تقی الدین محمد بن سعد الدین محمد حسینی اوحدی دقاقی بلیانی اصفهانی، معروف به بَلیانی، متخلص به اوحدی یا تقی، در سال 973 در اصفهان به دنیا آمد. نسب پدری او به هفت واسطه به شیخ "اوحدالدین بلیانی"، عارف قرن هفتم، و از او به چندین واسطه به امام موسی کاظم علیه السلام می رسد. پدرش پیش از ولادت او به هندوستان رفت و همانجا درگذشت. اوحدی معاصر شاه عباس اول صفوی بود و نزد وی تقرب بسیار یافت و شاه به او لقب "بنگی شاعر" داد، اما شعرا و ظرفا او را "شاه پسند" می نامیدند. وی در سال 1005، به عتبات عالیات رفت و در سال 1008 به اصفهان بازگشت و بنا به گفته برخی، او در سال 1030 در گذشته است. 
تقی الدین در چهارسالگی قرآن آموخت، و صرف، نحو، فقه، منطق، ریاضی و حکمت الهی را در مکتبی که شاه "طهماسب" اول صفوی  برای یتیمان با اصل و نسب ترتیب داده بود، نزد شیخ "علی منشار"، فراگرفت، و مدت دوازده سال در اصفهان ماند و در پایان شانزده سالگی از اصفهان به فارس رفت و مدت چهار سال در خدمت علما و شعرا و عرفا بود. در آنجا نزد مولانا "میرقاری"، پسر عموی پدرش، نجوم، هیئت، اسطرلاب، جفر، اعداد، حساب، اکسیر، تکسیر (مسّاحی)، قرائت و تفسیر آموخت و نیز داماد وی شد. 
از تقی الدین آثار اندکی به جا مانده است، و آنچه خود در عرفات از آنها نام برده چنین است: عرفات العاشقین و عرصات العارفین، تذکره شعرا به نظم و نثرتألیف این اثر که بین سالهای 1022 تا 1024 بوده است، در ابتدا مؤلف به درخواست دوستش، "حیدر لقبی همدانی"، مجموعه ای از اشعار متقدم و متأخر را به نام "فردوس خیال" ترتیب داد، سپس با افزودن عبارتهایی، آن را به صورت تذکره ای در آورد، و عرفات عاشقین و عرصات عرضات عارفین نام نهاد که به "عرفات العاشقین" مشهور شد. مثنوی یعقوب و یوسف یا یوسف و یعقوب، که اثری از آن باقی نمانده است. ساقینامه نشأه بیخمار، که برخی آن را "نثار و خمار" ذکر کرده اند. نسخه آن در کتابخانه "بادلیان" محفوظ بوده است. منظومه کعبه دیدار، که "آقابزرگ طهرانی" دانشمند کتاب شناس قرن چهاردهم، "کعبه مراد" و برخی "کعبه مدار" ذکر کرده اند. منظومه سفینه السکینه، که "نقوی" آن را "سفینه السفینه" ذکر کرده است. منظومه کعبه الحرمین تبصره العارفین، دیوان قصاید و قطعات تذکره العاشقین (دیوان غزلیات) که نسخه ای از نیمه اول آن در کتابخانه انجمن آسیایی بنگال موجود است. رباعیات اوصافیه و رباعیات اصنافیه سرمه سلیمانی یا سرمه صفاهانی، که در آن مؤلف لغات دشوار فارسی را گردآورده و نامهای تاریخی و جغرافیایی و نیز برخی داروهای یونانی را ذکر کرده است. این کتاب از مآخذ "برهان قاطع" بوده و در سال 1364 ش چاپ شده است. رساله کافیه القافیه در قافیه مفتاح مفاتیح عینیه یک دیوان شعر دوازده هزار برخی منابع به آثار دیگری از تقی الدین اشاره کرده اند که عبارتند از: کعبه عرفان یا عرفان: که خلاصه "عرفات العاشقین" است و آن را در سال 1036 به امر "جهانگیر پادشاه" فراهم کرد. انتخاب کعبه عرفان (خلاصه کعبه عرفان) دیوان عین الحیات مثنوی لوح محفوظ و بیت معمور یک قصیده شهر آشوب و یک قصیده عالم آشوب قلم قدرت دیوان امیدآباد دیوان آدمیت دیوان جَواهر و زَواهر دیوان غُرَر و دُرَر کلیات جفر اوحدی علاوه بر اینها "نفیسی" دو منظومه "بهرام دستان" و "قند مکرر" و گردآوری "دیوان وحشی" را از تقی الدین دانسته است، اما مآخذ و درستی نسبت آنها معلوم نیست. 
اوحدی در سال 1015، به لاهور رفت و پس از مدتی اقامت در آنجا همراه اردوی "جهانگیرشاه" عازم "آگره" شد، سپس به "گجرات" رفت و سه سال در آنجا ماند و مجدداً به آگره بازگشت و ظاهراً در هندوستان درگذشت. برخی سال وفات او را 1030 ذکر کرده اند، اما "قدرت الله گوپاموی" وفاتش را در ساال 1100 و "گلچین معانی" در سال 1042 ضبط کرده اند. با توجه به اینکه تقی الدین، کعبه عرفان را در سال 1036 ترتیب داده، قطعاً تا آن تاریخ زنده بوده است. 

تاریخ ایجاد:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۵۷

آخرین بروزرسانی:۱۳۹۶/۱۱/۲۹ ۲۰:۳۵:۵۸

اوحدی بلیانی

خلاصه زندگی نامه

 تقی الدین محمد بن سعدالدین محمد حسینی اوحدی دقاقی بلیانی اصفهانی، معروف به بَلیانی، متخلص به اوحدی یا تقی، شاعر، تذکره نویس و مؤلف ایرانی قرن دهم و یازدهم بود. 

ورود/ثبت نام

اسناد و مراجع