شرف الدین محمدبن سعیدبن حَمّاد صَنهاجی، مشهور به بوصیری، تاریخ تولدش مشخص نیست، زادگاهش را "دَلاص" یا "بَهشیم" دو ناحیه از منطقه بَهنَسای مصر دانسته‌اند و چون پدر و مادرش اهل دلاص و بوصیر بودند، او نام ترکیبی "دَلاصیری" را برای خود برگزید ولی به "بوصیری" شهرت یافت. بررسی دیوان اشعارش نشان می‌ دهد که از جهت مادی در تنگنا بوده و خانواده‌ای پر اولاد داشته و به‌ سختی روزگار می‌ گذرانده است و به سبب جثه کوچک و جسم نحیفش گاه مورد تمسخر و طعن دیگران واقع می‌ شده است. به گفته "بروکلمان"، او ده سال در بیت المقدس زیست و سپس به مدینه رفت و سیزده سال نیز در مکّه به تعلیم قرآن اشتغال داشت و در همان‌ جا قصیده معروفِ "بُرده" را سرود. وی در سال 663 به قاهره و اسکندریه رفت و مکتبخانه‌ای برای تعلیم قرآن کریم باز کرد، و به شعر و شاعری پرداخت و بین سالهای 694 تا 697 درگذشت. 

شرف الدین محمدبن سعیدبن حَمّاد صَنهاجی، مشهور به بوصیری، تاریخ تولدش مشخص نیست، زادگاهش را "دَلاص" یا "بَهشیم" دو ناحیه از منطقه بَهنَسای مصر دانسته‌اند و چون پدر و مادرش اهل دلاص و بوصیر بودند، او نام ترکیبی "دَلاصیری" را برای خود برگزید ولی به "بوصیری" شهرت یافت. بررسی دیوان اشعارش نشان می‌ دهد که از جهت مادی در تنگنا بوده و خانواده‌ای پر اولاد داشته و به‌ سختی روزگار می‌ گذرانده است و به سبب جثه کوچک و جسم نحیفش گاه مورد تمسخر و طعن دیگران واقع می‌ شده است. به گفته "بروکلمان"، او ده سال در بیت المقدس زیست و سپس به مدینه رفت و سیزده سال نیز در مکّه به تعلیم قرآن اشتغال داشت و در همان‌ جا قصیده معروفِ "بُرده" را سرود. وی در سال 663 به قاهره و اسکندریه رفت و مکتبخانه‌ای برای تعلیم قرآن کریم باز کرد، و به شعر و شاعری پرداخت و بین سالهای 694 تا 697 درگذشت. 


بوصیری در درس‌های صوفی بزرگ، "ابوالعباس احمد مُرسی" جانشین "ابوالحسن شاذلی" شرکت می ‌کرد و در تشکیل سلسله "شاذِلیّه" نیز سهمی داشت. وی قصیده بلندی در 142 بیت در مدح ابوالعبّاس مُرسی سرود و او را در وفات شیخ و مرادش "ابوالحسن شاذلی" تعزیت گفت. 

بوصیری در درس‌های صوفی بزرگ، "ابوالعباس احمد مُرسی" جانشین "ابوالحسن شاذلی" شرکت می ‌کرد و در تشکیل سلسله "شاذِلیّه" نیز سهمی داشت. وی قصیده بلندی در 142 بیت در مدح ابوالعبّاس مُرسی سرود و او را در وفات شیخ و مرادش "ابوالحسن شاذلی" تعزیت گفت. 


بوصیری پس از سفر به مکه و مدینه، به مصر بازگشت و شغل دیوانی را برگزید و مباشرت و حسابداری شهر "شرقیّه"، از توابع بِلبَیس، را عهده دار گشت. از دوران تصدی او به این سمت، قصاید و اشعار فراوانی در دیوانش باقی مانده و قصیده طولانی و مشهور "نونیّه" را نیز در شکایت از مستخدمان دولتی و مباشران حکومتی سروده است. او از سال 659 تا 663 این شغل را برعهده داشت. 

بوصیری پس از سفر به مکه و مدینه، به مصر بازگشت و شغل دیوانی را برگزید و مباشرت و حسابداری شهر "شرقیّه"، از توابع بِلبَیس، را عهده دار گشت. از دوران تصدی او به این سمت، قصاید و اشعار فراوانی در دیوانش باقی مانده و قصیده طولانی و مشهور "نونیّه" را نیز در شکایت از مستخدمان دولتی و مباشران حکومتی سروده است. او از سال 659 تا 663 این شغل را برعهده داشت. 


از موضوع‌ های دیوان بوصیری تصوّف و عرفان، مدح، تغزّل، هجا، شکایت از روزگار و طنز است و از معدود کسانی که وی برای آنان مرثیه سروده، "بهاءالدین بن حِنّای وزیر" است. 

از موضوع‌ های دیوان بوصیری تصوّف و عرفان، مدح، تغزّل، هجا، شکایت از روزگار و طنز است و از معدود کسانی که وی برای آنان مرثیه سروده، "بهاءالدین بن حِنّای وزیر" است. 


هرچند بوصیری خطاطی ماهر، محدّث، فقیه و قاری قرآن نیز بوده، ولی مقام شاعری و بویژه سروده‌هایش در مدح پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله وسلّم سبب شهرت وی شده است. اشعارش را به جهت نکویی، لطافت، انسجام و زیبایی الفاظ ستوده‌اند. یکی از عمده ‌ترین موضوعات شعر وی، مدح نبوی بوده است. قصیده‌های معروف بوصیری عبارتند از: برده همزیه ذخرالمعاد رائیه القصیده المحمدیه المخرج و المردود علی النصاری و الیهود خمریه 

هرچند بوصیری خطاطی ماهر، محدّث، فقیه و قاری قرآن نیز بوده، ولی مقام شاعری و بویژه سروده‌هایش در مدح پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه وآله وسلّم سبب شهرت وی شده است. اشعارش را به جهت نکویی، لطافت، انسجام و زیبایی الفاظ ستوده‌اند. یکی از عمده ‌ترین موضوعات شعر وی، مدح نبوی بوده است. قصیده‌های معروف بوصیری عبارتند از: برده همزیه ذخرالمعاد رائیه القصیده المحمدیه المخرج و المردود علی النصاری و الیهود خمریه 


بُرده مشهورترین قصیده بوصیری در مدح پیامبر اکرم(ص) "الکواکبُ الدُّرّیت فی مدحِ خَیرالبَریّت" معروف به "بُرده" است که شهرت او را جهانی کرده است، این قصیده در میان مردم جایگاه خاصی یافت تا بدانجا که برای خواندن آن مجالس مخصوصی ترتیب می ‌دادند، و آن را با آداب ویژه ای می ‌خواندند، و حتی برای آن به آثار خاص نیز معتقد بودند. به علاوه این قصیده آموزگار ادب، اخلاق و تاریخ است و مردم را با بخش‌هایی از سیره نبوی آشنا می ‌سازد. ازاین رو در بسیاری از کشورها، متن درسی است. این قصیده در پیدایش قصاید بدیعیّه نیز مؤثر بوده و به زبان‌ های گوناگون ترجمه و شرح شده است و بسیاری از شاعران نیز از این قصیده استقبال کرده و مضامین آن را در شعر خود گنجانده‌اند. علاوه بر اهل سنت، ادیبان شیعه نیز این قصیده را شرح، و از آن استقبال کرده‌اند. هَمزیّه دیگر قصیده معروف بوصیری در مدح پیامبر اکرم(ص)"هَمزیّه" ای است به نامِ "القصیدتُ الهَمزیّتُ فی المَدائحِ النبویّتُ" یا "امّ القُری فی مدحِ خیر الوَری" که شاعران از آن استقبال کرده اند. شروح متعددی نیز بر آن نگاشته شده که مشهورترین آنها شرح "احمد بن حجر هَیتَمی" با نام "المِنح المکیت فی شرح الهمزیت" بوده است. ذُخرالمعاد بوصیری قصیده "لامیّه" ای نیز به نام "ذُخرالمعاد" در وزن "بانَت سُعاد" سروده که‌ به ‌طور جداگانه و با شروح متعدد به چاپ رسیده است. رائیه قصیده دیگر بوصیری "رائیّه" ای است با عنوان "القصیدتُ المُضَریّتُ فی الصلات علی خَیر البَریّت" که بارها چاپ و شرح شده است و از مشهورترین شرح‌ های آن شرح "عبدالغنی نابلسی"، چاپ قاهره، است. القصیده المحمدیه از دیگر قصاید بوصیری، میمیّه "القصیدت المحمدیّت" است که تمام مصراع ‌های آن با نام مبارک "محمد صلّی اللّه علیه وآله وسلّم" آغاز می ‌شود. علاوه بر مدایح نبوی، مدح اهل بیت علیهم السّلام نیز از موضوعاتی است که در دیوان وی فراوان آمده است. المخرج و المردود علی النصاری و الیهود از دیگر قصاید مشهور بوصیری لامیّه "المُخرَج و المَردود علی النّصاری و الیهود" است که با تعلیقات خود او به نثری مرسل و بی تکلّف در دیوانش درج شده است و مطالعات فراوان او را در تورات و انجیل نشان می ‌دهد. این قصیده و تعلیقات آن جداگانه چندین بار به چاپ رسیده است. این قصیده را "شیخ عثمان موصلی" به صورت مخمس درآورده که با عنوان "الهدیّتُ الحمیدیّت" در مصر به چاپ رسیده است. خمریه در برخی منابع، قصیده خمریّه‌ای به بوصیری نسبت داده و شرح‌ های آن را نیز نام برده‌ اند، ولی در دیوان وی این قصیده وجود ندارد و احتمالاً این قصیده، همان "خمریّه" اثر "ابن فارض مصری" است. 

بُرده مشهورترین قصیده بوصیری در مدح پیامبر اکرم(ص) "الکواکبُ الدُّرّیت فی مدحِ خَیرالبَریّت" معروف به "بُرده" است که شهرت او را جهانی کرده است، این قصیده در میان مردم جایگاه خاصی یافت تا بدانجا که برای خواندن آن مجالس مخصوصی ترتیب می ‌دادند، و آن را با آداب ویژه ای می ‌خواندند، و حتی برای آن به آثار خاص نیز معتقد بودند. به علاوه این قصیده آموزگار ادب، اخلاق و تاریخ است و مردم را با بخش‌هایی از سیره نبوی آشنا می ‌سازد. ازاین رو در بسیاری از کشورها، متن درسی است. این قصیده در پیدایش قصاید بدیعیّه نیز مؤثر بوده و به زبان‌ های گوناگون ترجمه و شرح شده است و بسیاری از شاعران نیز از این قصیده استقبال کرده و مضامین آن را در شعر خود گنجانده‌اند. علاوه بر اهل سنت، ادیبان شیعه نیز این قصیده را شرح، و از آن استقبال کرده‌اند. هَمزیّه دیگر قصیده معروف بوصیری در مدح پیامبر اکرم(ص)"هَمزیّه" ای است به نامِ "القصیدتُ الهَمزیّتُ فی المَدائحِ النبویّتُ" یا "امّ القُری فی مدحِ خیر الوَری" که شاعران از آن استقبال کرده اند. شروح متعددی نیز بر آن نگاشته شده که مشهورترین آنها شرح "احمد بن حجر هَیتَمی" با نام "المِنح المکیت فی شرح الهمزیت" بوده است. ذُخرالمعاد بوصیری قصیده "لامیّه" ای نیز به نام "ذُخرالمعاد" در وزن "بانَت سُعاد" سروده که‌ به ‌طور جداگانه و با شروح متعدد به چاپ رسیده است. رائیه قصیده دیگر بوصیری "رائیّه" ای است با عنوان "القصیدتُ المُضَریّتُ فی الصلات علی خَیر البَریّت" که بارها چاپ و شرح شده است و از مشهورترین شرح‌ های آن شرح "عبدالغنی نابلسی"، چاپ قاهره، است. القصیده المحمدیه از دیگر قصاید بوصیری، میمیّه "القصیدت المحمدیّت" است که تمام مصراع ‌های آن با نام مبارک "محمد صلّی اللّه علیه وآله وسلّم" آغاز می ‌شود. علاوه بر مدایح نبوی، مدح اهل بیت علیهم السّلام نیز از موضوعاتی است که در دیوان وی فراوان آمده است. المخرج و المردود علی النصاری و الیهود از دیگر قصاید مشهور بوصیری لامیّه "المُخرَج و المَردود علی النّصاری و الیهود" است که با تعلیقات خود او به نثری مرسل و بی تکلّف در دیوانش درج شده است و مطالعات فراوان او را در تورات و انجیل نشان می ‌دهد. این قصیده و تعلیقات آن جداگانه چندین بار به چاپ رسیده است. این قصیده را "شیخ عثمان موصلی" به صورت مخمس درآورده که با عنوان "الهدیّتُ الحمیدیّت" در مصر به چاپ رسیده است. خمریه در برخی منابع، قصیده خمریّه‌ای به بوصیری نسبت داده و شرح‌ های آن را نیز نام برده‌ اند، ولی در دیوان وی این قصیده وجود ندارد و احتمالاً این قصیده، همان "خمریّه" اثر "ابن فارض مصری" است. 


بوصیری عمری طولانی داشت، سال درگذشت او را از سال 694 تا 697 در قاهره یا اسکندریه ذکر کرده‌اند. وی را در پایین گورستان مُقَطَّم و نزدیک قبر امام شافعی به خاک سپردند. در پاره‌ای از منابع برای او کراماتی نیز نقل شده و همچنین مسجدی به نام بوصیری در شهر اسکندریّه وجود داشته که "سعید پاشا" سومین فرمانروای مصر در دوران عثمانی، آن را تجدید بنا کرد و محل درس طالبان دانش قرار داد. 

بوصیری عمری طولانی داشت، سال درگذشت او را از سال 694 تا 697 در قاهره یا اسکندریه ذکر کرده‌اند. وی را در پایین گورستان مُقَطَّم و نزدیک قبر امام شافعی به خاک سپردند. در پاره‌ای از منابع برای او کراماتی نیز نقل شده و همچنین مسجدی به نام بوصیری در شهر اسکندریّه وجود داشته که "سعید پاشا" سومین فرمانروای مصر در دوران عثمانی، آن را تجدید بنا کرد و محل درس طالبان دانش قرار داد. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۰۷:۱۳

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۳:۰۹

بوصیری

خلاصه زندگی نامه

 شرف الدین محمد بن سعید بن حَمّاد صَنهاجی، مشهور به بوصیری، شاعر و صوفی نامبردار مصری در سده هفتم بوده است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع