خضربالی مشهور به بالیم سلطان که بکتاشیان بعد از حاجی بکتاش ِ ولی، وی را پیر دوّم (پیرثانی) خود می‌دانند خاستگاه مسیحی داشت ولی به دلیل اهمیت نقش وی در طریقه بکتاشیه وی بدین لقب مشهورشد. در رابطه با اجداد و نسب شناسی وی می توان به کتیبه سر در مقبره بالیم سلطان اشاره کرد. در این کتیبه بالیم سلطان از نسل حاجی بکتاش معرفی شده است، ولی بکتاشیّه او را پسر مرسل بالی و «فرزند طریقتی» حاجی بکتاش می‌ دانند.نقش بالیم سلطان در گسترش طریقت بکتاشیه در آغاز قرن دهم و به موازات آن، نزدیک شدنش به حکومت عثمانی در دوره‌ای که جنگ عثمانی و صفوی بالا گرفته بود، اهمیّت بسزایی دارد. بالیم سلطان طریقت بکتاشیه را سامان بخشید وآیین‌های جدیدی آورد و سلسله مراتبی در طریقه بکتاشیه بنیان نهاد که پس از او ساختار این طریقه بر اساس آن شکل گرفت.بکتاشیه از طریقتهای صوفیه آسیای صغیر و منطقه بالکان است که پیروان بسیاری دارد. بکتاشیان خود را مسلمان و شیعه می دانند. آنان به وحدانیت خدا، نبوت محمد(ص) و ولایت علی(ع) معتقدند؛ اما این سه را در تثلیثی شبیه به تثلیث مسیحی می نگرند. بالیم سلطان در 992 درگذشت. 
بالیم سلطان پس از رسیدن به ریاست بکتاشیه، در سازمان آن تغییراتی داد. این سخن که بکتاشیه ابتدا طریقتی با گرایش سنّی بوده و هویّت امروزی خود را به کوشش بالیم سلطان به دست آورده است، مبنای تاریخی ندارد؛ امّا در زمان او، مجرد بودن که در رأس اصول بکتاشیه قرار دارد، ستایش دوازده امام، و نظریه الوهیّت که به صورت «حق ـ محمد ـ علی» بیان می‌شود، و همچنین اصل دوازده پوست (سلسله مراتب بکتاشیه)، به مقررات آن طریقت تبدیل شد.بالیم سلطان عناصر شیعی و حروفی را، که بعد از قرن نهم کم کم در طریقت بکتاشیه راه یافته بود، بدور از نفوذ تبلیغات مذهبی ـ سیاسی صفوی، تحت ضابطه آورد و در تاریخ بکتاشیه نقش عمده‌ای ایفا کرد؛ ازینرو میان آنان، به نشانه سپاس، اصلی به نام «نیازِ بالیم» پدید آمده است.بعضی پیروان بکتاشیّه، بویژه پیروان شاخه چلبی، نوآوری‌های بالیم سلطان را در طریقت پذیرفته ‌اند، اما اصول مجرد بودن و همچنین «دده بابایی» (بزرگترین شیخ بودن) او را قبول نکرده‌اند. 
بالیم سلطان در سال 992 درگذشت. اندکی پس از درگذشت بالیم سلطان، به تدریج عقاید شیعی افراطی در میان بکتاشیه پذیرفته شد و این طریقه هر چه بیشتر با اعتقادات اهل تسنن رایج در محیط پیرامون خود فاصله گرفت. و نیز در حدود همین زمان بکتاشیان با آموزه ‌های حروفیه که ظاهرا توسط علی الاعلی از شاگردان فضل الله حروفی به آناتولی وارد شده بود، آشنایی یافتند. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۵۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۵۸

بالیم سلطان

خلاصه زندگی نامه

 بالیم سلطان، صوفی قرن دهم که طریقت بکتاشیّه را از نو نظام بخشید و به صورت امروزی درآورد. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع