شیخ بابا الیاس خراسانی به احتمال بسیار پس از استیلای مغول، به همراه گروهی از ترکمنها، از قلمرو دولت ساقط شده خوارزمشاهیان به آناطولی کوچ کرد. درباره زندگی او پیش از رفتن به آناطولی اطلاعی در دست نیست. بنابر قدیمترین منبع درباره زندگی او، یعنی "مناقب القدسیه فی مناصب الانسیه" که نواده اش اَلوان (عَلوان )چلبی نوشته است، در دهکده چات در حوالی آماسیه ساکن شد، در آنجا زاویه ای تشکیل داد و مریدان فراوانی گرد آورد. با آنکه در آماسیه او را خلیفه شیخی ترکمن به نام "دَدَه غَرْقین" می دانستند، از طریقتی که به آن منسوب بوده ذکری نشده است. فقط "عاشقْ پاشازاده" مورخ، که خود از آن خاندان است، او را وابسته به طریقه وفائیه می داند که مؤسس آن تاج العارفین سید ابوالوفاء بغدادی بود؛ و به این اعتبار می توان پی برد که دده غرقین ، نیز به آن طریقه منسوب بوده است. بابا الیاس بر علیه حکومت سلجوقی قیام بزرگی را راه اندازی کرد که به جنبش باباییان مشهور شد. علی رغم اینکه این نهضت توانست در ابتدای شکل گیری پیروزی هایی کسب کند ولی سرانجام با کشته شدن بابا الیاس و جانشینش "باباسحاق" این قیام سرکوب شد. 
باباالیاس ، بر خلاف آنچه تاکنون تصور می شد، طریقتی به نام «باباییه » تشکیل نداده ، بلکه در زاویه خود در دهکده چات به عنوان شیخ طریقه وفائی ، تعبیری اسلامی از اعتقادات قدیم ترکی پیش از اسلام را به قبایل و روستاییان ترکمن که در آن حوالی زندگی می کردند تعلیم می داده است. طریقه وفائیه از قرن هفتم در آناطولی رواج یافت و همراه با طریقه های مختلف وابسته به مذاهب گوناگون از قبیل یسویه و قلندریه و حیدریه تا قرن نهم به حیات خود ادامه داد . بابا رسول الله باباالیاس در میان ترکمنها که در وضع اقتصادی و اجتماعی بسیار نامناسب، زندگی سختی می گذراندند ادعای مهدویت کرد و ترکمنها تبلیغات او را صادقانه پذیرفتند و حتی، به طوری که از بعضی منابع بر می آید، او را "بابارسول اللّه" نیز نامیدند. 
باباالیاس قیام سیاسی و اجتماعی بزرگی را که به جنبش بابایی مشهور شد، بر ضد حکومت سلجوقی آغاز کرد. وی این قیام را که برای رسیدن به قدرت و روی کار آمدن ترکمنها بر ضد غیاث الدین کیخسرو دوم سلطانِ سلجوقی به رهبری کرد. باباییها در آغاز پیروزی هایی به دست آورده و سراسر جنوب شرقی و ناحیه مرکزی آناطولی را تصرف کرده بودند، ولی در آماسیه طعم نخستین شکست را چشیدند و باباالیاس در همانجابه دست سربازان سلجوقی کشته شد. بابا الیاس قبل از مرگش رهبری قیام را بر عهده خلیفه مورد اعتمادش بابااسحاق گذاشته بود. باباییها، که به فرماندهی بابااسحاق از آنجا به قونیه روی آورده بودند، در دشتِ مالیا در حوالی قیرشهر باردیگراز سربازان سلجوقی شکست خوردند و بابااسحاق کشته شد. بدین ترتیب این حادثه مهم سرکوب شد، اما با نشو و نمایی که پس از آن حاصل کرد اهمیّت ویژه یافت. 
 بابا الیاس در جریان نهضت باباییان بر ضد حکومت سلجوقی به دست سربازان سلجوقی در آماسیه کشته شد. وی به موازات شورش علیه حکومت وقت نهضت دینی صوفیانه ای را نیز آغاز کرده بود، که پس از مرگش ، به دست خلفا و مریدانش در سراسر آناطولی منتشر و همزمان با تشکیل دولت عثمانی گسترده تر شد و در ایجاد فرقه "ابدالانِ روم" و نیز گروههای غُلاه شیعه ، که امروزه "قزلباش" خوانده می شوند، مؤثر افتاد و سرانجام زمینه تشکیل طریقه بکتاشیه  را در قرن نهم فراهم آورد. باباالیاس شخصیت برجسته ای است که افکارش تا روزگار ما نیز در تاریخ دینی و اجتماعی ترکان آناطولی تأثیر بسزایی داشته و همچنین در انتقال بعضی از جریانهای تصوف ایرانی زمان خود به آناطولی مؤثر بوده است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۳۸

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۲۹:۳۹

باباالیاس خراسانی

خلاصه زندگی نامه

 شیخ باباالیاس خراسانی، از مشایخ صوفیه ترکمن تبار آناطولی در نیمه اول قرن هفتم و پایه گذار برخی از جریانهای بدعتگرا که رهبری قیام بزرگ سیاسی و اجتماعی "جنبش بابایی" را بر ضد حکومت سلجوقی برعهده داشت. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع