهی، و جمعی از هنرمندان جوان در تالار شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد. دکتر آیت اللهی در سخنانی کوتاه در خصوص چرایی پذیرش دعوت برای حضور در این مراسم و حقیقت اسماءالحسنی گفت: «در خارج از ایران بودم که علی وزیریان (فیلمساز و طراح گرافیک)از من خواست تا در افتتاحیه سخنرانی کنم و چون سابقه دوستی ما از دانشکده هنرهای زیبا تاکنون ادامه دارد پذیرفتم ... دوست ندارم در سخنرانی هایی که جنبه شعاری دارد شرکت کنم اما این افتتاحیه و در حقیقت اسماءالحسنی شعار نیست. ….اسماءالحسنی به معنای آن است که خدا فقط نام نیکو دارد و نام بد ندارد، یعنی اسما غیرالحسنی وجود ندارد. … بنابراین هر اسم زیبایی اسم خداست و پیامبر اکرم(ص)فرموده است: "خدا زیباست و زیبایی ها را دوست دارد." پس هر زیبایی به خدا برمی گردد... برداشت من از رحل اسماءالحسنی این است، که اسم های آورده شده، اسامی است که تمام آنچه آفریده شده از خداوند نشأت می گیرد بنابراین اینکه می گوییم از خداییم و به سوی خدا باز می گردیم یعنی اینکه همه ما وجودمان از خداست پس به سوی خدا باز می گردیم یعنی به همان واجب الوجوب برمی گردیم.» برداشت ایت اللهی از شعر نظامی ایت اللهی درمراسم افتتاحیه دهمین نمایشگاه پوستر اسماءالحسنی در خصوص برداشت خود از شعر "نظامی" که گفته است "از نقطه نخستین حرکتی آمد که الف بود"  اظهار داشت: «همه چیز از الف شروع می شود الف اول الف الله می شود، که نور آسمان و زمین است و خدا الف دیگری به نام احمد می آفریند و الف بعدی که افلاک و بعد ارض و آدم و بالاخره الف پنجم که در آن تمام این واژه نهفته است.» 
آیت اللهی علاوه بر ترجمه، بیش از 20 عنوان کتاب در زمینه هنر، تالیفاتی داشته و نمایشگاههای مختلفی از آثار وی در ایران و خارج از کشور برپا گردیده است. آثار او عبارتند از: تالیفات - مبانی نظری هنرهای تجسمی در 2 جلد - تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر ایران (به طور ایجاز) - آشنایی با هنرهای معاصر جهان - آیه نور، ولایت و هنر - شیوه‌های مختلف نقد هنری - مبانی نظری هنرهای تجسمی - مبانی رنگ و كاربرد آن - نگره هنر انقلاب اسلامی - نوشتارهای هنری دینی - مصاحبه‌ها، نقدها و تقریظ ‌ها - كتاب ایران، تاریخ هنر - آیه نور هنر - فرهنگنامه واژه‌های فرانسوی در زبان هنری ایران - درس ‌های كاندینسكی در باهاوس ترجمه ها - روحانیت در هنر و در نقاشی به ویژه، واسیلی كاندینسكی - نقطه ـ خط ـ گستره، واسیلی كاندینسكی - زیبایی ‌شناسی هنر اسلامی، الكساندر پاپادوپولو - درس‌های كاندینسكی در باهاوس - تاریخ سینمای جهانی، ژرژ سادول - بازی و عناصر آفرینشگر، در 2 جلد، ارنست روتگر و دیته كلایته - نگره‌های هنر، فلسفه‌ها، زیبایی ‌شناسی و تاریخ هنر از زمان افلاطون تا روزگاران ما، ژان لوک شالومو - بازی كد می ‌آفریند، در7 جلد، ارنست روتگر و دیته كلایته - هنر تجریدی، میشل راگون - بیست و پنج سال هنر زنده، در نقد هنر، میشل راگون - نقطه ‌آفرینی،آفرینش آثار هنری با گره، دونالد ژ. ویلكوک - سفینه‌ای كه فضا را درمی‌ نوردد، لویی آمیمن - كاوش مدائن‌‌الصالح و كشف آثار قوم ثمود برخی از مقالات - درباره قالی‌ های شیراز در مجله انگلیسی زبان كانادایی"كورم" - درباره هنر انقلاب اسلامی، مجله "اسلام" - ششمین دوسالانه هنرهای تجسمی بنگلادش، مجله "هنر معاصر" - به بهانه دوسالانه دوم، مجله هنر معاصر - خط - نقاشی شترمرغ هنر معاصر ایران، مجله "هنر معاصر" - ریشه ‌یابی عناصر تركیب ‌گر نگارگری ‌های ایران، ویژه‌ نامه نخستین دوسالانه نگارگری ایرانی-اسلامی - سخنی درباره هنر اسلامی و هنر انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه دانشگاه انقلاب، نشریه "جهاد دانشگاهی" - بحران در هنر امروز ایران، كتاب كنفرانس هنرهای تجسمی ایران، موزه هنرهای معاصر و انجمن هنرهای تجسمی - نقد هنری، دفتر نشر آثار هنری - تحلیل نگاره‌های شاهنامه شاه ‌طهماسب، فصلنامه هنر - رنگ در قرآن، نشریه دانشگاه شاهد، مجله "دانشور" - سلطان‌ محمد و تحلیل نقاشی‌های او در شاهنامه شاه‌ طهماسب، نشریه "هنرهای تجسمی" - علایم و نمادها و تفاوت‌های آنها، نشریه "هنرهای تجسمی" - هنر ابلاغ زیبایی است نه فقط ابداع آن، نشریه "هنرهای تجسمی" - وجوه اختلاف میان زیبایی ‌شناسی غرب و شرق، مركز اطلاعات ایرانی سازمان فرهنگ و تبلیغات اسلامی - خلاصه تاریخ هنر ایران، مركز مطالعات ایرانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی - تاریخ هنرهای تجسمی ایران، سیمای فرهنگ ایران 
برگزاری بزرگداشت حبیب الله آیت اللهی در فرهنگستان هنر به مناسبت بزرگداشت چهل سال فعالیت های هنری و پژوهشی حبیب الله آیت اللهی، مراسمی در فرهنگستان هنر در تاریخ 8 دی 1392 برگزار گردید. این مراسم شامل افتتاح نمایشگاه نقاشی و رونمایی از سه جلد کتاب تازه منتشر شده وی با عناوین "کشکول هنر"،‌ "ناباوری‌های باور شده" و "تاریخ انتقادی هنر معاصر غرب" به همراه نمایشگاه آثار نقاشی استادان دانشکده هنر دانشگاه شاهد و تألیفات و برخی پایان نامه های راهنمایی شده او در مقطع دکترا و ارشد بود. بزرگداشت حبیب الله آیت اللهی در موزه هنرهای دینی امام علی(ع) ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺰرﮔﺪاﺷﺖ حبیب الله آیت اللهی در ﻗﺎﻟﺐ پنجمین ﻧﺸﺴﺖ ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪ ھﻨﺮﻣﻨﺪان ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﺗﻮﻟﺪ ﻣﺎه" ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺗﻮﻟﺪ 79 ﺳﺎﻟﮕﯽ وی، در تاریخ 15 اسفند 1393 در ﻣﻮزه ھﻨﺮھﺎی دﯾﻨﯽ اﻣﺎم ﻋﻠﯽ(ع) با حضور هنرمندان نقاش و جمعی از مسئولان فرهنگی و هنری تهران برگزار شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۲:۰۲

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۵۲:۰۴

حبیب الله آیت اللهی

خلاصه زندگی نامه

 حبیب الله آیت اللهی، نقاش و پژوهشگر معاصر تاریخ هنر و از مؤسسان موزه هنرهای سنتی سازمان صنایع دستی که ریاست دانشکده هنرهای زیبا، عضویت در شورای عالی علوم انسانی ستاد انقلاب فرهنگی و بنیانگذاری رشته هنر دانشکده معماری، دانشکده هنر یزد و دانشکده هنر زاهدان در کارنامه وی دیده می شود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع