سید میرزا محمد رحیم موسوی، مشهور به "بیدل شیرازی" به روایتی در تاریخ 1175 ه.ق در شیراز متولد شد. تذکره نویسانِ زمان وی، نام او را "محمد رحیم" ذکر کرده اند، اما در تذکره های بعدی به صورت "رحیم" نیز ضبط شده است. سید محمد رحیم طب را نزد "میرزا حسن علی" طبیب فرا گرفت. وی خط نستعلیق را نیز نیکو می نوشت. گذشته از اینها شاعر بود و در اشعارش "بیدل" تخلص می کرد. "حاجی میرزا باقر"، صاحب چندین تألیف و تصنیف در علوم دینی، و "حاجی آقا ملاباشی"، از زاهدان آن دوران، از برادران او بودند. بیدل شیرازی سرانجام در سال 1257 درگذشت. 
نیاکان بیدل شیرازی از سادات موسوی اصفهان و در اصل از جهرم فارس و از خاندان "میرزا رحیم حکیم باشی" بودند که در دوره صفویه به اصفهان رفتند. آنان در خدمت پادشاهان صفوی به طبابت اشتغال داشتند. "فرصت الدوله شیرازی"، "شاه صفی" را نیای بیدل دانسته است که شاید به دلیل قرابت نیاکان بیدل با صفویه باشد. پدرش "میرزا سید محمد طبیب" بود که به فرمان "کریم خان زند" از اصفهان به شیراز رفت و سید محمدرحیم در شیراز زاده شد. پدرش در تهران در دربار "فتحعلی شاه" طبابت می کرد، اما بعد از مدتی به شیراز بازگشت و در همانجا درگذشت. 
بیدل شیرازی در آغاز دوران فتحعلی شاه از شیراز به تهران سفر کرد و همچون پدر، طبیب دربار شد و به منصب حکیم باشی نایل آمد و به تدریج از ندیمان خاص شاه شد. او طبیب خاص "فخرجهان"، دختر "فتحعلی شاه" و ملقب به "فخرالدوله"، بود و بدین جهت به "فخرالدوله" شهرت یافت و مدتی نیز در خدمت "شجاع السلطنه" و "میرزافریدون فرمانفرما" بود. "عبدالوهاب نشاطِ اصفهانی"، ملقب به "معتمدالدوله"، منشی الممالک دربار فتحعلی شاه، با او خویشاوندی داشت و به این سبب بیدل گاه در غیبت او جانشین وی می شد و ازاین رو به "منشی الممالک" نیز ملقب گردید. 
بیدل در عصری می زیست که به دوره بازگشت ادبی مشهور بوده است. تذکره نویسان معاصرش شعر او را ستوده و در پیروی از شیوه غزلسرایی "سعدی" بی همتا دانسته اند. درباره تعداد اشعارش اتفاق نظر وجود ندارد. دیوان شعر ظاهراً بعدها دیوان بیدل شیرازی به طبع نرسیده و نسخه های خطی دیوان او نیز بسیار کمیاب است. نسخه ای به شماره 2388، شامل قصاید او، در دوبخش، در کتابخانه مجلس شورای اسلامی محفوظ بوده است. بخش نخست آن مدحیات است و از جمله شامل منقبت حضرت محمدصلی الله علیه وآله وسلم، امام علی علیه السلام، حضرت مهدی علیه السلام، و مدح فتحعلی شاه که بیدل در ضمن آن از مشقّت احوال خود گلایه کرده است، و نیز مدح محمدشاه و برخی از امیران و شاهزادگان قاجار. بخش دوم شامل مرثیه هایی است در رحلت پیامبر اسلام(ص)و اهل بیت علیهم السلام و ذکر مصیبت کربلا و اسارت خانواده امام حسین علیه السلام که ظاهراً در این مرثیه ها بیش و کم به ترکیب بند مشهور "محتشمِ کاشانی" نظر داشته است. 
بیدل شیرازی در دوران حکومت محمدشاه، ظاهراً در سال 1257، هنگامی که از سفر حج باز می گشت، در قم بیمارشد و همانجا درگذشت. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۵۵

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۴۰:۵۶

بیدل شیرازی

خلاصه زندگی نامه

 سید میرزا محمد رحیم موسوی، ملقب به فخرالدوله، معروف به حکیم باشی، متخلص به بیدل و مشهور به بیدل شیرازی، شاعر و طبیب دوران قاجار که طبیب و ندیم خاص فتحعلی شاه و محمدشاه قاجار، فخر جهان خانم (دختر فتحعلی شاه)، شجاع‌السلطنه، و فریدون میرزا فرمانفرما بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع