ابوالعیّاش عبدالعلی محمدبن نظام الدین محمدبن قطب الدین انصاری لکهنوی ملقب به بحرالعلوم، در سال  1144 قمری در "لکهنو" پایتخت ایالت اوتار پرادش در هند متولد شد. او نزد پدرش تحصیل کرد و در هفده سالگی دوره تحصیلاتِ اسلامی را نزد او به پایان برد. پس از مرگ پدر، نزد "کمال الدین سَهالَویِ فتحپوری"، شاگرد پدرش، به تحصیل ادامه داد و مدتی بعد کار تعلیم و تألیف را در لکهنو آغاز کرد. در پی حادثه و سو تفاهمی که منجر به رنجش شیعیان "اوده" شد، "لکهنو" را ترک کرد و به "شاه‌جهانپور" رفت و بیست سال در آن‌جا اقامت گزید، سپس به "رامپور" رفت و چهارسال هم در آن‌جا ماند. پس از آن، منشی "صدرالدین بَردوانی" از او دعوت کرد که به "مدرسه بهار(بنگال)" برود؛ و سپس به دعوت "نوّاب والاجاه محمدعلی خان کَرْناتَکی"، به همراه 600 تن از رجال علم، به "مَدْرس رفت". نواب لقب "مَلک العلما" را به او اعطا کرد، برایش مدرسه ای ساخت و برای او و همراهان و شاگردانش وظیفه مقرر کرد. جانشینان نواب، تا پایان حکومت والاجاهیان و استقرار سلطه انگلیس در مدرس، همان عنایت را درحق وی مبذول می‌داشتند و حقوق ماهانه او و دیگر مدرّسان و طلاّ ب مدرسه را همچنان می‌پرداختند. بحرالعلوم در 12 رجب 1225 در مدرس درگذشت و درهم آنجا، کنار "مسجد والاجاهیان"، مدفون شد. 
پدر بحرالعلوم لکهنوی، "ملا نظام الدین" از خانواده های "فرنگی محلِ"، "لکهنو" و پایه گذار "درسِ نظامی" بود. نسب وی را به "خواجه عبداللّه انصاری" می‌رسانند، یکی از بازماندگان خواجه به نام "شیخ علاالدین" (نیای بحرالعلوم با ده واسطه) از هرات به هند آمده بوده و مدفنش امروزه در "پَرْناوَه" (میان مِتهرا و دهلی) است. نسل بعد از او در "شهر سِهالی"، در نزدیکی "لکهنو"، اقامت گزیدند؛ خانواده آن‌ها در عهد "اورنگ زیب" به "فرنگی محل" نقل مکان کردند. جدش" ملا قطب الدین" و پدرش  هردو از عالمان نامداری بودند که موجب شهرت خانواده خود در هند شدند. 
لقب بحرالعلوم را "والاجاه" به وی داد، این قول معروف است، اما الطاف الرحمان اعطاکننده این لقب را، "شاه ولی اللّه (عبدالعزیز) دهلوی" می‌داند. لقب "ملک العلما" بیش‌تر در شمال هند و لقب "بحرالعلوم" در جنوب این کشور معروف است. 
بحرالعلوم در فقه و اصول و حکمت متخصص بود. پدرش علوم دینی و عرفان را به او آموخته بود  و عملاً او را به شاخه ای از "طریقه قادریه"، منشعب از "شاه عبدالرزاق بانْسَوی"، وارد کرده بود. بحرالعلوم به مکتب عرفانی ابن عربی وابسته بود و به بیانات شیخ، چنانکه در فصوص و فتوحات آمده است، ایمان کامل داشت. در واقع هدفش از تألیف شرح مثنوی مولوی رومی توضیح اسرار مثنوی در پرتو آرای "ابن عربی" است. علاوه براین شرحی نیز بر بخشی از فصوص (یعنی «الفصّ النُّوحی») نوشته است. وی در بستر مرگ اظهار داشت که در آن لحظه نیز حقیقتِ تعالیم شیخ را دریافته است. او قسمت اعظم عمرش را به تعلیم و تألیف گذراند و به سبب وسعت دانش و بصیرت انتقادی، برهمه معاصران برتری یافت و در ایشان تأثیر عمیقی به جای گذاشت. 
آثار بحرالعلوم، عمدتاً شرح و تحشیه متون (آثار علمای ایران)، به عربی و فارسی است. بعضی از مهمترین تألیفاتش عبارت‌اند از: فلسفه و منطق شرح سُلَّم العلوم، دهلی 1891 التعلیقات (یا مِنهیّه) علی شرح سلّم العلوم؛ الحاشیه علی الحاشیه الزاهدیه الجلالیه، لکهنو 1872 الحاشیه علی الحاشیه الزّاهدیه القطبیّه، دهلی 1293 الحاشیه علی الصدرا، لکهنو 1846 تعلیقات علی الافق المُبین؛ العُجاله النّافِعه کلام رساله التوحید الکافیه للصوفی المتقی الحاشیه علی الحاشیه الزاهدیه علی الامورالعامه؛ الحاشیه علی شرح العقائد الدّوانی؛ شرح مقامات المبادی؛ اصول فقه فَواتِحُ الرحموت در شرحِ مسلّم الثبوتِ محب اللّه بهاری؛ شرح المنار تکمله شرحِ تحریر؛شرح فقه اکبر حدیث رساله فی تقسیم الحدیث ریاضیات شرح المِجَسطی نحو عربی هدایه الصرف 
بحرالعلوم‌ لکهنوی در تاریخ 12 رجب سال 1225 در 83 سالگى‌ در "مدرس‌" درگذشت‌ و درهمانجا، کنار مسجد والاجاهیان، مدفون شد. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۷:۵۴

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۷:۵۶

بحرالعلوم لکهنوی

خلاصه زندگی نامه

 ابوالعیّاش عبدالعلی محمدبن نظام الدین محمدبن قطب الدین انصاری لکهنوی ملقب به بحرالعلوم، متکلم بزرگ حنفی مذهبِ هند در قرن دوازدهم است. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع