توماس رابرت مالتوس (Thomas Robert Malthus) در ‌13 و شاید 14 فوریه 1766 در ناحیه "روکری" و شاید "گیلافورد" در نزدیک "دورکینگ" و شاید هم "سوری" در انگلستان در خانواده ‌ای ثروتمند متولد شد. پدر او نجیب ‌زاده ‌ای روستایی و تعلیم ‌یافته بود که با فلاسفه زمان خود به ‌خصوص "دیوید هیوم" و حتی ژان ‌ژاک روسو نیز ارتباط داشت. پس از تحصیلات خود در کمبریج، چون کوچکترین فرزند بود، برحسب معمول زمان، به حوزه رهبانیت فرستاده و کشیش شد. مالتوس علاوه بر استعداد سرشار ریاضی، با فیزیک نیوتنی، تاریخ و ادبیات انگلیسی و فرانسه نیز آشنا بود و در اوقات فراغتش کریکت و اسکیت بازی می کرد. رشته اصلی وی ریاضیات بود. وی در سال 1791 مدرک فوق لیسانس  گرفت و در سال 1793  در همان کالجی که به تحصیل پرداخته بود اقامت کرد. وی در 39 سالگی ازدواج کرد و حاصل این ازدواج  چهار فرزند بود. در دوران مالتوس، به علم اقتصاد به عنوان یک درس و یک علم بی ثبات نگریسته می شد که توسط اغلب دانشگاه ها مورد توجه چندانی قرار نمی گرفت. مالتوس به مطالعه مشغول شد و بعد از آن شروع به تدریس ریاضی در دانشکده جیزر کمبریج کرد. به دلیل افزایش شهرت و محبوبیت علم اقتصاد در اوایل قرن نوزدهم، مالتوس اولین پروفسور تاریخ علم اقتصادی لقب گرفت و این رشته را در دانشکده کمپانی هند شرقی که امروز با عنوان "هیلی بری" شناخته می شود تدریس کرد. مالتوس در سال 1818 بیش از پیش اهمیت علم اقتصاد را نشان داد و با مطرح کردن نام خود در علم اقتصاد تبدیل به یکی از اعضای ثابت و مشاورین جامعه سلطنتی انگلستان شد. مالتوس در سال 1807 به استادی آموزشگاهی که توسط کمپانی هند در شهر دهلی تأسیس شد، منصوب گردید و تا آخر عمر در آن‌ جا باقی ماند. وی در 68 سالگی از دنیا رفت. 
مالتوس یک برادر بزرگ تر و شش خواهر داشت. وی دومین پسر "دانیل مالتوس" بود. پدر وی  نجیب زاده ای روستایی و تعلیم یافته  و فردی مذهبی و به لحاظ حشر و نشر با فیلسوفانی مانند هیوم و روسو به نوعی روشنفکر محسوب می شد. مالتوس در دوران کودکی به مدرسه نرفت و مستقیما نزد پدرش آموزش دید که عموما این آموزش ها شامل علوم دینی بود. وقتی وی به سن 13 سالگی رسید نزد دوست مورد وثوق پدرش "ریچارد گرو"، کشیش ناحیه کلاورتون، فرستاده شد تا زیر نظر وی  به تحصیل بپردازد.  سپس وی در سن 16 سالگی به نزد یکی دیگر از دوستان پدرش به نام "گیلبرت وکفیلد" رفت و بدین ترتیب تعلیماتش را ادامه داد. مالتوس پس از سال ها تعلیمات مذهبی در محضر پدر و سایرین، در سن 18 سالگی وارد کالج کمبریج شد و با رتبه ای ممتاز در رشته ریاضیات، فارغ التحصیل شد و به روستا بازگشت. 
نظریه جمعیت طبق این نظریه، ریشه کلیه مصیبت‌ ها در عدم تناسب میان افزایش جمعیت و محدوده مواد غذایی است. قانون طبیعی رشد جمعیت، مشمول تصاعد هندسی است. در صورتی ‌که قانون طبیعی افزایش مواد غذایی، تنها از تصاعد عددی پیروی می ‌کند. بنابراین، علت فقر در تمایل مستمر مازاد جمعیت و کمبود منابع کافی برای تأمین نیاز است. این نظریه، آشکارا خلاف برداشتهای عمومی تعادل کلاسیک است. اگرچه مالتوس می ‌کوشد طبیعت را در ایجاد تعادل، سهیم بداند و بلاهای طبیعی را مانند زلزله، سیل، بیماری ‌های مسری و همچنین جنگ را ابزار محدود‌ کننده و مکانیسم تعادلی معرفی کند، با این حال، عوامل مذکور را برای ایجاد تعادل کافی ندانسته، اقدامات لازم برای جلوگیری از رشد جمعیت را پیشنهاد می ‌کند. رانت تفاضلی مالتوس در نوشته‌ های خود نظریه رانت تفاضلی را توسعه داده است. براساس این دکترین، رانت‌ به دو دلیل به وجود می ‌آید. دلیل اول تفاوت در حاصلخیزی خاک زمین‌ ها است. از این جهت برخی از زمین‌ها برتری دارند. دلیل دوم به رسیدگی و مراقبت زمین ‌داران از زمین خود ارتباط دارد. اگر قطعه زمین درجه یک، 1000 کیلوگرم گندم و قطعه زمین درجه دو 800 کیلوگرم گندم به ما بدهد، رانتی معادل 200 کیلوگرم گندم عاید مالک زمین مرغوب می ‌شود. بنابراین، رانت مزبور به دلیل امتیاز زمین به مالک آن تعلق پیدا کرده است. به اعتقاد مالتوس، رشد اقتصادی زمانی حاصل می ‌شود که تقاضا برای محصولات کشاورزی به قدری افزایش یابد که زمین‌ های با مرغوبیت کمتر نیز برای تأمین نیاز مورد استفاده قرار گیرند. بدین ‌ترتیب تفاوت‌ ها در حاصلخیزی زمین بیشتر شده و رانت‌ ها نیز افزایش می ‌یابند. از نظر مالتوس، رانت نتیجه رونق اقتصادی و مقیاسی برای آن به ‌شمار می ‌آید. تقاضای مؤثر در سطوح سیاستی، مالتوس تلاش کرد به این سوال پاسخ دهد که چرا اقتصاد ها دچار رکودهای دوره‌ ای یا فزونی عرضه بر تقاضا (زمان‌ هایی که کسب و کار قادر به فروش کالاهای خود نبوده و از سوی دیگر بیکاری نیز در سطح بالایی قرار دارد) می‌ شوند. مالتوس پاسخ این سوال را در ناکافی بودن تقاضا یا مصرف اندک می ‌دانست. وی معتقد بود که افزایش قیمت‌ها (یعنی تورم) ریشه در مصرف بیش از اندازه دارد. به همین دلیل است که "کینز"، مالتوس را یکی از پیشگامان نظریه چرخه‌ های تجاری خود معرفی می کند. نظریه بحران تئوری بحران مالتوس، تحت تأثیر تزلزل های اقتصادی که در اوایل قرن نوزدهم انگلستان به آن دچار شد، به ‌وجود آمد. توزیع نا برابر درآمد به انباشت سرمایه انجامید که پس‌ انداز بیش از اندازه را به دنبال داشت و به ‌نوبه خود موجب افزایش تولید کالا شد. از طرف دیگر توزیع نابرابر درآمد، مانع وجود تقاضای مؤثر برای کالاهای موجود گردید. کارفرمایانی که با درآمد بالا امکان مصرف داشتند، به ‌خاطر اشباع نیازهای خود، میل به‌ مصرف نداشتند و کارگران که نیاز و میل به مصرف داشتند، فاقد درآمدی بودند که بتوانند مصرف خود را با تولید بیشتر کالا تطبیق دهند. به این لحاظ، مالتوس تقویت مصرف را از این طریق پیشنهاد می ‌کند که طبقه ‌ای از انسان‌ ها، تمایل و همچنین امکان داشته باشند، تا معادل آن‌ چه کالاهای مادی تولید می ‌کنند، بیشتر مصرف کنند.   سود مالتوس برعکس "ریکاردو"(اقتصاد دان انگلیسی)، از بالا رفتن سود نگران بود. به‌ نظر وی صاحبان زمین‌ ها و کارگران، تقریبا همه درآمد خود را برای خرید کالاهای مصرفی، هزینه می ‌کنند. بنابراین دستمزدها و رانت ‌ها در قالب تقاضای مؤثر، خود را نشان می ‌دهند. اما سود، کاملا پس ‌انداز می ‌گردد. از این ‌رو اگر قوانین مربوط به ممنوعیت واردات غلّات باعث شوند سود کاهش پیدا کند و دستمزد و رانت بالا برود، از نظر او مورد استقبال خواهد بود. دیدگاه مالتوس در رابطه با قانون سه براساس این قانون که به "ژان باتیست سه" منتسب است، هرگاه اقتصاد در اشتغال کامل قرار گیرد و سرعت گردش پول نیز ثابت باشد، سطح قیمت‌ها بستگی به حجم پول خواهد داشت. اگر عرضه پول ثابت بماند، قیمت‌ها نیز ثابت است؛ ولی با افزایش و کاهش عرضه پول، قیمت‌ها افزایش و یا کاهش خواهند یافت. او این قانون را نمی ‌پذیرد و مشکل اساسی رکود و کسادی را در کمبود تقاضا می‌ داند. 
از بررسی عقاید مالتوس این‌ طور استنباط می ‌شود، که او تا اندازه زیادی تحت تأثیر فلسفه بنتهام (لذت و درد) قرار گرفته است. به ‌نظر او هدف اساسی نظام اجتماعی، فراهم کردن حداکثر رفاه برای حداکثر افراد جامعه است. برای نیل به این هدف، قانون خاصی جز مشاهده براساس تجربه وجود ندارد. اگرچه آثار مالتوس به ‌طور مستقیم، فاقد زمینه‌های مذهبی است، لیکن فلسفه او را در مورد لذت و درد، می‌توان نشأت گرفته از فلسفه قدرت الهی دانست. به ‌نظر مالتوس، هدف پروردگار متعال، رهبری بندگان خود، در انجام کارهای خوب و احراز از کارهای بد است. لذا تنها به ‌وسیله ارزیابی نتایج انگیزه ‌های مختلف، از طریق اصالت مطلوبیت است که انسان به‌ تدریج، خود را به ارضای انگیزه‌ها عادت می ‌دهد و بدین طریق، سعادت جامعه انسانی را تأمین کرده و به ‌هدف الهی کمک می ‌کند. او معتقد است که ما باید محرّک‌ های خود را با الهام از معیارهای الهی برای توسعه و ترفیع سعادت اکثریت انسان ‌ها تنظیم کنیم. 
اساس و پایه نظریه مالتوس را از یک طرف یک مسأله فیزیولوژیکی، و از طرف دیگر یک مسأله فنی تشکیل می ‌دهد. در نظریه جمعیت، شرط اساسی، همانا "قانون بازدهی نزولی" است؛ که نتایج شوم خود را در صورتی ‌که شیوه فنی تولید ثابت بماند، به جامعه تحمیل خواهد کرد. امروز رشد سریع جمعیت را فقط به کشورهای آسیایی و آفریقایی در حال توسعه مربوط می کنند. با وجودی که به جهت بالا رفتن سطح بهداشت مردم، از میزان مرگ و میر کاسته شده، لیکن در عین حال به‌ علّت عوامل اجتماعی و مذهبی، راه‌ حلهای دیگر مالتوس(تنظیم خانواده) عملی نشده است. اگرچه در نظر تعداد کثیری از اقتصاددانان به رهبری مالتوس، افزایش جمعیت مانع بزرگ توسعه اقتصادی محسوب می ‌شود، امّا جمعیت‌ شناسان، عامل جمعیت را مهمترین عامل توسعه و رشد اقتصادی هرجامعه می ‌دانند. جمعیت‌ شناسان معتقدند که عامل جمعیت فعال، منبع ثروت ملی است و رشد تولید سرانه به نرخ رشد جمعیت فعّال بستگی دارد. هرقدر جمعیت فعال سریع‌تر افزایش یابد، تولید سرانه، با سرعت بیشتری بالا می ‌رود. لیکن این فرض در حالتی است که آهنگ رشد و پیشرفت تکنیک تولیدی جامعه از رشد جمعیت سریع‌ تر باشد. نقد نظریه جمعیت ابن خلدون ابن‌ خلدون در مقدمه خود، جمعیت زیاد را باعث ارزانی مواد غذایی و کالاهای ضروری و کمی جمعیت را عامل گرانی و کمبود کالاها و مواد فوق عنوان می کند. شاید دلیل آن ‌را در این دانست که جمعیت زیاد، تولید انبوه را به ‌دلیل مصرف انبوه طبیعی، به ‌صرفه و تولید انبوه، نیز قیمت تمام‌ شده کالاها، خدمات و نیز عوامل تولید را ارزان می ‌کند. به ‌همین جهت هم وفور کالاها و مواد ضروری پیش میآید و هم قیمت آن ‌ها به ‌شدت پایین می رود. 
مالتوس در 32 سالگی (1798) کتابی پرهیاهو، تحت عنوان "اصل تکثیر نفوس و تأثیر آن در ارتقای جامعه" بدون ذکر نام خود، انتشار داد و مورد حمله شدید مخالفان قرار گرفت. چهار سال بعد، پس از تعمق بیشتر و ارائه دلایل گویاتر به تجدید چاپ آن پرداخت و با اصلاحات و حواشی، تقریبا تحت همان عنوان "تحقیق در اصل ازدیاد نفوذ و تأثیر آن بر سعادت بشر" منتشر کرد. حضور علمی و عملی دیدگاه‌ های وی با انتشار "اصول اقتصاد سیاسی" در سال 1820 وارد مرحله تازه‌ ای گردید. از جمله آثار مالتوس می توان به موارد زیر اشاره نمود: - محصول خالص - تعاریف علم اقتصاد - مطالعاتی درباره قوانین مربوط به غلات - ماهیت و افزایش بهره مالکانه 
توماس مالتوس در تاریخ 23 دسامبر سال 1834 در اثر بیماری قلبی درگذشت و در صومعه باث (Bath Abbey) انگلستان به خاک سپرده شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۲۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۲۶

توماس مالتوس

خلاصه زندگی نامه

 توماس رابرت مالتوس، اقتصاد دان بریتانیایی که نظریه معروف جمعیت وی تاثیر فراوانی بر روی اقتصاد سیاسی و جمعیت شناسی در قرن نوزدهم گذاشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع