جورج کاسپر هومنز (George Casper Homans) در تاریخ 11 اگوست سال 1910 میلادی، در شهر "بوستون" در ایالت "ماساچوست" آمریکا در خانواده ای ثروتمند و با طرز زندگی برهمنی زاده شد. وی در سال 1928 وارد دانشگاه هاروارد شد و در رشته ادبیات انگلیسی به تحصیل پرداخت و توانست مدرک لیسانس خود را در سال 1932 از این دانشگاه اخذ کند. آشنایی هومنز با آثار "ویلفردو پاره تو" (Vilfredo Federico Damaso Pareto)، از برترین چهره‌های تاریخ اندیشه اقتصادی، مسیر تحصیلی او را تغییر داد چنان‌ که با همکاری "چارلز کورتیس" کتابی با عنوان "مقدمه ای بر آرای پاره‌ تو" نوشت که در سال 1934 منتشر شد. هومنز بلافاصله در همان سال به مقام دستیار آموزشی حوزه جامعه شناسی در انجمن علمی دانشگاه هاروارد برگزیده شد. او با اینکه خود هیچ‌ گاه به دریافت درجه دکتری نائل نشد، یکی از برجسته ترین چهره های جامعه شناسی در ‌‌‌‌‌‌‌زمان خویش بود. هومنز در این زمان خود را در مرکز مکتبی که به "کارکرد گرایی ساختاری" معروف شد می دید. رویکر کارکردگرایانه هومنز در دهقانان انگلیسی در قرن سیزدهم میلادی (1941) مشهود است. وی در سال 1939 به مقام مربی جامعه شناسی ارتقا یافت و تا سال 1941 در این مقام باقی ماند. در سال 1953 استاد صاحب ‌کرسی جامعه شناسی شد و در سال 1955 فوق ‌لیسانس خود را در رشته زبان انگلیسی گرفت. هومنز تمام دوران تدریس اش را در هاروارد گذراند و در مقام استاد ممتاز در سال 1988 برنده دانش ‌پژوه ممتاز انجمن جامعه شناسی امریکا شد. مهم ترین خدمت هومنز کمک به پيشرفت نظريه اجتماعی با تدوین نظريه مبادله اجتماعی و مفاهیم مرتبط به آن است. در مورد کارایی نظریات  وی در هزاره سوم می توان با توجه به تأثیری که بر نظریه پردازانی چون "پیتربلاو"، "ریچارد امرسون" و "کارن" کوک گذاشته است، قضاوت کرد. این نظریه پردازان نظریه مبادله را به‌ گونه ای تغییر داده اند که به کمک آن بتوان به موضوعات در سطح کلان پرداخت. هومنز در 29 می 1989 شهر کمبریج در ایالت ماساچوست آمریکا درگذشت. 
هومنز متأثر از دریافت فردگرایانه انگلیسی بود، و بر همین اساس به نقد دیدگاه ساخت گرایی "لوی اشتروس" (Claude Levi-Strauss) قوم‌ شناس و انسان شناس فرانسوی و از نظریه‌پردازان انسان شناسی مدرن، پرداخت. زیرا "اشتروس" از سنت فکری جمع گرایی فرانسوی پیروی می کرد. تأثیرپذیری هومنز از اقتصاد از کاربرد مفهوم قیمت، تقاضا، عرضه، سرمایه گذاری، پس انداز، و سود روشن می گردد. وی برای تبیین رابطه، انگیزه پاسخ و عمل (پاداش و مجازات) از مفاهیم و قضایای موجود در روان شناسی رفتاری که بیشتر توسط "اسکینر" مطرح شده است ،استفاده کرد. بدین ترتیب آرای "بی اف اسکینر" (Burrhus Frederic Skinner) روانشناس معروف آمریکایی، نقش تعیین کننده ای در تفکرات هومنز و در تکوین نظریه مبادله او داشتند. انسان ‌شناسانی مانند "موس"، "مالینوفسکی" و "جیمز جرج فریزر" نیز در شکل دهی نظریه مبادله موثر بوده اند.  در مجموع هومنز از متفکرانی مانند "پاره تو"، "زیمل"، "اسکینر"، "دورکیم"، "لارس هندرسن" و "التن مایو" تأثیر پذیرفته بود و از حوزه هایی چون بیوشیمی، روان شناسی رفتاری، انسان ‌شناسی کارکرد گرایانه، فایده گرایی و اقتصاد پایه ای بهره برده بود. 
در تاریخ علم جامعه ‌شناسی تعابیر و برداشت‌ های گوناگونی تحت عنوان نظریه مبادله ارائه شده است. در میان مردم‌ شناسانی از قبیل "فریزر" و "مالینوفسکی" و در بین جامعه ‌شناسانی چون "اسپنسر"، "اشتراوس" و "مارسل موس" نیز برداشتی از نظریه مبادله دیده می‌ شود. تعریف نظریه مبادله (Exchange Theory) نظریه مبادله عبارت است از کنش متقابل  بین اشخاص یک نوع مبادله کالای مادی وغیر مادی. این نظریه از قدیمی ترین نظریه های رفتار اجتماعی است وهنوز هم هر روزه برای تعبیر رفتار های خودمان از این نظریه استفاده می کنیم. چنان که می گوییم:«چنین وچنان پاداشی را گرفتم»یا« از او خیلی چیزها بدست آوردم»یا حتی «او در گفتگویی که با من  داشت خیلی چیزها از من بدست آورد.» اما شاید به دلیل بدیهی بودن آن ،دانش پژوهان علوم اجتماعی این مورد را فراموش کرده اند. ویژگی‌ های نظریه مبادله - موضوع اصلی آن مبادله است. -در نظریه مبادله، تنوع روش و موضوع وجود دارد و گرایش‌های مختلف از اقتصاد و روان ‌شناسی و ... تا جامعه‌ شناسی در شکل ‌دهی آن نقش داشته‌ اند. -مسأله اصلی مورد مطالعه و علاقه همه نظریه ‌پردازان مبادله، وابستگی درونی روابط بین افراد و جریان واقعی رفتار اجتماعی است. -روش ‌های متعددی در نظریه مبادله از قبیل مقیاس ‌های اقتصاد سنجی ایستاری، مطالعه کتابخانه ‌ای و مشاهده ارتباط در موقعیت‌ های واقعی رفتار، دوستی و روابط  خانوادگی به ‌کار برده شده است. -نظریه مبادله اجتماعی، در جهت توزیع و تبیین رابطه بین رفتار، براساس پاداش یا مجازات است. -مفاهیم و فرضیات مورد استفاده در دیدگاه مبادله، در مطالعات تجربی و نظری رفتار خانوادگی، عشق و ازدواج گسترش بیشتری یافته است. موسس نظریه مبادله هومنز به‌ عنوان مؤسس نظریه مبادله، طرح جدیدی از نظریه مبادله در جامعه‌ شناسی امریکایی  در دهه 1950 داشته است. هومنز از دریچه جامعه‌ شناسی رفتاری به مطالعه مبادله با تأکید بر فردگرایی در مقابل جمع‌ گرایی پرداخته است. نظریه مبادله در مقابل نظریه ساخت گرایی، کارکرد گرایی ساختی ومارکسیسم مطرح شده و به پاسخ گویی مشکلات جامعه  آمریکا پرداخته است. دیدگاه اصلی هومنز این است که جامعه ‌شناسی باید به تبیین رفتار فردی و کنش متقابل انسان بپردازد.  بخش عمده ای از نظریه مبادله هومنز را می توان واکنشی در برابر آرای پارسونز، دورکیم و به‌ طور کلی کارکرد گرایی ساختاری دانست. 
هومنز پنج قضیه در نظریه مبادله دارد که از آن ‌ها به ‌عنوان "قضایای عام" نام می ‌برد. قضایای هومنز از این قرارند: قضیه موفقیت (Success Proposition) در مورد همه اعمالی که اشخاص انجام می دهند، غالباً این‌ گونه است که هر عملی از یک شخص اگر که مورد پاداش قرار گیرد، احتمالاً تکرار آن عمل به‌ وسیله همان شخص افزایش می یابد. رفتار برابر با قضیه موفقیت، سه مرحله دارد: نخست؛کنش یک شخص دوم ؛نتیجه همراه با پاداش، و سرانجام تکرار کنش نخستین یا کنشی که دست ‌کم از برخی جهات با کنش اولی مشابه باشد. قضیه انگیزه (Stimulus Proposition) اگر در گذشته وجود یک انگیزه خاص یا یک مجموعه از انگیزه ها، فرصتی بوده که در آن، عمل شخص به پاداش منجر شده، هر قدر وضعیت جدید شبیه گذشته باشد احتمال اینکه فرد به انجام عمل یا اعمال شبیه به آن دست بزند بیشتر است. متغیر اصلی در قضیه انگیزه، درجه مشابهت میان انگیزه‌ های حال و انگیزه‌ هایی است که عمل را در گذشته پاداش داده است. قضیه ارزش (Value Proposition) هر اندازه نتیجه عمل یک شخص برای او با ارزش ‌تر باشد، به ‌همان اندازه علاقه وی نسبت به تدارک انجام آن عمل بیشتر می شود. تغییر ارزش ممکن است مثبت باشد یا منفی، نتایج اعمال شخص را که برای او نتیجه مثبت دارند پاداش، و نتایج اعمالی را که منفی هستند تنبیه می نامند. این قضیه بیانگر آن است که افزایش در ارزش مثبت یا پاداش، این احتمال را افزایش می دهد که شخص یک عمل خاص را انجام دهد. بنابراین افزایش در ارزش منفی احتمال انجام آن عمل را کاهش می دهد.   قضیه محرومیت و اشباع (Deprivation-Satiation Proposition) هر اندازه فرد در گذشته نزدیک، نوع خاصی از پاداش را بیشتر دریافت کرده باشد، به ‌همان اندازه واحدهای بعدی آن پاداش برای وی ارزش کمتری دربر خواهد داشت. در اینجا، هومنز دو مفهوم اساسی دیگر را مطرح می کند که عبارت‌اند از: خسارت و سود. خسارت در هر رفتاری با پاداش‌هایی مشخص می شود که یک کنشگر در فواصل معین یک کنش از دست می دهد. سود در تبادل اجتماعی، با تعداد بیشتر دریافت پاداش در مقایسه با میزان خسارت، مشخص می شود. این دو مفهوم باعث شد که هومنز قضیه محرومیت را به این شکل که هرچه یک شخص در نتیجه یک عمل سود بیشتری کسب کرده باشد، احتمال بیشتری می رود که آن عمل را دوباره انجام دهد طرح کند.   قضیه پرخاش ‌گری و تأیید (Aggression-Approval Propositions) هرگاه یک شخص از کنش خود پاداشی را که انتظار دارد به ‌دست نیاورد و یا تنبیهی را دریافت دارد که انتظارش را ندارد، خشمگین خواهد شد و در چنین موقعیتی احتمال بیشتری دارد که از خود رفتار پرخاشگرانه ای نشان دهد. و هرگاه شخصی پاداش مورد انتظارش را به دست بیاورد، به ‌ویژه اگر پاداش بیش از حد چشم ‌داشتش باشد، یا با تنبیه مورد انتظارش روبرو نشود، احساس خرسندی خواهد کرد، در این صورت، احتمال بیشتری می رود که آن شخص رفتار تأیید آمیزی از خود نشان دهد و نتایج رفتارش نیز برایش ارزشمندتر می شود. 
تعمیم قضایای مبادله به سطح گروه‌های وسیع و نهادهای پیچیده اجتماعی، هومنز را با انتقادات جدی روبرو ساخت. هومنز در نظریه مبادله خود از سطح مبادله فرد با دیگری فراتر رفته و مساله نهادها و زیرنهادها را مورد بررسی قرار داده است. وی می گوید: «نهادهای اجتماعی بر همان اصول اساسی مبادله استوار است تا رفتارهای میان دو فرد، و تفاوت آن‌ها صرفاً در این است که نهادها شبکه روابط بسیار پیچیده تری را شامل می شوند که به پیچیدگی فعالیت‌ها و روابط غیرمستقیم مبادله مربوط می شود.» بدین ترتیب برخی وی را متهم کردند که پدیده‌های اجتماعی را به پدیده‌های روان‌ شناسی فردی تقلیل داده است و از روی روابط ساده و چهره ‌به ‌چهره خواسته است، به درک پدیده‌های پیچیده اجتماعی برسد. پارسونز معتقد است که روابط بین افراد در نظام پیچیده سازمان اجتماعی با میانجی‌ گری نمادها صورت می‌ گیرد، که هومنز یا آن را نادیده می‌ گیرد و یا اگر می‌ بیند به ‌هیچ وجه درصدد توجیه آن برنمی‌ آید. برخی دیگر نیز بر روش‌ شناسی هومنز اشکالاتی وارد ساخته ‌اند. از جمله: نحوه اندازه ‌گیری ارزش، مهارت ‌های پاداش برای افراد متفاوت، رابطه بین کنش متقابل اجتماعی و سطح تعلّق. 
هومنز فردی را که قابلیت تأثیرگذاری بر روی سایر اعضای گروه دارد، برخوردار از اقتدار می دانست. فرد با کسب احترام، اقتدار می یابد و با پاداش دادن به دیگران، احترام کسب می کند. پس قدرت را می توان قابلیت فراهم آوردن پاداش های ارزشمند دانست. اگر توزیع پاداش ها عادلانه به نظر رسد (عدالت توزیعی) افراد احساس رضایت می کنند؛ به ‌ویژه اگر پاداش را در گستره زمانی معینی دریافت دارند. به نظر می رسد انسان ها دست به اعمالی می زنند که آن‌ها را برای مبادله‌ ای عادلانه ارزشمند می دانند و برای دست ‌یابی به این هدف، رفتارهایی احساساتی از خود بروز می دهند. 
هومنز در تعریف گروه می ‌گوید: اگر افراد در دوره معینی از زمان، کنش و واکنش بیشتری روی هم داشته باشند، به ‌طوری که کنش و واکنش آن‌ها با یکدیگر بیش از کنش و واکنش هر یک از آن‌ها با افراد دیگر باشد آن ‌ها یک گروه را تشکیل می دهند. او گروه را شماری از افراد می داند که با یکدیگر در کنش متقابل اند. وقتی اعضای گروه فعالانه درگیر رابطه با یکدیگر شوند و "فعالیت"، "کنش"، "احساسات" و "هنجارهای مشترک" (ضوابط رفتاری) داشته باشند، سیستمی اجتماعی را شکل می دهند. گروه به نیازهای بیرونی پاسخ می دهد، و کنش متقابل اعضایش، آن را از درون حفظ می کند. بروز تغییر، چه در عناصر بیرونی و چه در عناصر درونی گروه، تغییراتی را در سیستم گروه موجب می شود. 
دیدگاه های هومنز بیشتر تحت تأثیر رفتارگرایی روان ‌شناختی قرار دارد. وی در کتاب گروه بشری به تجزیه و تحلیل ساختارهای گروه‌های انسانی درشرایط گوناگون و فرایند تکوین آن ‌ها، از گروه‌ های کارگری در کارخانه ها گرفته تا قبایل بومی اقیانوس آرام پرداخته است. او در این کتاب در پی دست ‌یابی به حکمی بود که در مورد کنش های انسانی در هر شرایطی صادق باشد. او به تشریح اصولی پرداخت که در نهایت، به "نظریه مبادله" شهرت یافت و در "شکل های بنیادین رفتار اجتماعی" (1961) به انتشار رسید. هومنز این اصول را با تفصیل بیشتر، درکتاب  "احساسات و اعمال" (1962) و در مقدمۀ ماهیت علوم اجتماعی با عنوان "مناسبت جامعه شناختی رفتارگرایی" (1969) مطرح کرده است.از جمله تالیفات وی می توان به موارد زیر اشاره کرد: - مقدمه ای بر آرای پاره ‌تو (1934) - دهقانان انگلیسی در قرن سیزدهم میلادی (1941) - کتاب گروه بشری (1950) 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۶:۱۲

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۶:۱۴

جورج كاسپر هومنز

خلاصه زندگی نامه

 جورج کاسپر هومنز، نظریه پرداز معروف آمریکایی قرن بیستم که نظریه مبادله اجتماعی وی و مفاهیم مرتبط به آن در حوزه نظریه پردازی کلاسیک جامعه شناسی شهرت دارد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع