جستجو در مطالب و اشخاص
سراج الدّین بِساطیِ سمرقندی متخلص به "حصیری" و "بساطی"، در حدود سال 726 و727 ه.ق در "سمرقند" به دنیا آمد. وى معاصر "سلطان خلیل بهادر بن میرانشاه گورکانى" و از شاگردان "خواجه عصمت بخارایى" بوده، که در آغاز پیشه حصیربافى داشته، و به همین سبب "حصیرى" تخلص کرد. "دولتشاه" در "تذکره" و "میرعلیشیر" در "مجالس النفایس" او را یاد کردند. سراج الدّین بِساطیِ در شعر پیرو سبک "خواجه عصمت بخارایى" و منکر سبک "شیخ کمال خجندى" بود. وی در خدمت "سلطان خلیل" تقرب بسیار داشته، چنانکه شبى براى سرودن بیتی هزار دینار به او بخشید. "دیوان بساطی سمرقتدی" مهمترین اثر برجای مانده از وی بود. سراج الدّین بِساطیِ سرانجام در هفده رجب سال 814 ه.ق،  در "ری" درگذشت. 

سراج الدّین بِساطیِ سمرقندی متخلص به "حصیری" و "بساطی"، در حدود سال 726 و727 ه.ق در "سمرقند" به دنیا آمد. وى معاصر "سلطان خلیل بهادر بن میرانشاه گورکانى" و از شاگردان "خواجه عصمت بخارایى" بوده، که در آغاز پیشه حصیربافى داشته، و به همین سبب "حصیرى" تخلص کرد. "دولتشاه" در "تذکره" و "میرعلیشیر" در "مجالس النفایس" او را یاد کردند. سراج الدّین بِساطیِ در شعر پیرو سبک "خواجه عصمت بخارایى" و منکر سبک "شیخ کمال خجندى" بود. وی در خدمت "سلطان خلیل" تقرب بسیار داشته، چنانکه شبى براى سرودن بیتی هزار دینار به او بخشید. "دیوان بساطی سمرقتدی" مهمترین اثر برجای مانده از وی بود. سراج الدّین بِساطیِ سرانجام در هفده رجب سال 814 ه.ق،  در "ری" درگذشت. 


سراج الدّین بِساطیِ از شاگردان "خواجه عصمت بخارایی"، متخلص به "نصیری" و "خواجه عبدالملک سمرقندی"، متخلص به "عصامی" بود. وی در ابتدای شاعری، به حصیربافی اشتغال داشته، ازین رو "حصیری" تخلص ‌کرده اما پس از مدتی "خواجه بخارى" چون قابلیت ذهن او را دید، گفت: "چون حصیرى قابل بساط بزرگان است، تو را بساطى تخلص کردن اولى است". 

سراج الدّین بِساطیِ از شاگردان "خواجه عصمت بخارایی"، متخلص به "نصیری" و "خواجه عبدالملک سمرقندی"، متخلص به "عصامی" بود. وی در ابتدای شاعری، به حصیربافی اشتغال داشته، ازین رو "حصیری" تخلص ‌کرده اما پس از مدتی "خواجه بخارى" چون قابلیت ذهن او را دید، گفت: "چون حصیرى قابل بساط بزرگان است، تو را بساطى تخلص کردن اولى است". 


بساطی پس از مدتی به مجلس "سلطان خلیل"، فرزند "میرانشاه" و نواده "تیمور"، حاضر شده و به مدح درباریان پرداخت، سلطان هم نیز از او حمایت می‌کرد؛ به عنوان مثال برای مطلع غزلی، هزار دینار صله به او داده که همان موجب شهرت بساطی شد. مطلع این غزل را "علی ابراهیم خلیل"، "امین احمد رازی"، و "دولتشاه سمرقندی" آورده‌اند: دل شیشه و چشمان تو هر گوشه برندش‌ مَست‌اند، مبادا که به شوخی شکنندش‌ 

بساطی پس از مدتی به مجلس "سلطان خلیل"، فرزند "میرانشاه" و نواده "تیمور"، حاضر شده و به مدح درباریان پرداخت، سلطان هم نیز از او حمایت می‌کرد؛ به عنوان مثال برای مطلع غزلی، هزار دینار صله به او داده که همان موجب شهرت بساطی شد. مطلع این غزل را "علی ابراهیم خلیل"، "امین احمد رازی"، و "دولتشاه سمرقندی" آورده‌اند: دل شیشه و چشمان تو هر گوشه برندش‌ مَست‌اند، مبادا که به شوخی شکنندش‌ 


بساطی به علوم و فنون ادبی آگاهی چندانی نداشته، "جامی" درباره او گفته : "شعر وی خالی از لطافتی نیست اما از فضائل مکتسبه بسیار عاری بوده، چنانچه از اشعار وی ظاهر است" و "امیر علیشیر نوائی" نیز او را "به غایت عامی" معرفی کرد. او در شمار کسانی بوده که در غزلیات آن‌ها جنبه عشقی بر جنبه عرفانی، و تقلید و اقتباس در مضامین بر ابداع و ابتکار غلبه داشت. وی هم چنین در انواع قالب ها از جمله قصیده، غزل، قطعه، مُخمّس، و رباعی شعر ‌سرود. سراج الدین سمرقتدی با شاعرانی چون "خیالی بخارایی"، "برندق بخارایی"، "خواجه رستم خوریانی"، "طاهر ابیوردی" و "کمال خجندی" معاصر بوده و بعضی از قصاید و غزلهای شاعران معاصر و پیشین خود را پاسخ گفت. وی هم چنین با "کمال" مشاعره داشته ولی سبک او را نمی‌پسندیده و با او معارضه می‌کرده، تا جایی که در بعضی تذکره‌ها سببِ مرگ بساطی را نفرین کمال دانسته‌اند. 

بساطی به علوم و فنون ادبی آگاهی چندانی نداشته، "جامی" درباره او گفته : "شعر وی خالی از لطافتی نیست اما از فضائل مکتسبه بسیار عاری بوده، چنانچه از اشعار وی ظاهر است" و "امیر علیشیر نوائی" نیز او را "به غایت عامی" معرفی کرد. او در شمار کسانی بوده که در غزلیات آن‌ها جنبه عشقی بر جنبه عرفانی، و تقلید و اقتباس در مضامین بر ابداع و ابتکار غلبه داشت. وی هم چنین در انواع قالب ها از جمله قصیده، غزل، قطعه، مُخمّس، و رباعی شعر ‌سرود. سراج الدین سمرقتدی با شاعرانی چون "خیالی بخارایی"، "برندق بخارایی"، "خواجه رستم خوریانی"، "طاهر ابیوردی" و "کمال خجندی" معاصر بوده و بعضی از قصاید و غزلهای شاعران معاصر و پیشین خود را پاسخ گفت. وی هم چنین با "کمال" مشاعره داشته ولی سبک او را نمی‌پسندیده و با او معارضه می‌کرده، تا جایی که در بعضی تذکره‌ها سببِ مرگ بساطی را نفرین کمال دانسته‌اند. 


بساطی در مدح، تغزل، عرفان، لغز و معما، و اخلاق شعر سروده، او در اشعارش به پاره ای از اساطیر و قصه‌ها اشاره کرده و همچنین اصطلاحات علوم و فنون گوناگون، از جمله نجوم، تصوف، موسیقی، شطرنج و نرد، در دیوان او به چشم می‌خورد. نسخه‌ای خطی از دیوان قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات و معمّیات او در کتابخانه ملی پاریس، همراه "دیوان خیالی" وجود دارد. نسخه ‌ای دیگر از دیوانش نیز در کتابخانه "آصفیه" موجود بوده که 66 صفحه و در هر صفحه دوازده بیت دارد و مجموعا دیوانی 792 بیتی و مختصر بود. بساطی هم چنین در ستایش دیوان خود، شعری سروده که در مرقوم پنجم کتاب "سلّم السموات" نوشته "انصاری کازرونی" مضبوط ‌بود. 

بساطی در مدح، تغزل، عرفان، لغز و معما، و اخلاق شعر سروده، او در اشعارش به پاره ای از اساطیر و قصه‌ها اشاره کرده و همچنین اصطلاحات علوم و فنون گوناگون، از جمله نجوم، تصوف، موسیقی، شطرنج و نرد، در دیوان او به چشم می‌خورد. نسخه‌ای خطی از دیوان قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات و معمّیات او در کتابخانه ملی پاریس، همراه "دیوان خیالی" وجود دارد. نسخه ‌ای دیگر از دیوانش نیز در کتابخانه "آصفیه" موجود بوده که 66 صفحه و در هر صفحه دوازده بیت دارد و مجموعا دیوانی 792 بیتی و مختصر بود. بساطی هم چنین در ستایش دیوان خود، شعری سروده که در مرقوم پنجم کتاب "سلّم السموات" نوشته "انصاری کازرونی" مضبوط ‌بود. 


سراج الدّین بِساطیِ سرانجام در هفده رجب سال 814 ه.ق،  در "ری" درگذشت. 

سراج الدّین بِساطیِ سرانجام در هفده رجب سال 814 ه.ق،  در "ری" درگذشت. 


تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۱۷:۰۲:۳۶

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۸/۰۳/۰۷ ۰۱:۳۵:۱۸

بساطی سمرقندی

خلاصه زندگی نامه

 سراج الدّین بِساطیِ سمرقندی متخلص به حصیری و بساطی، از شاعران نیمه دوم قرن هشتم و اوایل قرن نهم بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع