تقی‌ دانش، ملقب‌ به‌ ضیاء لشکر و مستشار اعظم"، متخلص‌ به‌ دانش" و معروف‌ به‌ حکیم‌ سوری‌، در سال 1288 در تفرش‌ به ‌دنیا آمد و در تهران‌ پرورش‌ یافت‌. پدرش‌، "میرزا حسین ‌خان‌ تفرشی"‌، که‌ "ناصرالدین ‌شاه‌" به‌ دلیل‌ سیه ‌چردگی‌ او را به‌ "بلور" ملقب‌ ساخته‌ بود، وزیر "ناصرالدین ‌شاه‌"، حاکم‌ تهران‌ و رئیس‌ قورخانه‌ بود. دانش‌ از جوانی‌ به‌ نگارش‌ و ادب‌ بسیار علاقه ‌مند بود و با بسیاری‌ از افاضل‌ عصر حشر و نشر داشت‌. وی ادبیات‌ و الاهیات‌ را نزد "میرزاابوالحسن‌ جلوه"‌ و "ملاعبدالصمد یزدی"‌ و خوش ‌نویسی‌ را نزد "میرزاعلی‌ حمد صفا" آموخت‌. او مجموعه نفیسی‌ از آثار خطاطان‌ ایران‌، و نیز مجموعه نفیسی‌ شامل‌ پنجاه‌ هزار قطعه‌ عکس‌ شخصیتهای‌ مشهور ایران‌ و جهان‌، گرد آورده‌ بود. تقی به‌ موسیقی‌ و نقاشی‌ علاقه فراوان‌ داشت‌ و کتابخانه‌اش‌ با آثار "کمال ‌الملک‌" تزئین‌ شده‌ بود. آغاز خدمات‌ دولتی وی منشیگری‌ نزد "میرزا یوسف‌ مستوفی ‌الممالک"‌ در تهران‌ بود، مدت‌ ده‌ سال‌ نیز نزد "محمود خان‌ ناصرالملک‌ همدانی"‌ تا زمان‌ فوت‌ وی‌ در کرمانشاه‌ و کردستان‌ و خراسان‌ به ‌سر برد. دانش در زمان‌ "رضاشاه‌" از فارس‌ به‌ تهران‌ بازگشت‌ و سالهای‌ آخر عمر را در آنجا به‌ سر برد و سرانجام در سال 1326 هجری شمسی درگذشت. 
دانش‌ در جلسات‌ "ناظم‌ الدوله‌ ملکم‌ خان‌" و "امین‌ الدوله‌" و "ناصرالملک"‌، درباره‌ لزوم‌ اصلاحات‌ و قانون‌، شرکت‌ می ‌کرد و ماحصل‌ جلسات‌ را مخفیانه‌ می ‌نوشت‌. پس‌ از فوت‌ "ناصرالملک‌"، مدتی‌ در خدمت‌ "علی ‌اصغر امین ‌السلطان"‌ بود و پس‌ از آن‌ به‌ کفالت‌ و نیابت‌ حکومت‌ یزد مأمور شد. دانش‌ تا زمان‌ مرگ‌ "امین‌ السلطان‌ اتابک"‌ در سال 1325، منشی‌ او بود. معارضه او با "قوام‌ السلطنه"‌، منشی‌ "عین‌ الدوله‌"، به‌ تبع‌ اختلافاتِ "امین ‌السلطان"‌ و "عین ‌الدوله"‌، از حوادث‌ مهم‌ زندگی‌ او در آن‌ دوره‌ بود. 
پس‌ از مرگ‌ "امین‌ السلطان"‌ در سال 1325، ولیعهد وی "محمدعلی‌ میرزا" تقی را نزد خود به‌ تبریز فراخواند. وی  به‌ فرمان‌ "مظفرالدین‌ شاه‌"، قانون‌ اساسی‌ مشروطه‌ را به‌ خط‌ خود نوشت. پس‌ از مدتی‌، در زمان‌ "محمدعلی‌ شاه‌ قاجار" به‌ اصرار "آقابالاخانِ سردار افخم‌"، حاکم‌ رشت‌، نایب ‌الحکومه رشت‌ شد، اما، در پی‌ هجوم‌ روسها به‌ ارگ‌ دولتی‌ و کشته‌ شدن‌ سردار افخم‌، از رشت‌ گریخت‌. پس‌ از سقوط‌ "محمدعلی ‌شاه‌" در سال 1327 به‌ شیراز رفت‌ و ریاست‌ عدلیه فارس‌ را برعهده‌ گرفت‌. سپس‌ رئیس‌ دفتر ایالتی‌ شیراز، سه‌ سال‌ ریاست‌ بلدیه‌ و یک‌ سال‌ نیز اداره اوقاف‌ فارس‌ را برعهده‌ داشت‌. دانش‌، به‌ دلیل‌ سرودن‌ قصیده‌ای‌ با مطلع‌ "ای‌ مردم‌ ایرانی‌ گریید بر این‌ ایران‌/ ایران‌ نتوان‌ گفتن‌ گویید بر این‌ ویران‌"، هفت‌ ماه‌ خانه ‌نشین‌ شد. 
دانش‌ دبیر و نویسنده‌ای‌ توانا بود، خط‌ نستعلیق‌ را بسیار خوب‌ می ‌نوشت‌ وی‌ از کودکی‌ خطی‌ خوش‌ داشت‌ و در نه‌ سالگی‌ توانست‌ حافظ‌ را به‌ خط‌ خود بنویسد و در صرف ‌ونحو، تاریخ‌ و جغرافیا، و زبان‌ و ادبیات‌ عربی‌ تبحر داشت‌ و عضو پیوسته فرهنگستان‌ ایران‌ از آغاز تأسیس‌ آن‌ یعنی در سال 1314 ش‌ بود. 
تقی دانش شاعری‌ را از کودکی‌ شروع‌ کرد، یازده‌ ساله‌ بود که‌ قصیده‌ای‌ هفتاد بیتی‌ سرود که‌ سبب‌ شهرتش‌ گردید. دانش‌ در قالبهایی‌ چون‌ قصیده‌، غزل‌، مثنوی‌ و قطعه‌، اشعاری‌ با موضوعات‌ تاریخی‌، عرفانی‌ و فلسفی‌، سیاست‌ و میهن ‌دوستی‌، طنز و مدیحه‌ می ‌سرود و طبعاً قصیده‌ سرا بود. وی‌ در قصیده‌ سرایی‌ پیرو قدما، به ‌ویژه‌ "انوری"‌ و "ظهیر فاریابی"‌ و "خاقانی"‌، بود. در شعر، "دانش‌" و گاه‌ "ضیاء" تخلص‌ می‌ کرد. او در نویسندگی‌ به ‌شیوه منشیان‌ و مترسلان‌ نیمه دوم‌ عهد قاجاری‌ می ‌نوشت‌. 
آثار تقی دانش عبارتند از: - دیوان‌ اشعار، به‌ چاپ رسیدن در تهران به همت‌ دخترش‌، "آذرمیدخت"‌، در سال 1337 ش‌ - کلیات‌ حکیم‌ سوری - مثنوی نوشین‌ روان، در شرح‌ سلطنت‌ "انوشیروان‌ ساسانی" - بحر محیط - مثنوی‌ اکسیر اعظم‌ - منظومه‌  فردوس‌ برین‌، تقدیم به‌ سفیر کبیر دولت‌ عثمانی‌ در تهران ‌- مجمع‌ امثال‌، شامل‌ امثال‌ فارسی‌، چاپ هفتگی در روزنامه "کشکول"‌ در سال 1286 ش - بیان‌ حقیقت‌ در ترجمه احوال‌ خود - علم‌ بدیع‌ فارسی - لئالی‌ شاهوار - مثنوی‌ جنت‌ عدن‌، به‌ شیوه بوستان‌ - وجوه‌ تسامی‌ - ن‌ و القلم‌، در شرح‌ احوال‌ خطاطان ‌- تذکره آش‌ کشکیان 
کلیات‌ حکیم‌ سوری‌‌، مشهورترین‌ اثر دانش‌، برای‌ او شهرت‌ فراوانی‌ به‌ همراه‌ آورد، به ‌گونه‌ای‌ که‌ از آن‌ پس‌، وی‌ به‌ "حکیم‌ سوری"‌ مشهور شد. این‌ دیوان‌ نخستین‌ بار در سال 1319 ش به ‌چاپ‌ رسید و پس‌ از آن‌ چندین‌ بار در تهران‌ و بمبئی‌ تجدید چاپ‌ شد. بحر محیط‌، اثر دیگر دانش، در دوازده‌ مجلد و حاوی‌ مباحث‌ اخلاقی‌ و اخبار بود که‌ با بخشی‌ دیگر از آثارش‌، در حریقی‌ که‌ در اوایل‌ مشروطیت‌ در رشت‌ اتفاق‌ افتاد، از بین‌ رفت‌. وی آنچه‌ را که‌ باقی‌ مانده‌ بود، مجدداً جمع ‌آوری‌ کرد و نام‌ آن‌ را "بحیره"‌ گذاشت. 
تقی دانش‌ در اواخر عمر نابینا و خانه ‌نشین‌ شد و سرانجام در تاریخ 25 اسفند 1326 درگذشت‌ و در قم‌ دفن‌ شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۶:۴۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۶:۴۷

تقی دانش

خلاصه زندگی نامه

 تقی‌ دانش، ملقب‌ به‌ ضیاء لشکر و مستشار اعظم‌، متخلص‌ به‌ دانش‌ و معروف‌ به‌ حکیم‌ سوری‌، دولتمرد و اديب‌ معاصر ايرانی‌، بوده است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع